Yuddha Kanda Sarga 60 – యుద్ధకాండ షష్టితమః సర్గః (౬౦)



|| కుంభకర్ణప్రబోధః ||

స ప్రవిశ్య పురీం లంకాం రామబాణభయార్దితః |
భగ్నదర్పస్తదా రాజా బభూవ వ్యథితేంద్రియః || ౧ ||

మాతంగ ఇవ సింహేన గరుడేనేవ పన్నగః |
అభిభూతోఽభవద్రాజా రాఘవేణ మహాత్మనా || ౨ ||

బ్రహ్మదండప్రకాశానాం విద్యుత్సదృశవర్చసామ్ |
స్మరన్రాఘవబాణానాం వివ్యథే రాక్షసేశ్వరః || ౩ ||

స కాంచనమయం దివ్యమాశ్రిత్య పరమాసనమ్ |
విప్రేక్షమాణో రక్షాంసి రావణో వాక్యమబ్రవీత్ || ౪ ||

సర్వం తత్ఖలు మే మోఘం యత్తప్తం పరమం తపః |
యత్సమానో మహేంద్రేణ మానుషేణాస్మి నిర్జితః || ౫ ||

ఇదం తద్బ్రహ్మణో ఘోరం వాక్యం మామభ్యుపస్థితమ్ |
మానుషేభ్యో విజానీహి భయం త్వమితి తత్తథా || ౬ ||

దేవదానవగంధర్వైర్యక్షరాక్షసపన్నగైః |
అవధ్యత్వం మయా ప్రాప్తం మానుషేభ్యో న యాచితమ్ || ౭ ||

తమిమం మానుషం మన్యే రామం దశరథాత్మజమ్ | [విదితం]
ఇక్ష్వాకుకులనాథేన అనరణ్యేన యత్పురా || ౮ ||

ఉత్పత్స్యతే హి మద్వంశే పురుషో రాక్షసాధమ |
యస్త్వాం సపుత్రం సామాత్యం సబలం సాశ్వసారథిమ్ || ౯ ||

నిహనిష్యతి సంగ్రామే త్వాం కులాధమ దుర్మతే |
శప్తోఽహం వేదవత్యా చ యదా సా ధర్షితా పురా || ౧౦ ||

సేయం సీతా మహాభాగా జాతా జనకనందినీ |
ఉమా నందీశ్వరశ్చాపి రంభా వరుణకన్యకా || ౧౧ ||

యథోక్తాస్తపసా ప్రాప్తం న మిథ్యా ఋషిభాషితమ్ |
ఏతదేవాభ్యుపాగమ్య యత్నం కర్తుమిహార్హథ || ౧౨ ||

రాక్షసాశ్చాపి తిష్ఠంతు చర్యాగోపురమూర్ధసు |
స చాప్రతిమగంభీరో దేవదానవదర్పహా || ౧౩ ||

బ్రహ్మశాపాభిభూతస్తు కుంభకర్ణో విబోధ్యతామ్ |
స పరాజితమాత్మానం ప్రహస్తం చ నిషూదితమ్ || ౧౪ ||

జ్ఞాత్వా రక్షోబలం భీమమాదిదేశ మహాబలః |
ద్వారేషు యత్నః క్రియతాం ప్రాకారశ్చాధిరుహ్యతామ్ || ౧౫ ||

నిద్రావశసమావిష్టః కుంభకర్ణో విబోధ్యతామ్ |
సుఖం స్వపితి నిశ్చింతః కాలోపహతచేతనః || ౧౬ ||

నవ షట్ సప్త చాష్టౌ చ మాసాన్ స్వపితి రాక్షసః |
మంత్రయిత్వా ప్రసుప్తోఽయమితస్తు నవమేఽహని || ౧౭ ||

తం తు బోధయత క్షిప్రం కుంభకర్ణం మహాబలమ్ |
స తు సంఖ్యే మహాబాహుః కకుదః సర్వరక్షసామ్ || ౧౮ ||

వానరాన్రాజపుత్రౌ చ క్షిప్రమేవ వధిష్యతి |
ఏష కేతుః పరః సంఖ్యే ముఖ్యో వై సర్వరక్షసామ్ || ౧౯ ||

కుంభకర్ణః సదా శేతే మూఢో గ్రామ్యసుఖే రతః |
రామేణ హి నిరస్తస్య సంగ్రామేస్మిన్సుదారుణే || ౨౦ ||

భవిష్యతి న మే శోకః కుంభకర్ణే విబోధితే |
కిం కరిష్యామ్యహం తేన శక్రతుల్యబలేన హి || ౨౧ ||

ఈదృశే వ్యసనే ప్రాప్తే యో న సాహ్యాయ కల్పతే |
తే తు తద్వచనం శ్రుత్వా రాక్షసేంద్రస్య రాక్షసాః || ౨౨ ||

జగ్ముః పరమసంభ్రాంతాః కుంభకర్ణనివేశనమ్ |
తే రావణ సమాదిష్టా మాంసశోణితభోజనాః || ౨౩ ||

గంధమాల్యాంస్తథా భక్ష్యానాదాయ సహసా యయుః |
తాం ప్రవిశ్య మహాద్వారాం సర్వతో యోజనాయతామ్ || ౨౪ ||

కుంభకర్ణగుహాం రమ్యాం సర్వగంధప్రవాహినీమ్ |
కుంభకర్ణస్య నిఃశ్వాసాదవధూతా మహాబలాః || ౨౫ ||

ప్రతిష్ఠమానః కృచ్ఛ్రేణ యత్నాత్ప్రవివిశుర్గుహామ్ |
తాం ప్రవిశ్య గుహాం రమ్యాం శుభాం కాంచనకుట్టిమామ్ || ౨౬ ||

దదృశుర్నైరృతవ్యాఘ్రం శయానం భీమదర్శనమ్ |
తే తు తం వికృతం సుప్తం వికీర్ణమివ పర్వతమ్ || ౨౭ ||

కుంభకర్ణం మహానిద్రం సహితాః ప్రత్యబోధయన్ |
ఊర్ధ్వరోమాంచితతనుం శ్వసంతమివ పన్నగమ్ || ౨౮ ||

త్రాసయంతం మహాశ్వాసైః శయానం భీమదర్శనమ్ |
భీమనాసాపుటం తం తు పాతాలవిపులాననమ్ || ౨౯ ||

శయ్యాయాం న్యస్తసర్వాంగం మేదోరుధిరగంధినమ్ |
కాంచనాంగదనద్ధాంగం కిరీటినమరిందమమ్ || ౩౦ ||

దదృశుర్నైరృతవ్యాఘ్రం కుంభకర్ణం మహాబలమ్ |
తతశ్చక్రుర్మహాత్మానః కుంభకర్ణాగ్రతస్తదా || ౩౧ ||

మాంసానాం మేరుసంకాశం రాశిం పరమతర్పణమ్ |
మృగాణాం మహిషాణాం చ వరాహాణాం చ సంచయాన్ || ౩౨ ||

చక్రుర్నైరృతశార్దూలా రాశిమన్నస్య చాద్భుతమ్ |
తతః శోణితకుంభాంశ్చ మద్యాని వివిధాని చ || ౩౩ ||

పురస్తాత్కుంభకర్ణస్య చక్రుస్త్రిదశశత్రవః |
లిలిపుశ్చ పరార్ధ్యేన చందనేన పరంతపమ్ || ౩౪ ||

దివ్యైరాచ్ఛాదయామాసుర్మాల్యైర్గంధైః సుగంధిభిః |
ధూపం సుగంధం ససృజుస్తుష్టువుశ్చ పరంతపమ్ || ౩౫ ||

జలదా ఇవ చోన్నేదుర్యాతుధానాస్తతస్తతః |
శంఖానాపూరయామాసుః శశాంకసదృశప్రభాన్ || ౩౬ ||

తుములం యుగపచ్చాపి వినేదుశ్చాప్యమర్షితాః |
నేదురాస్ఫోటయామాసుశ్చిక్షిపుస్తే నిశాచరాః |
కుంభకర్ణవిబోధార్థం చక్రుస్తే విపులం స్వనమ్ || ౩౭ ||

సశంఖభేరీపణవప్రణాద-
-మాస్ఫోటితక్ష్వేలితసింహనాదమ్ |
దిశో ద్రవంతస్త్రిదివం కిరంతః
శ్రుత్వా విహంగాః సహసా నిపేతుః || ౩౮ ||

యదా భృశం తైర్నినదైర్మహాత్మా
న కుంభకర్ణో బుబుధే ప్రసుప్తః |
తతో ముసుంఠీర్ముసలాని సర్వే
రక్షోగణాస్తే జగృహుర్గదాశ్చ || ౩౯ ||

తం శైలశృంగైర్ముసలైర్గదాభి-
-ర్వృక్షైస్తలైర్ముద్గరముష్టిభిశ్చ |
సుఖప్రసుప్తం భువి కుంభకర్ణం
రక్షాంస్యుదగ్రాణి తదా నిజఘ్నుః || ౪౦ ||

తస్య నిఃశ్వాసవాతేన కుంభకర్ణస్య రక్షసః |
రాక్షసా బలవంతోఽపి స్థాతుం నాశక్నువన్పురః || ౪౧ ||

తతః పరిహితా గాఢం రాక్షసా భీమవిక్రమాః |
మృదంగపణవాన్భేరీః శంఖకుంభగణాంస్తదా || ౪౨ ||

దశరాక్షససాహస్రా యుగపత్పర్యవాదయన్ |
నీలాంజనచయాకారాస్తే తు తం ప్రత్యబోధయన్ || ౪౩ ||

అభిఘ్నంతో నదంతశ్చ నైవ సంవివిదే తు సః |
యదా చైనం న శేకుస్తే ప్రతిబోధయితుం తదా || ౪౪ ||

తతో గురుతరం యత్నం దారుణం సముపాక్రమన్ |
అశ్వానుష్ట్రాన్ఖరాన్నాగాన్ జఘ్నుర్దండకశాంకుశైః || ౪౫ ||

భేరీశంఖమృదంగాంశ్చ సర్వప్రాణైరవాదయన్ |
నిజఘ్నుశ్చాస్య గాత్రాణి మహాకాష్ఠకటంకరైః || ౪౬ ||

ముద్గరైర్ముసలైశ్చైవ సర్వప్రాణసముద్యతైః |
తేన శబ్దేన మహతా లంకా సమభిపూరితా || ౪౭ ||

సపర్వతవనా సర్వా సోఽపి నైవ ప్రబుధ్యతే |
తతః సహస్రం భేరీణాం యుగపత్సమహన్యత || ౪౮ ||

మృష్టకాంచనకోణానామాసక్తానాం సమంతతః |
ఏవమప్యతినిద్రస్తు యదా నైవ ప్రబుధ్యతే || ౪౯ ||

శాపస్య వశమాపన్నస్తతః క్రుద్ధా నిశాచరాః |
మహాక్రోధసమావిష్టాః సర్వే భీమపరాక్రమాః || ౫౦ ||

తద్రక్షో బోధయిష్యంతశ్చక్రురన్యే పరాక్రమమ్ |
అన్యే భేరీః సమాజఘ్నురన్యే చక్రుర్మహాస్వనమ్ || ౫౧ ||

కేశానన్యే ప్రలులుపుః కర్ణావన్యే దశంతి చ |
ఉదకుంభశతాన్యన్యే సమసించంత కర్ణయోః || ౫౨ ||

న కుంభకర్ణః పస్పందే మహానిద్రావశం గతః |
అన్యే చ బలినస్తస్య కూటముద్గరపాణయః || ౫౩ ||

మూర్ధ్ని వక్షసి గాత్రేషు పాతయన్కూటముద్గరాన్ |
రజ్జుబంధనబద్ధాభిః శతఘ్నీభిశ్చ సర్వతః || ౫౪ ||

వధ్యమానో మహాకాయో న ప్రాబుధ్యత రాక్షసః |
వారణానాం సహస్రం తు శరీరేఽస్య ప్రధావితమ్ |
కుంభకర్ణస్తతో బుద్ధః స్పర్శం పరమబుధ్యత || ౫౫ ||

స పాత్యమానైర్గిరిశృంగవృక్షై-
-రచింతయంస్తాన్విపులాన్ప్రహారాన్ |
నిద్రాక్షయాత్ క్షుద్భయపీడితశ్చ
విజృంభమాణః సహసోత్పపాత || ౫౬ ||

స నాగభోగాచలశృంగకల్పౌ
విక్షిప్య బాహూ గిరిశృంగసారౌ |
వివృత్య వక్త్రం బడబాముఖాభం
నిశాచరోఽసౌ వికృతం జజృంభే || ౫౭ ||

తస్య జాజృంభమాణస్య వక్త్రం పాతాలసన్నిభమ్ |
దదృశే మేరుశృంగాగ్రే దివాకర ఇవోదితః || ౫౮ ||

స జృంభమాణోఽతిబలః ప్రతిబుద్ధో నిశాచరః |
నిఃశ్వాసశ్చాస్య సంజజ్ఞే పర్వతాదివ మారుతః || ౫౯ ||

రూపముత్తిష్ఠతస్తస్య కుంభకర్ణస్య తద్బభౌ |
తపాంతే సబలాకస్య మేఘస్యేవ వివర్షతః || ౬౦ ||

తస్య దీప్తాగ్నిసదృశే విద్యుత్సదృశవర్చసీ |
దదృశాతే మహానేత్రే దీప్తావివ మహాగ్రహౌ || ౬౧ ||

తతస్త్వదర్శయన్సర్వాన్భక్ష్యాంశ్చ వివిధాన్బహూన్ |
వరాహాన్మహిషాంశ్చైవ స బభక్ష మహాబలః || ౬౨ ||

అదన్బుభుక్షితో మాంసం శోణితం తృషితః పిబన్ |
మేదః కుంభాంశ్చ మద్యం చ పపౌ శక్రరిపుస్తదా || ౬౩ ||

తతస్తృప్త ఇతి జ్ఞాత్వా సముత్పేతుర్నిశాచరాః |
శిరోభిశ్చ ప్రణమ్యైనం సర్వతః పర్యవారయన్ || ౬౪ ||

నిద్రావిశదనేత్రస్తు కలుషీకృతలోచనః |
చారయన్సర్వతో దృష్టిం తాన్దదర్శ నిశాచరాన్ || ౬౫ ||

స సర్వాన్సాంత్వయామాస నైరృతాన్నైరృతర్షభః |
బోధనాద్విస్మితశ్చాపి రాక్షసానిదమబ్రవీత్ || ౬౬ ||

కిమర్థమహమాదృత్య భవద్భిః ప్రతిబోధితః |
కచ్చిత్సుకుశలం రాజ్ఞో భయవానేష వా న కిమ్ || ౬౭ ||

అథవా ధ్రువమన్యేభ్యో భయం పరముపస్థితమ్ |
యదర్థమేవం త్వరితైర్భవద్భిః ప్రతిబోధితః || ౬౮ ||

అద్య రాక్షసరాజస్య భయముత్పాటయామ్యహమ్ |
పాతయిష్యే మహేంద్రం వా శాతయిష్యే తథాఽనలమ్ || ౬౯ ||

న హ్యల్పకారణే సుప్తం బోధయిష్యతి మాం గురుః |
తదాఖ్యాతార్థతత్త్వేన మత్ప్రబోధనకారణమ్ || ౭౦ ||

ఏవం బ్రువాణం సంరబ్ధం కుంభకర్ణం మహాబలమ్ |
యూపాక్షః సచివో రాజ్ఞః కృతాంజలిరువాచ హ || ౭౧ ||

న నో దైవకృతం కించిద్భయమస్తి కదాచన |
మానుషాన్నో భయం రాజంస్తుములం సంప్రబాధతే || ౭౨ ||

న దైత్యదానవేభ్యో వా భయమస్తి హి తాదృశమ్ |
యాదృశం మానుషం రాజన్భయమస్మానుపస్థితమ్ || ౭౩ ||

వానరైః పర్వతాకారైర్లంకేయం పరివారితా |
సీతాహరణసంతప్తాద్రామాన్నస్తుములం భయమ్ || ౭౪ ||

ఏకేన వానరేణేయం పూర్వం దగ్ధా మహాపురీ |
కుమారో నిహతశ్చాక్షః సానుయాత్రః సకుంజరః || ౭౫ ||

స్వయం రక్షోధిపశ్చాపి పౌలస్త్యో దేవకంటకః |
మృతేతి సంయుగే ముక్తో రామేణాదిత్యతేజసా || ౭౬ ||

యన్న దేవైః కృతో రాజా నాపి దైత్యైర్న దానవైః |
కృతః స ఇహ రామేణ విముక్తః ప్రాణసంశయాత్ || ౭౭ ||

స యూపాక్షవచః శ్రుత్వా భ్రాతుర్యుధి పరాజయమ్ |
కుంభకర్ణో వివృత్తాక్షో యూపాక్షమిదమబ్రవీత్ || ౭౮ ||

సర్వమద్యైవ యూపాక్ష హరిసైన్యం సలక్ష్మణమ్ |
రాఘవం చ రణే హత్వా పశ్చాద్ద్రక్ష్యామి రావణమ్ || ౭౯ ||

రాక్షసాంస్తర్పయిష్యామి హరీణాం మాంసశోణితైః |
రామలక్ష్మణయోశ్చాపి స్వయం పాస్యామి శోణితమ్ || ౮౦ ||

తత్తస్య వాక్యం బ్రువతో నిశమ్య
సగర్వితం రోషవివృద్ధదోషమ్ |
మహోదరో నైరృతయోధముఖ్యః
కృతాంజలిర్వాక్యమిదం బభాషే || ౮౧ ||

రావణస్య వచః శ్రుత్వా గుణదోషౌ విమృశ్య చ |
పశ్చాదపి మహాబాహో శత్రూన్యుధి విజేష్యసి || ౮౨ ||

మహోదరవచః శ్రుత్వా రాక్షసైః పరివారితః |
కుంభకర్ణో మహాతేజాః సంప్రతస్థే మహాబలః || ౮౩ ||

తం సముత్థాప్య భీమాక్షం భీమరూపపరాక్రమమ్ |
రాక్షసాస్త్వరితా జగ్ముర్దశగ్రీవనివేశనమ్ || ౮౪ ||

తతో గత్వా దశగ్రీవమాసీనం పరమాసనే |
ఊచుర్బద్ధాంజలిపుటాః సర్వ ఏవ నిశాచరాః || ౮౫ ||

ప్రబుద్ధః కుంభకర్ణోఽయం భ్రాతా తే రాక్షసర్షభ |
కథం తత్రైవ నిర్యాతు ద్రక్ష్యస్యేనమిహాగతమ్ || ౮౬ ||

రావణస్త్వబ్రవీద్ధృష్టో రాక్షసాంస్తానుపస్థితాన్ |
ద్రష్టుమేనమిహేచ్ఛామి యథాన్యాయం చ పూజ్యతామ్ || ౮౭ ||

తథేత్యుక్త్వా తు తే సర్వే పునరాగమ్య రాక్షసాః |
కుంభకర్ణమిదం వాక్యమూచూ రావణచోదితాః || ౮౮ ||

ద్రష్టుం త్వాం కాంక్షతే రాజా సర్వరాక్షసపుంగవః |
గమనే క్రియతాం బుద్ధిర్భ్రాతరం సంప్రహర్షయ || ౮౯ ||

కుంభకర్ణస్తు దుర్ధర్షో భ్రాతురాజ్ఞాయ శాసనమ్ |
తథేత్యుక్త్వా మహాబాహుః శయనాదుత్పపాత హ || ౯౦ ||

ప్రక్షాల్య వదనం హృష్టః స్నాతః పరమభూషితః |
పిపాసుస్త్వరయామాస పానం బలసమీరణమ్ || ౯౧ ||

తతస్తే త్వరితాస్తస్య రాక్షసా రావణాజ్ఞయా |
మద్యకుంభాంశ్చ వివిధాన్ క్షిప్రమేవోపహారయన్ || ౯౨ ||

పీత్వా ఘటసహస్రే ద్వే గమనాయోపచక్రమే |
ఈషత్సముత్కటో మత్తస్తేజోబలసమన్వితః || ౯౩ ||

కుంభకర్ణో బభౌ హృష్టః కాలాంతకయమోపమః |
భ్రాతుః స భవనం గచ్ఛన్రక్షోగణసమన్వితః |
కుంభకర్ణః పదన్యాసైరకంపయత మేదినీమ్ || ౯౪ ||

స రాజమార్గం వపుషా ప్రకాశయన్
సహస్రరశ్మిర్ధరణీమివాంశుభిః |
జగామ తత్రాంజలిమాలయా వృతః
శతక్రతుర్గేహమివ స్వయంభువః || ౯౫ ||

తం రాజమార్గస్థమమిత్రఘాతినం
వనౌకసస్తే సహసా బహిః స్థితాః |
దృష్ట్వాప్రమేయం గిరిశృంగకల్పం
వితత్రసుస్తే హరియూథపాలాః || ౯౬ ||

కేచిచ్ఛరణ్యం శరణం స్మ రామం
వ్రజంతి కేచిద్వ్యథితాః పతంతి |
కేచిద్దిశః స్మ వ్యథితాః ప్రయాంతి
కేచిద్భయార్తా భువి శేరతే స్మ || ౯౭ ||

తమద్రిశృంగప్రతిమం కిరీటినం
స్పృశంతమాదిత్యమివాత్మతేజసా |
వనౌకసః ప్రేక్ష్య వివృద్ధమద్భుతం
భయార్దితా దుద్రువిరే తతస్తతః || ౯౮ ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే షష్టితమః సర్గః || ౬౦ ||

యుద్ధకాండ ఏకషష్టితమః సర్గః (౬౧) >>


సంపూర్ణ శ్రీవాల్మీకి రామాయణ యుద్ధకాండ చూడండి.


మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.

స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.

Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)

Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".

విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.

Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.

Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.

Facebook Comments
error: Not allowed