Mahanyasam 17. Pratipurusham – ೧೭) ಪ್ರತಿಪೂರುಷಮ್

(ತೈ.ಸಂ.೧-೮-೬-೧)
ಪ್ರ॒ತಿ॒ಪೂ॒ರು॒ಷಮೇಕ॑ಕಪಾಲಾ॒ನ್ ನಿರ್ವ॑ಪ॒ತ್ಯೇಕ॒ಮತಿ॑ರಿಕ್ತಂ॒ ಯಾವ॑ನ್ತೋ ಗೃ॒ಹ್ಯಾ᳚: ಸ್ಮಸ್ತೇಭ್ಯ॒: ಕಮ॑ಕರಂ ಪಶೂ॒ನಾಗ್ಂ ಶರ್ಮಾ॑ಸಿ॒ ಶರ್ಮ॒ ಯಜ॑ಮಾನಸ್ಯ॒ ಶರ್ಮ॑ ಮೇ ಯ॒ಚ್ಛೈಕ॑ ಏ॒ವ ರು॒ದ್ರೋ ನ ದ್ವಿ॒ತೀಯಾ॑ಯ ತಸ್ಥ ಆ॒ಖುಸ್ತೇ॑ ರುದ್ರ ಪ॒ಶುಸ್ತಂ ಜು॑ಷಸ್ವೈ॒ಷ ತೇ॑ ರುದ್ರ ಭಾ॒ಗಃ ಸ॒ಹ ಸ್ವಸ್ರಾಽಮ್ಬಿ॑ಕಯಾ॒ ತಂ ಜು॑ಷಸ್ವ ಭೇಷ॒ಜಂ ಗವೇಽಶ್ವಾ॑ಯ॒ ಪುರು॑ಷಾಯ ಭೇಷ॒ಜಮಥೋ॑ ಅ॒ಸ್ಮಭ್ಯಂ॑ ಭೇಷ॒ಜಗ್ಂ ಸುಭೇ॑ಷಜ॒ಮ್ ॥ ೧

// ಪ್ರತಿ-ಪೂರುಷಂ, ಏಕ-ಕಪಾಲಾನ್, ನಿರ್, ವಪತಿ, ಏಕಂ, ಅತಿ-ರಿಕ್ತಂ, ಯಾವನ್ತಃ, ಗೃಹ್ಯಾಃ, ಸ್ಮಃ, ತೇಭ್ಯಃ, ಕಂ, ಅಕರಂ, ಪಶೂನಾಂ, ಶರ್ಮ, ಅಸಿ, ಶರ್ಮ, ಯಜಮಾನಸ್ಯ, ಶರ್ಮ, ಮೇ, ಯಚ್ಛ, ಏಕಃ, ಏವ, ರುದ್ರಃ, ನ, ದ್ವಿತೀಯಾಯ, ತಸ್ಥೇ, ಆಖುಃ, ತೇ, ರುದ್ರ, ಪಶುಃ, ತಂ, ಜುಷಸ್ವ, ಏಷಃ, ತೇ, ರುದ್ರ, ಭಾಗಃ, ಸಹ, ಸ್ವಸ್ರಾ, ಅಮ್ಬಿಕಯಾ, ತಂ, ಜುಷಸ್ವ, ಭೇಷಜಂ, ಗವೇ, ಅಶ್ವಾಯ, ಪುರುಷಾಯ, ಭೇಷಜಂ, ಅಥೋ, ಅಸ್ಮ-ಭ್ಯಂ, ಭೇಷಜಂ, ಸು-ಭೇಷಜಮ್ //

ಯಥಾಽಸ॑ತಿ । ಸು॒ಗಂ ಮೇ॒ಷಾಯ॑ ಮೇ॒ಷ್ಯಾ॑ ಅವಾ᳚ಮ್ಬ ರು॒ದ್ರಮ॑ದಿಮ॒ಹ್ಯವ॑ ದೇ॒ವಂ ತ್ರ್ಯ॑ಮ್ಬಕಮ್ । ಯಥಾ॑ ನ॒: ಶ್ರೇಯ॑ಸ॒: ಕರ॒ದ್ಯಥಾ॑ ನೋ॒ ವಸ್ಯ॑ ಸ॒: ಕರ॒ದ್ಯಥಾ॑ ನ॒: ಪಶು॒ಮತ॒: ಕರ॒ದ್ಯಥಾ॑ ನೋ ವ್ಯವಸಾ॒ಯಯಾ᳚ತ್ । ತ್ರ್ಯ॑ಮ್ಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ ಸುಗ॒ನ್ಧಿಂ ಪು॑ಷ್ಟಿ॒ವರ್ಧ॑ನಮ್ । ಉ॒ರ್ವಾ॒ರು॒ಕಮಿ॑ವ॒ ಬನ್ಧ॑ನಾನ್ಮೃ॒ತ್ಯೋರ್ಮು॑ಕ್ಷೀಯ॒ ಮಾಽಮೃತಾ᳚ತ್ । ಏ॒ಷತೇ॑ ರುದ್ರ ಭಾ॒ಗಸ್ತಂ ಜು॑ಷಸ್ವ॒ ತೇನಾ॑ವ॒ಸೇನ॑ ಪ॒ರೋ ಮೂಜ॑ವ॒ತೋಽತೀ॒ಹ್ಯವ॑ತತ ಧನ್ವಾ॒ ಪಿನಾ॑ಕಹಸ್ತ॒: ಕೃತ್ತಿ॑ವಾಸಾಃ ॥ ೨

// ಯಥಾ, ಅಸತಿ, ಸು-ಗಂ, ಮೇಷಾಯ, ಮೇಷ್ಯೈ, ಅವ, ಅಮ್ಬ, ರುದ್ರಂ, ಅದಿಮಹಿ, ಅವ, ದೇವಂ, ತ್ರಿ-ಅಮ್ಬಕಂ, ಯಥಾ, ನಃ, ಶ್ರೇಯಸಃ, ಕರತ್, ಯಥಾ, ನಃ, ವಸ್ಯಸ್ಯಃ, ಕರತ್, ಯಥಾ, ನಃ, ಪಶು-ಮತಃ, ಕರತ್, ಯಥಾ, ನಃ, ವಿ-ಅವಸಾಯಯಾತ್, ತ್ರಿ-ಅಮ್ಬಕಂ, ಯಜಾಮಹೇ, ಸು-ಗನ್ಧಿಂ, ಪುಷ್ಟಿ-ವರ್ಧನಂ, ಉರ್ವಾರುಕಂ, ಇವ, ಬನ್ಧನಾತ್, ಮೃತ್ಯೋಃ, ಮುಕ್ಷೀಯ, ಮಾ, ಅಮೃತಾತ್, ಏಷ, ತೇ, ರುದ್ರ, ಭಾಗಃ, ತಂ, ಜುಷಸ್ವ, ತೇನ, ಅವಸೇನ, ಪರಃ, ಮೂಜ-ವತಃ, ಅತಿ, ಇಹಿ, ಅವತತ-ಧನ್ವಾ, ಪಿನಾಕ-ಹಸ್ತಃ, ಕೃತ್ತಿ-ವಾಸಾಃ -//

(ತೈ.ಬ್ರಾ.೧-೬-೧೦)
ಪ್ರ॒ತಿ॒ಪೂ॒ರು॒ಷಮೇಕ॑ಕಪಾಲಾ॒ನ್ನಿರ್ವ॑ಪತಿ । ಜಾ॒ತಾ ಏ॒ವ ಪ್ರ॒ಜಾ ರು॒ದ್ರಾನ್ನಿ॒ರವ॑ದಯತೇ । ಏಕ॒ಮತಿ॑ರಿಕ್ತಮ್ । ಜ॒ನಿ॒ಷ್ಯಮಾ॑ಣಾ ಏ॒ವ ಪ್ರ॒ಜಾ ರು॒ದ್ರಾನ್ನಿ॒ರವ॑ದಯತೇ । ಏಕ॑ಕಪಾಲಾ ಭವನ್ತಿ । ಏ॒ಕ॒ಧೈವ ರು॒ದ್ರಂ ನಿ॒ರವ॑ದಯತೇ । ನಾಭಿಘಾ॑ರಯತಿ । ಯದ॑ಭಿಘಾ॒ರಯೇ᳚ತ್ । ಅ॒ನ್ತ॒ರ॒ವ॒ಚಾ॒ರಿಣಗ್ಂ॑ ರು॒ದ್ರಂ ಕು॑ರ್ಯಾತ್ । ಏ॒ಕೋ॒ಲ್ಮು॒ಕೇನ॑ ಯನ್ತಿ ॥ ೧ ॥

// ಪ್ರತಿಪೂರುಷಂ, ಏಕ-ಕಪಾಲಾನ್, ನಿರ್-ವಪತಿ, ಜಾತಾ ಏವ, ಪ್ರಜಾ, ರುದ್ರಾನ್, ನಿರವದಯತೇ, ಏಕಂ, ಅತಿರಿಕ್ತಂ, ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಾ, ಏವ, ಪ್ರಜಾ, ರುದ್ರಾನ್, ನಿರವದಯತೇ, ಏಕ-ಕಪಾಲಾ, ಭವನ್ತಿ, ಏಕಧಾ, ಇವ, ರುದ್ರಂ, ನಿರವದಯತೇ, ನ, ಅಭಿಧಾರಯತಿ, ಯತ್, ಅಭಿಧಾರಯೇತ್, ಅನ್ತಃ, ಅವಚಾರಿಣಂ, ಏಕೋಲ್ಮುಕೇನ, ಯನ್ತಿ //

ತದ್ಧಿ ರು॒ದ್ರಸ್ಯ॑ ಭಾಗ॒ಧೇಯ᳚ಮ್ । ಇ॒ಮಾಂ ದಿಶಂ॑ ಯನ್ತಿ । ಏ॒ಷಾ ವೈ ರು॒ದ್ರಸ್ಯ॒ ದಿಕ್ । ಸ್ವಾಯಾ॑ಮೇ॒ವ ದಿ॒ಶಿ ರು॒ದ್ರಂ ನಿ॒ರವ॑ದಯತೇ । ರು॒ದ್ರೋ॒ ವಾ ಅ॑ಪ॒ಶುಕಾ॑ಯಾ॒ ಆಹು॑ತ್ಯೈ॒ ನಾತಿ॑ಷ್ಠತ । ಅ॒ಸೌ ತೇ॑ ಪ॒ಶುರಿತಿ॒ ನಿರ್ದಿ॑ಶೇ॒ದ್ಯಂ ದ್ವಿ॒ಷ್ಯಾತ್ । ಯಮೇ॒ವ ದ್ವೇಷ್ಟಿ॑ । ತಮ॑ಸ್ಮೈ ಪ॒ಶುಂ ನಿರ್ದಿ॑ಶತಿ । ಯದಿ॒ ನ ದ್ವಿ॒ಷ್ಯಾತ್ । ಆ॒ಖುಸ್ತೇ॑ ಪ॒ಶುರಿತಿ॑ ಬ್ರೂಯಾತ್ ॥ ೨ ॥

// ತತ್, ಹಿ, ರುದ್ರಸ್ಯ, ಭಾಗಧೇಯಂ, ಇಮಾಂ, ದಿಶಂ, ಯನ್ತಿ, ಏಷಾ, ವೈ, ರುದ್ರಸ್ಯ, ದಿಕ್, ಸ್ವ, ಅಯಂ, ಏವ, ದಿಶಿ, ರುದ್ರಂ, ನಿರವದಯತೇ, ರುದ್ರಃ, ವಾ, ಅಪಶುಕಯಾ, ಆಹುತ್ಯೈ, ನಾತಿಷ್ಠತ, ಅಸೌ, ತೇ, ಪಶುಃ, ಇತಿ, ನಿರ್ದಿಶೇತ್, ಯಂ, ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್, ಯಂ, ಏವ, ದ್ವೇಷ್ಟಿ, ತಂ, ಅಸ್ಮೈ, ಪಶುಂ, ನಿರ್ದಿಶತಿ, ಯದಿ, ನ, ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್, ಆಖುಃ, ತೇ, ಪಶುಃ, ಇತಿ, ಬ್ರೂಯಾತ್ //

ನ ಗ್ರಾ॒ಮ್ಯಾನ್ ಪ॒ಶೂನ್ ಹಿ॒ನಸ್ತಿ॑ । ನಾರ॒ಣ್ಯಾನ್ । ಚ॒ತು॒ಷ್ಪ॒ಥೇ ಜು॑ಹೋತಿ । ಏ॒ಷ ವಾ ಅ॑ಗ್ನೀ॒ನಾಂ ಪಡ್ಬೀ॑ಶೋ॒ ನಾಮ॑ । ಅ॒ಗ್ನಿ॒ವತ್ಯೇ॒ವ ಜು॑ಹೋತಿ । ಮ॒ಧ್ಯ॒ಮೇನ॑ ಪ॒ರ್ಣೇನ॑ ಜುಹೋತಿ । ಸ್ರು॒ಗ್ಘ್ಯೇ॑ಷಾ । ಅಥೋ॒ ಖಲು॑ । ಅ॒ನ್ತ॒ಮೇನೈ॒ವ ಹೋ॑ತ॒ವ್ಯ᳚ಮ್ । ಅ॒ನ್ತ॒ತ॒ ಏ॒ವ ರು॒ದ್ರಂ ನಿ॒ರವ॑ದಯತೇ ॥ ೩ ॥

// ನ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾನ್, ಪಶೂನ್, ಹಿನಸ್ತಿ, ನ, ಅರಣ್ಯಾನ್, ಚತುಷ್ಪಥೇ, ಜುಹೋತಿ, ಏಷ, ವಾ, ಅಗ್ನೀನಾಂ, ಪಡ್ಬೀಶಃ, ನಾಮ, ಅಗ್ನಿವತಿ, ಇವ, ಜುಹೋತಿ, ಮಧ್ಯಮೇನ, ಪರ್ಣೇನ, ಜುಹೋತಿ, ಸ್ರುಕ್ಧಿ, ಏಷಾ, ಅಥಃ, ಖಲು, ಅನ್ತಮೇನ, ಏವ, ಹೋತವ್ಯಂ, ಅನ್ತತಃ, ಏವ, ರುದ್ರಂ, ನಿರವದಯತೇ //

ಏ॒ಷ ತೇ॑ ರುದ್ರ ಭಾ॒ಗಃ ಸ॒ಹಸ್ವಸ್ರಾಽಮ್ಬಿ॑ಕ॒ಯೇತ್ಯಾ॑ಹ । ಶ॒ರದ್ವಾ ಅ॒ಸ್ಯಾಮ್ಬಿ॑ಕಾ॒ ಸ್ವಸಾ᳚ । ತಯಾ॒ ವಾ ಏ॒ಷ ಹಿ॑ನಸ್ತಿ । ಯಗ್ಂ ಹಿ॒ನಸ್ತಿ॑ । ತಯೈ॒ವೈನಗ್ಂ॑ ಸ॒ಹ ಶ॑ಮಯತಿ । ಭೇ॒ಷ॒ಜಂ ಗವ॒ ಇತ್ಯಾ॑ಹ । ಯಾವ॑ನ್ತ ಏ॒ವ ಗ್ರಾ॒ಮ್ಯಾಃ ಪ॒ಶವ॑: । ತೇಭ್ಯೋ॑ ಭೇಷ॒ಜಂ ಕ॑ರೋತಿ । ಅವಾ᳚ಮ್ಬ ರು॒ದ್ರಮ॑ದಿಮ॒ಹೀತ್ಯಾ॑ಹ । ಆ॒ಶಿಷ॑ಮೇ॒ವೈತಾಮಾ ಶಾ᳚ಸ್ತೇ ॥ ೪ ॥

// ಏಷ, ತೇ, ರುದ್ರ, ಭಾಗಃ, ಸಹ, ಸ್ವಸ್ರಾ, ಅಮ್ಬಿಕಯ, ಇತ್ಯಾಹ, ಶರತ್, ವಾ, ಅಸ್ಯ, ಅಮ್ಬಿಕಯಾ, ಸ್ವಸಾ, ತಯಾ, ವಾ, ಏಷ, ಹಿನಸ್ತಿ, ಯಂ, ಹಿನಸ್ತಿ, ತಯಾ, ಇವ, ಏನಂ, ಸಹ, ಶಮಯತಿ, ಭೇಷಜಂ, ಗವ, ಇತ್ಯಾಹ, ಯಾವನ್ತ, ಏವ, ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ, ಪಶವಃ, ತೇಭ್ಯಃ, ಭೇಷಜಂ, ಕರೋತಿ, ಅವ, ಅಮ್ಬ, ರುದ್ರಂ, ಅದಿ-ಮಹಿ, ಇತ್ಯಾಹ, ಆಶಿಷಂ, ಏವ, ಏತಾಂ, ಆ, ಶಾಸ್ತೇ //

ತ್ರ್ಯ॑ಮ್ಬಕಂ ಯಜಾಮಹ॒ ಇತ್ಯಾ॑ಹ । ಮೃ॒ತ್ಯೋರ್ಮು॑ಕ್ಷೀಯ॒ ಮಾಽಮೃತಾ॒ದಿತಿ॒ ವಾವೈತದಾ॑ಹ । ಉತ್ಕಿ॑ರನ್ತಿ । ಭಗ॑ಸ್ಯ ಲೀಪ್ಸನ್ತೇ । ಮೂತೇ॑ ಕೃ॒ತ್ವಾಽಽಸ॑ಜನ್ತಿ । ಯಥಾ॒ ಜನಂ॑ ಯ॒ತೇ॑ಽವ॒ಸಂ ಕ॒ರೋತಿ॑ । ತಾ॒ದೃಗೇ॒ವ ತತ್ । ಏ॒ಷ ತೇ॑ ರುದ್ರ ಭಾ॒ಗ ಇತ್ಯಾ॑ಹ ನಿ॒ರವ॑ತ್ತ್ಯೈ । ಅಪ್ರ॑ತೀಕ್ಷ॒ಮಾಯ॑ನ್ತಿ । ಅಪ॒: ಪರಿ॑ಷಿಞ್ಚತಿ । ರು॒ದ್ರಸ್ಯಾ॒ನ್ತರ್ಹಿ॑ತ್ಯೈ । ಪ್ರ ವಾ ಏ॒ತೇ᳚ಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋ॒ಕಾಚ್ಚ್ಯ॑ವನ್ತೇ । ಯೇ ತ್ರ್ಯ॑ಮ್ಬಕೈ॒ಶ್ಚರ॑ನ್ತಿ । ಆ॒ದಿ॒ತ್ಯಂ ಚ॒ರುಂ ಪುನ॒ರೇತ್ಯ॒ ನಿರ್ವ॑ಪತಿ । ಇ॒ಯಂ ವಾ ಅದಿ॑ತಿಃ । ಅ॒ಸ್ಯಾಮೇ॒ವ ಪ್ರತಿ॑ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ॥ ೫ ॥

// ತ್ರಿ-ಅಮ್ಬಕಂ, ಯಜಾಮಹ, ಇತ್ಯಾಹ, ಮೃತ್ಯೋಃ, ಮುಕ್ಷೀಯ, ಮಾ, ಅಮೃತಾತ್, ಇತಿ, ವಾ, ವೈ, ತದಾಹ, ಉತ್ಕಿರನ್ತಿ, ಭಗಸ್ಯ, ಲೀಪ್ಸನ್ತೇ, ಮೂತೇ, ಕೃತ್ವಾ, ಆಸಜನ್ತಿ, ಯಥಾ, ಜನಂ, ಯತೇವಸಂ, ಕರೋತಿ, ತಾದೃಕ್, ಏವ, ತತ್, ಏಷ, ತೇ, ರುದ್ರ, ಭಾಗ, ಇತ್ಯಾಹ, ನಿರವತ್ಯೈ, ಅಪ್ರತೀಕ್ಷಂ, ಆಯನ್ತಿ, ಅಪಃ, ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ, ರುದ್ರಸ್ಯ, ಅನ್ತಃ, ಹಿತ್ಯೈ, ಪ್ರ, ವಾ, ಏತೇ, ಅಸ್ಮಾನ್, ಲೋಕಾತ್, ಚ್ಯವನ್ತೇ, ಯೇ, ತ್ರಿ-ಅಮ್ಬಕೈಃ, ಚರನ್ತಿ, ಆದಿತ್ಯಂ, ಚರುಂ, ಪುನರೇತ್ಯ, ನಿರ್ವಪತಿ, ಇಯಂ, ವಾ, ಅದಿತಿಃ, ಅಸ್ಯಾಂ, ಏವ, ಪ್ರತಿತಿಷ್ಟನ್ತಿ //

(ಋ.ವೇ.೧೦-೧೭೦-೧)
ವಿ॒ಭ್ರಾಡ್ಬೃ॒ಹತ್ಪಿ॑ಬತು ಸೋ॒ಮ್ಯಂ ಮಧ್ವಾಯು॒ರ್ದಧ॑ದ್ಯ॒ಜ್ಞಪ॑ತಾ॒ವವಿ॑ಹ್ರುತಮ್ ।
ವಾತ॑ಜೂತೋ॒ ಯೋ ಅ॑ಭಿ॒ರಕ್ಷ॑ತಿ॒ ತ್ಮನಾ᳚ ಪ್ರ॒ಜಾಃ ಪು॑ಪೋಷ ಪುರು॒ಧಾ ವಿ ರಾ᳚ಜತಿ ॥

// ವಿಭ್ರಾಟ್, ಬೃಹತ್, ಪಿಬತು, ಸೋಮ್ಯಂ, ಮಧು, ಆಯುಃ, ದಧತ್, ಯಜ್ಞಪತೌ, ಅವಿಹ್ರುತಂ, ವಾತಜೂತಃ, ಯಃ, ಅಭಿರಕ್ಷತಿ, ತ್ಮನಾ, ಪ್ರಜಾಃ, ಪುಪೋಷ, ಪುರುಧಾ, ವಿ, ರಾಜತಿ //

ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ॑ ರುದ್ರಾ॒ಯ । ಪ್ರತಿಪೂರುಷಂ ಪ್ರತಿಪೂರುಷಂ ವಿಭ್ರಾಡಿತಿ ನೇತ್ರತ್ರಯಾಯ ವೌಷಟ್ ॥

---