Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
[గమనిక: ఈ స్తోత్రము “శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]
[ దశమోఽధ్యాయః – ఏకాదశోఽధ్యాయః – ద్వాదశోఽధ్యాయః ]
(ఇక్కడ తొమ్మిదవ ప్రాకారమైన పుష్యరాగమణి ప్రాకారం దాటిన తర్వాత కనిపించే పదవ ప్రాకారమైన ‘పద్మరాగమణి’ ప్రాకారం మరియు అక్కడ నివసించే అరవై నాలుగు (64) కళల గురించి వ్యాస మహర్షి వివరిస్తున్నారు. అరవై నాలుగు కళల పేర్లను స్మరించడం వల్ల వాక్శుద్ధి, విద్య, కళల పట్ల ఆసక్తి మరియు బుద్ధి వికాసం కలుగుతాయి. దేవీ అనుగ్రహంతో పాటు సర్వ కార్యసిద్ధి లభిస్తుంది.)
అథ శ్రీమద్దేవీభాగవతే ద్వాదశస్కంధే ఏకాదశోఽధ్యాయః ||
వ్యాస ఉవాచ |
పుష్పరాగమయాదగ్రే కుంకుమారుణవిగ్రహః |
పద్మరాగమయః సాలో మధ్యే భూశ్చైవ తాదృశీ || ౧ ||
పుష్యరాగమణి ప్రాకారం తర్వాత, కుంకుమ వంటి ఎరుపు రంగులో (అరుణ వర్ణం) ప్రకాశించే ‘పద్మరాగమణి’ ప్రాకారం ఉంది. ఆ ప్రాకారం లోపల ఉండే భూమి కూడా అదే పద్మరాగ మణిమయమై ఉంటుంది.
దశయోజనవాన్దైర్ఘ్యే గోపురద్వారసంయుతః |
తన్మణిస్తంభసంయుక్తా మండపాః శతశో నృప || ౨ ||
ఓ రాజా! ఈ ప్రాకారం పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి, గోపుర ద్వారాలతో శోభిస్తుంది. ఆ లోపల పద్మరాగ మణి స్తంభాలతో నిర్మించబడిన వందలాది మండపాలు ఉంటాయి.
మధ్యే భువి సమాసీనాశ్చతుఃషష్టిమితాః కలాః |
నానాయుధధరా వీరా రత్నభూషణభూషితాః || ౩ ||
ఆ ప్రాకార భూమి మధ్యలో అరవై నాలుగు (64) కళలు అధిష్టించి ఉంటారు. వారు వివిధ ఆయుధాలను ధరించి, వీర లక్షణాలతో, రత్న భూషణాలతో అలంకరించబడి ఉంటారు.
ప్రత్యేకలోకస్తాసాం తు తత్తల్లోకస్య నాయకాః |
సమంతాత్పద్మరాగస్య పరివార్య స్థితాః సదా || ౪ ||
ఆ అరవై నాలుగు కళలలో ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రత్యేక లోకాలు ఉంటాయి. వారు ఆయా లోకాలకు నాయకులుగా ఉంటూ, పద్మరాగ ప్రాకారం చుట్టూ ఎల్లప్పుడూ శ్రీమాతను పరివేష్టిస్తూ (కాపలాగా) ఉంటారు.
స్వస్వలోకజనైర్జుష్టాః స్వస్వవాహనహేతిభిః |
తాసాం నామాని వక్ష్యామి శృణు త్వం జనమేజయ || ౫ ||
వారు తమ తమ లోక వాసులతో, తమ తమ వాహనాలతో మరియు ఆయుధాలతో కలిసి ఉంటారు. ఓ జనమేజయా! ఆ దివ్య కళల (శక్తుల) పేర్లను చెబుతాను విను.
పింగళాక్షీ విశాలాక్షీ సమృద్ధిర్వృద్ధిరేవ చ |
శ్రద్ధా స్వాహా స్వధాభిఖ్యా మాయా సంజ్ఞా వసుంధరా || ౬ ||
(కళల పేర్లు): 1. పింగళాక్షి, 2. విశాలాక్షి, 3. సమృద్ధి, 4. వృద్ధి, 5. శ్రద్ధ, 6. స్వాహ, 7. స్వధ, 8. అభిఖ్య, 9. మాయ, 10. సంజ్ఞ, 11. వసుంధర,
త్రిలోకధాత్రీ సావిత్రీ గాయత్రీ త్రిదశేశ్వరీ |
సురూపా బహురూపా చ స్కందమాతాఽచ్యుతప్రియా || ౭ ||
12. త్రిలోకధాత్రి, 13. సావిత్రి, 14. గాయత్రి, 15. త్రిదశేశ్వరి, 16. సురూప, 17. బహురూప, 18. స్కందమాత, 19. అచ్యుతప్రియ,
విమలా చామలా తద్వదరుణీ పునరారుణీ |
ప్రకృతిర్వికృతిః సృష్టిః స్థితిః సంహృతిరేవ చ || ౮ ||
20. విమల, 21. అమల, 22. అరుణి, 23. ఆరుణి, 24. ప్రకృతి, 25. వికృతి, 26. సృష్టి, 27. స్థితి, 28. సంహృతి.
సంధ్యా మాతా సతీ హంసీ మర్దికా వజ్రికా పరా |
దేవమాతా భగవతీ దేవకీ కమలాసనా || ౯ ||
29. సంధ్య, 30. మాత, 31. సతి, 32. హంసి, 33. మర్దిక, 34. వజ్రికా పరా, 35. దేవమాత, 36. భగవతి, 37. దేవకి, 38. కమలాసన,
త్రిముఖీ సప్తముఖ్యన్యా సురాసురవిమర్దినీ |
లంబోష్ఠీ చోర్ధ్వకేశీ చ బహుశీర్షా వృకోదరీ || ౧౦ ||
39. త్రిముఖి, 40. సప్తముఖి, 41. సురాసురవిమర్దిని, 42. లంబోష్ఠి, 43. ఊర్ధ్వకేశి, 44. బహుశీర్ష, 45. వృకోదరి.
రథరేఖాహ్వయా పశ్చాచ్ఛశిరేఖా తథాపరా |
గగనవేగా పవనవేగా చైవ తతః పరమ్ || ౧౧ ||
46. రథరేఖ, 47. శశిరేఖ, 48. గగనవేగ, 49. పవనవేగ,
అగ్రే భువనపాలా స్యాత్తత్పశ్చాన్మదనాతురా |
అనంగానంగమథనా తథైవానంగమేఖలా || ౧౨ ||
50. భువనపాల, 51. మదనాతుర, 52. అనంగ, 53. అనంగమథన, 54. అనంగమేఖల.
అనంగకుసుమా పశ్చాద్విశ్వరూపా సురాదికా |
క్షయంకరీ భవేచ్ఛక్తిరక్షోభ్యా చ తతః పరమ్ || ౧౩ ||
55. అనంగకుసుమ, 56. విశ్వరూప, 57. సురాదిక (లేక సురాత్మిక), 58. క్షయంకరి, 59. అక్షోభ్య,
సత్యవాదిన్యథ ప్రోక్తా బహురూపా శుచివ్రతా |
ఉదారాఖ్యా చ వాగీశీ చతుఃషష్టిమితాః స్మృతాః || ౧౪ ||
60. సత్యవాదిని, 61. బహురూప, 62. శుచివ్రత, 63. ఉదార, 64. వాగీశి. ఈ విధంగా మొత్తం అరవై నాలుగు (64) కళలు (శక్తులు) చెప్పబడ్డాయి.
జ్వలజ్జిహ్వాననాః సర్వా వమంత్యో వహ్నిముల్బణమ్ |
జలం పిబామః సకలం సంహరామో విభావసుమ్ || ౧౫ ||
ఆ శక్తులందరూ మండుతున్న నాలుకలతో భయంకరమైన అగ్నిని వెదజల్లుతుంటారు. “మేము ఈ సముద్రాలలోని జలమంతటినీ త్రాగేస్తాము, ఈ అగ్నిని (విభావసుమ్) కూడా అంతం చేస్తాము” అని గర్జిస్తుంటారు.
పవనం స్తంభయామోఽద్య భక్షయామోఽఖిలం జగత్ |
ఇతి వాచం సంగిరంతే క్రోధసంరక్తలోచనాః || ౧౬ ||
“మేము వాయువును స్తంభింపజేస్తాము, ఈ అఖిల జగత్తును భక్షించేస్తాము” అని కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో ఆ శక్తులందరూ ప్రతిజ్ఞలు చేస్తుంటారు.
చాపబాణధరాః సర్వా యుద్ధాయైవోత్సుకాః సదా |
దంష్ట్రాకటకటారావైర్బధిరీకృతదిఙ్ముఖాః || ౧౭ ||
వీరందరూ చేతులలో ధనుర్బాణాలు ధరించి, ఎల్లప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా (ఉత్సుకాః) ఉంటారు. వారు తమ కోరలను కటకటమని కొరుకుతుంటే వచ్చే శబ్దం వల్ల దిక్కులన్నీ చెవుడు పడుతున్నాయా అన్నట్లుగా మార్మోగుతుంటాయి.
పింగోర్ధ్వకేశ్యః సంప్రోక్తాశ్చాపబాణకరాః సదా |
శతాక్షౌహిణికా సేనాప్యేకైకస్యాః ప్రకీర్తితా || ౧౮ ||
ఎర్రని రంగులో నిటారుగా ఉన్న వెంట్రుకలు కలిగిన ఈ శక్తులు, నిరంతరం ఆయుధాలను ధరించి ఉంటారు. వీరిలో ఒక్కొక్క శక్తికి వంద అక్షౌహిణుల సేన కాపలాగా ఉంటుందని చెప్పబడింది.
ఏకైకశక్తేః సామర్థ్యం లక్షబ్రహ్మాండనాశనే |
శతాక్షౌహిణికా సేనా తాదృశీ నృపసత్తమ || ౧౯ ||
ఓ నృపసత్తమ! ఒక్కో శక్తికి లక్ష బ్రహ్మాండాలను నాశనం చేయగల సామర్థ్యం ఉంది. అటువంటిది వంద అక్షౌహిణుల సేనతో కూడిన ఆ శక్తుల పరాక్రమం వర్ణించనలవి కాదు.
కిం న కుర్యాజ్జగత్యస్మిన్నశక్యం వక్తుమేవ తత్ |
సర్వాపి యుద్ధసామగ్రీ తస్మిన్సాలే స్థితా మునే || ౨౦ ||
ఈ జగత్తులో వారు చేయలేనిదంటూ ఏదీ లేదు (అశక్యం అనేది లేదు). ఆ ప్రాకారంలో యుద్ధానికి కావలసిన సకల సామాగ్రి నిరంతరం సిద్ధంగా ఉంటుంది.
రథానాం గణనా నాస్తి హయానాం కరిణాం తథా ||
శస్త్రాణాం గణనా తద్వద్గణానాం గణనా తథా || ౨౧ ||
అక్కడి రథాల సంఖ్యను కానీ, గుర్రాలు మరియు ఏనుగుల సంఖ్యను కానీ లెక్కించలేము. అలాగే అక్కడి శస్త్రాల సంఖ్య, సైనిక గణాల సంఖ్య లెక్కింపుకు అందదు.
పద్మరాగమయాదగ్రే గోమేదమణినిర్మితః |
దశయోజనదైర్ఘ్యేణ ప్రాకారో వర్తతే మహాన్ || ౨౨ ||
పద్మరాగ ప్రాకారం దాటిన తర్వాత ‘గోమేధ మణి’ (గోమేధికం) తో నిర్మించబడిన గొప్ప ప్రాకారం ఉంటుంది. ఇది పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది.
భాస్వజ్జపాప్రసూనాభో మధ్యభూస్తస్య తాదృశీ |
గోమేదకల్పితాన్యేవ తద్వాసిసదనాని చ || ౨౩ ||
ఈ ప్రాకారం ఉదయించే సూర్యునిలా, ఎర్రని మందార పువ్వు (జపా ప్రసూనం) వలె ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. అక్కడి భూమి మరియు నివాస గృహాలన్నీ గోమేధిక మణిమయమై ఉంటాయి.
పక్షిణః స్తంభవర్యాశ్చ వృక్షా వాప్యః సరాంసి చ |
గోమేదకల్పితా ఏవ కుంకుమారుణవిగ్రహాః || ౨౪ ||
అక్కడి పక్షులు, స్తంభాలు, వృక్షాలు, బావులు మరియు సరస్సులు అన్నీ గోమేధిక మణితోనే నిర్మితమై, కుంకుమ వంటి ఎరుపు రంగుతో ప్రకాశిస్తుంటాయి.
తన్మధ్యస్థా మహాదేవ్యో ద్వాత్రింశచ్ఛక్తయః స్మృతాః |
నానాశస్త్రప్రహరణా గోమేదమణిభూషితాః || ౨౫ ||
ఆ ప్రాకారం మధ్యలో ముప్పై రెండు (32) మహాదేవ్యులు (శక్తులు) కొలువై ఉంటారు. వారు వివిధ ఆయుధాలను ధరించి, గోమేధ మణి ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంటారు.
ప్రత్యేకలోకవాసిన్యః పరివార్య సమంతతః |
గోమేదసాలే సన్నద్ధా పిశాచవదనా నృప || ౨౬ ||
ఓ రాజా! ఆ శక్తులందరూ తమ తమ ప్రత్యేక లోకాలలో నివసిస్తూ, గోమేధిక ప్రాకారం చుట్టూ ఎల్లప్పుడూ యుద్ధానికి సిద్ధంగా (సన్నద్ధాః) ఉంటారు. యుద్ధ సమయంలో వారు భయంకరమైన పిశాచ ముఖాలను ధరించి కనిపిస్తారు.
స్వర్లోకవాసిభిర్నిత్యం పూజితాశ్చక్రబాహవః |
క్రోధరక్తేక్షణా భింధి పచచ్ఛింధి దహేతి చ || ౨౭ ||
స్వర్గలోక వాసులైన దేవతలచే వీరు నిరంతరం పూజించబడుతుంటారు. చక్రాలను ధరించిన బాహువులు కలిగిన ఈ శక్తులు, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో “నరకండి, దహించండి, ఖండించండి” అని గర్జిస్తుంటారు.
వదంతి సతతం వాచం యుద్ధోత్సుకహృదంతరాః |
ఏకైకస్యా మహాశక్తేర్దశాక్షౌహిణికా మతా || ౨౮ ||
వారి హృదయాలు ఎల్లప్పుడూ యుద్ధం పట్ల అత్యుత్సాహంతో ఉంటాయి. అక్కడ ఉన్న ఒక్కొక్క మహాశక్తికి పది అక్షౌహిణుల సైన్యం తోడుగా ఉంటుంది.
సేనా తత్రాప్యేకశక్తిర్లక్షబ్రహ్మాండనాశినీ |
తాదృశీనాం మహాసేనా వర్ణనీయా కథం నృప || ౨౯ ||
ఓ నృపాలా! అక్కడి ఒక్కో శక్తికి లక్ష బ్రహ్మాండాలను నాశనం చేయగల సామర్థ్యం ఉంది. అటువంటప్పుడు, అంతటి మహా సేన కలిగిన ఆ శక్తుల ప్రభావాన్ని వర్ణించడం ఎవరికైనా సాధ్యమా?
రథానాం నైవ గణానా వాహనానాం తథైవ చ |
సర్వయుద్ధసమారంభస్తత్ర దేవ్యా విరాజతే || ౩౦ ||
అక్కడి రథాలను గాని, ఇతర వాహనాలను గాని లెక్కించడం అసాధ్యం. శ్రీమాతకు సంబంధించిన సకల యుద్ధ సంరంభం (యుద్ధానికి కావలసిన సన్నాహాలన్నీ) ఆ ప్రాకారంలోనే విరాజిల్లుతుంటాయి.
తాసాం నామాని వక్ష్యామి పాపనాశకరాణి చ |
విద్యాహ్రీపుష్టయః ప్రజ్ఞా సినీవాలీ కుహూస్తథా || ౩౧ ||
పాపాలను నశింపజేసే ఆ శక్తుల నామాలను ఇప్పుడు వివరిస్తాను విను: 1. విద్య, 2. హ్రీ (లజ్జ), 3. పుష్టి, 4. ప్రజ్ఞ, 5. సినీవాలి, 6. కుహు.
రుద్రా వీర్యా ప్రభా నందా పోషిణీ ఋద్ధిదా శుభా |
కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్భద్రకాళీ కపర్దినీ || ౩౨ ||
7. రుద్ర, 8. వీర్య, 9. ప్రభ, 10. నంద, 11. పోషిణి, 12. ఋద్ధిద, 13. శుభ, 14. కాలరాత్రి, 15. మహారాత్రి, 16. భద్రకాళి, 17. కపర్దిని.
వికృతిర్దండిముండిన్యౌ సేందుఖండా శిఖండినీ |
నిశుంభశుంభమథినీ మహిషాసురమర్దినీ || ౩౩ ||
18. వికృతి, 19. దండిని, 20. ముండిని, 21. సేందుఖండ (చంద్రకళాధారిణి), 22. శిఖండిని, 23. నిశుంభ-శుంభ మథిని (శుంభ నిశుంభులను సంహరించినది), 24. మహిషాసురమర్దిని.
ఇంద్రాణీ చైవ రుద్రాణీ శంకరార్ధశరీరిణీ |
నారీ నారాయణీ చైవ త్రిశూలిన్యపి పాలినీ || ౩౪ ||
25. ఇంద్రాణి, 26. రుద్రాణి, 27. శంకరార్ధశరీరిణి (పార్వతి), 28. నారి, 29. నారాయణి, 30. త్రిశూలిని, 31. పాలిని.
అంబికా హ్లాదినీ పశ్చాదిత్యేవం శక్తయః స్మృతాః |
యద్యేతాః కుపితా దేవ్యస్తదా బ్రహ్మాండనాశనమ్ || ౩౫ ||
32. అంబిక, 33. హ్లాదిని. ఈ విధంగా ఈ మహాశక్తులు అక్కడ కొలువై ఉంటారు. ఒకవేళ ఈ దేవతలకు కోపం వస్తే చాలు, ఈ బ్రహ్మాండాలన్నీ లయమైపోతాయి.
పరాజయో న చైతాసాం కదాచిత్క్వచిదస్తి హి |
గోమేదకమయాదగ్రే సద్వజ్రమణినిర్మితః || ౩౬ ||
ఈ శక్తులకు ఎక్కడా, ఎప్పుడూ ఓటమి (పరాజయం) అనేది ఉండదు. ఈ గోమేధిక ప్రాకారం తర్వాత, శ్రేష్ఠమైన వజ్ర మణులతో నిర్మించబడిన ‘వజ్రమణి’ ప్రాకారం ఉంటుంది.
దశయోజనతుంగోఽసౌ గోపురద్వారసంయుతః |
కపాటశృంఖలాబద్ధో నవవృక్షసముజ్జ్వలః || ౩౭ ||
ఈ వజ్ర ప్రాకారం పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి, దివ్యమైన గోపుర ద్వారాలతో కూడి ఉంటుంది. దీని తలుపులు గట్టి గొలుసులతో (శృంఖల) బంధించబడి ఉండి, కొత్త వృక్షాల కాంతితో అత్యంత ప్రకాశవంతంగా మెరుస్తూ ఉంటుంది.
సాలస్తన్మధ్యభూమ్యాది సర్వం హీరమయం స్మృతమ్ |
గృహాణి వీథయో రథ్యా మహామార్గాంగణాని చ || ౩౮ ||
ఆ ప్రాకారం, దాని మధ్యలో ఉన్న భూమి అంతా వజ్రమయమై (హీరమయం) ఉంటుంది. అక్కడి ఇళ్లు, వీధులు, సందులు, రాజమార్గాలు, ప్రాంగణాలు అన్నీ వజ్రాలతోనే నిర్మించబడ్డాయి.
వృక్షాలవాలతరవః సారంగా అపి తాదృశాః |
దీర్ఘికాశ్రేణయో వాప్యస్తడాగాః కూపసంయుతాః || ౩౯ ||
చెట్ల పాదులు, వృక్షాలు, పక్షులు (సారంగాః), దిగుడు బావులు, చెరువులు కూడా వజ్ర కాంతితో మెరుస్తూ ఉంటాయి.
తత్ర శ్రీభువనేశ్వర్యా వసంతి పరిచారికాః |
ఏకైకా లక్షదాసీభిః సేవితా మదగర్వితాః || ౪౦ ||
అక్కడ శ్రీభువనేశ్వరీ దేవి యొక్క పరిచారికలు నివసిస్తారు. వారిలో ఒక్కొక్క పరిచారికకు లక్ష మంది దాసీలు సేవలు చేస్తుంటారు. వారు దేవీ సాన్నిధ్యం వల్ల కలిగిన గర్వంతో, ఉత్సాహంతో ఉంటారు.
తాలవృంతధరాః కాశ్చిచ్చషకాఢ్యకరాంబుజాః |
కాశ్చిత్తాంబూలపాత్రాణి ధారయంత్యోఽతిగర్వితాః || ౪౧ ||
ఆ పరిచారికలలో కొందరు చేతులతో విసనకర్రలు (తాలవృంతం) పట్టుకుని ఉంటే, మరికొందరు చేతులలో పానపాత్రలు ధరించి ఉంటారు. కొందరు అతి గర్వంగా తాంబూల పాత్రలను పట్టుకుని ఉంటారు.
కాశ్చిత్తచ్ఛత్రధారిణ్యశ్చామరాణాం విధారికాః |
నానావస్త్రధరాః కాశ్చిత్కాశ్చిత్పుష్పకరాంబుజాః || ౪౨ ||
మరికొందరు ఛత్రాలు (గొడుగులు), చామరాలు పట్టుకుని, రకరకాల దివ్య వస్త్రాలను ధరించి, చేతులలో పుష్పాలను పట్టుకుని కనిపిస్తారు.
నానాదర్శకరాః కాశ్చిత్కాశ్చిత్కుంకుమలేపనమ్ |
ధారయంత్యః కజ్జలం చ సిందూరచషకం పరాః || ౪౩ ||
కొందరు చేతులలో అద్దాలను పట్టుకుని ఉండగా, మరికొందరు కుంకుమ లేపనాన్ని, కాటుకను, సింధూర పాత్రలను ధరించి శ్రీమాత సేవ కోసం సిద్ధంగా ఉంటారు.
కాశ్చిచ్చిత్రకనిర్మాత్ర్యః పాదసంవాహనే రతాః |
కాశ్చిత్తు భూషాకారిణ్యో నానాభూషాధరాః పరాః || ౪౪ ||
కొందరు దేవికి తిలకధారణ చేయడంలో, మరికొందరు పాద సంవాహనంలో (పాద సేవ) నిమగ్నమై ఉంటారు. కొందరు ఆభరణాలను అలంకరించే వారు, మరికొందరు ఆభరణాలను ధరించిన వారు అయి ఉంటారు.
పుష్పభూషణనిర్మాత్ర్యః పుష్పశృంగారకారికాః |
నానావిలాసచతురా బహ్వ్య ఏవం విధాః పరాః || ౪౫ ||
పూల నగలను తయారు చేసేవారు, పూల అలంకరణ చేసేవారు మరియు అనేక విలాసాలలో నేర్పరులైన యువతులు అక్కడ ఎందరో ఉంటారు.
నిబద్ధపరిధానీయా యువత్యః సకలా అపి |
దేవీకృపాలేశవశాత్తుచ్ఛీకృతజగత్త్రయాః || ౪౬ ||
వారందరూ చక్కగా వస్త్రాలను ధరించిన యువతులు. జగన్మాత అయిన శ్రీదేవి యొక్క కటాక్ష లేశం (చిన్న చూపు) కలగడం వల్ల, వారు ఈ ముల్లోకాలను తృణప్రాయంగా (చాలా చిన్నవిగా) భావిస్తారు.
ఏతా దూత్యః స్మృతా దేవ్యః శృంగారమదగర్వితాః |
తాసాం నామాని వక్ష్యామి శృణు మే నృపసత్తమ || ౪౭ ||
ఓ నృపసత్తమ! శృంగార గర్వంతో ప్రకాశించే వీరందరినీ దేవి యొక్క ‘దూతలు’ అని పిలుస్తారు. వారి పేర్లను చెబుతాను విను.
అనంగరూపా ప్రథమాప్యనంగమదనా పరా |
తృతీయా తు తతః ప్రోక్తా సుందరీ మదనాతురా || ౪౮ ||
(8 దూత శక్తుల పేర్లు): 1. అనంగరూప, 2. అనంగమదన, 3. మదనాతుర,
తతో భువనవేగా స్యాత్తథా భువనపాలికా |
స్యాత్సర్వశిశిరానంగవదనానంగమేఖలా || ౪౯ ||
4. భువనవేగ, 5. భువనపాలిక, 6. సర్వశిశిర, 7. అనంగవదన, 8. అనంగమేఖల.
విద్యుద్దామసమానాంగ్యః క్వణత్కాంచీగుణాన్వితాః |
రణన్మంజీరచరణా బహిరంతరితస్తతః || ౫౦ ||
మెరుపు తీగల వంటి శరీర కాంతి కలిగిన వీరందరూ, నడుముకు గల మొలనూలు (కాంచీగుణం) నుండి మధురమైన ధ్వని వస్తుండగా, పాదాలకు ఉన్న అందెలు (మంజీరం) శబ్దం చేస్తుండగా ఆ ప్రాకారం లోపల, వెలుపల సంచరిస్తూ ఉంటారు.
ధావమానాస్తు శోభంతే సర్వా విద్యుల్లతోపమాః |
కుశలాః సర్వకార్యేషు వేత్రహస్తాః సమంతతః || ౫౧ ||
మెరుపు తీగలతో సమానమైన కాంతి కలిగిన ఆ శక్తులు అటు ఇటు పరుగెడుతూ ఎంతో శోభిస్తుంటారు. వారు అన్ని పనులలోనూ ఆరితేరిన వారు (కుశలాః). ప్రాకారం అంతటా చేతులలో బెత్తాలు ధరించి క్రమశిక్షణను పర్యవేక్షిస్తూ ఉంటారు.
అష్టదిక్షు తథైతాసాం ప్రాకారాద్బహిరేవ చ |
సదనాని విరాజంతే నానావాహనహేతిభిః || ౫౨ ||
ఆ వజ్ర ప్రాకారం వెలుపల ఎనిమిది దిక్కులలో వారి నివాస గృహాలు ఉన్నాయి. వారు రకరకాల వాహనాలతో, ఆయుధాలతో ఆయా భవనాలలో విరాజిల్లుతుంటారు.
వజ్రసాలాదగ్రభాగే సాలో వైదూర్యనిర్మితః |
దశయోజనతుంగోఽసౌ గోపురద్వారభూషితః || ౫౩ ||
వజ్ర ప్రాకారం కంటే ముందు భాగంలో ‘వైడూర్యమణి’తో నిర్మించబడిన ప్రాకారం ఉంటుంది. ఇది పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి, దివ్యమైన గోపుర ద్వారాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
వైదూర్యభూమిః సర్వాపి గృహాణి వివిధాని చ |
వీథ్యో రథ్యా మహామార్గాః సర్వే వైదూర్యనిర్మితాః || ౫౪ ||
ఆ ప్రాకారంలోని భూమి అంతా వైడూర్యమణిమయమే. అక్కడ ఉండే వివిధ రకాల ఇళ్లు, వీధులు, సందులు మరియు రాజమార్గాలు అన్నీ కూడా వైడూర్య మణులతోనే నిర్మించబడ్డాయి.
వాపీకూపతడాగాశ్చ స్రవంతీనాం తటాని చ |
వాలుకా చైవ సర్వాపి వైదూర్యమణినిర్మితా || ౫౫ ||
అక్కడి దిగుడు బావులు, చెరువులు, కోనేరులు మరియు నదీ తీరాలు కూడా వైడూర్యాలే. అంతెందుకు, ఆ ప్రాంతంలోని ఇసుక (వాలుకా) కూడా వైడూర్య మణి చూర్ణంతోనే నిండి ఉంటుంది.
తత్రాష్టదిక్షు పరితో బ్రాహ్మ్యాదీనాం చ మండలమ్ |
నిజైర్గణైః పరివృతం భ్రాజతే నృపసత్తమ || ౫౬ ||
ఓ నృపసత్తమ! అక్కడ ఎనిమిది దిక్కులలో బ్రాహ్మీ మొదలైన అష్టమాతృకల మండలాలు ఉన్నాయి. వారు తమ తమ గణాలతో పరివేష్టితులై అత్యంత తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తుంటారు.
ప్రతిబ్రహ్మాండమాతౄణాం తాః సమష్టయ ఈరితాః |
బ్రాహ్మీ మాహేశ్వరీ చైవ కౌమారీ వైష్ణవీ తథా ||౫౭ ||
ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే మాతృకలందరికీ వీరు మూలమైన ‘సమష్టి’ రూపాలు. వారి పేర్లు: బ్రాహ్మీ, మాహేశ్వరీ, కౌమారీ మరియు వైష్ణవీ.
వారాహీ చ తథేంద్రాణీ చాముండాః సప్త మాతరః |
అష్టమీ తు మహాలక్ష్మీర్నామ్నా ప్రోక్తాస్తు మాతరః || ౫౮ ||
అలాగే వారాహీ, ఇంద్రాణీ మరియు చాముండా అనే ఏడుగురు సప్త మాతృకలు. వీరితో పాటు ఎనిమిదవ మాతృకగా ‘మహాలక్ష్మి’ కొలువై ఉంటుంది.
బ్రహ్మరుద్రాదిదేవానాం సమాకారాస్తు తాః స్మృతాః |
జగత్కల్యాణకారిణ్యః స్వస్వసేనాసమావృతాః || ౫౯ ||
ఈ మాతృకలందరూ బ్రహ్మ, రుద్రుడు మొదలైన దేవతల రూపాలను, ఆయుధాలను పోలి ఉంటారు. లోక కల్యాణాన్ని కాంక్షించే వీరు తమ తమ సైన్యాలతో కూడి అక్కడ ఉంటారు.
తత్సాలస్య చతుర్ద్వార్షు వాహనాని మహేశితుః |
సజ్జాని నృపతే సంతి సాలంకారాణి నిత్యశః || ౬౦ ||
ఓ రాజా! ఆ వైడూర్య ప్రాకారం యొక్క నాలుగు ద్వారాల వద్ద మహేశ్వరి (శ్రీదేవి) ప్రయాణానికి సిద్ధంగా ఉన్న వాహనాలు ఎల్లప్పుడూ అలంకరించబడి ఉంటాయి.
దంతినః కోటిశో వాహాః కోటిశః శిబికాస్తథా |
హంసాః సింహాశ్చ గరుడా మయూరా వృషభాస్తథా || ౬౧ ||
అక్కడ కోట్లాది ఏనుగులు, గుర్రాలు మరియు పల్లకీలు (శిబికలు) సిద్ధంగా ఉంటాయి. అలాగే హంసలు, సింహాలు, గరుడ వాహనాలు, నెమళ్లు మరియు వృషభాలు కూడా సిద్ధంగా ఉంటాయి.
తైర్యుక్తాః స్యందనాస్తద్వత్కోటిశో నృపనందన |
పార్ష్ణిగ్రాహసమాయుక్తా ధ్వజైరాకాశచుంబినః || ౬౨ ||
ఓ నృపనందన! ఆయా వాహనాలు పూన్చిన కోట్లాది రథాలు అక్కడ సిద్ధంగా ఉంటాయి. ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లు ఉన్న జెండాలతో, రక్షక భటులతో ఆ వాహనాలన్నీ నిరంతరం అక్కడ శోభిస్తుంటాయి.
కోటిశస్తు విమానాని నానాచిహ్నాన్వితాని చ |
నానావాదిత్రయుక్తాని మహాధ్వజయుతాని చ || ౬౩ ||
అక్కడ వివిధ చిహ్నాలతో కూడిన కోట్లాది విమానాలు ఉన్నాయి. అవి రకరకాల వాద్యధ్వనులతో, ఆకాశమెత్తున ఎగురుతున్న గొప్ప ధ్వజాలతో (జెండాలతో) శోభిస్తుంటాయి.
వైదూర్యమణిసాలస్యాప్యగ్రే సాలః పరః స్మృతః |
దశయోజనతుంగోఽసావింద్రనీలాశ్మనిర్మితః || ౬౪ ||
వైదూర్యమణి ప్రాకారం తర్వాత ‘ఇంద్రనీలమణి’తో నిర్మించబడిన మరొక ప్రాకారం ఉంది. ఇది పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి అత్యంత మనోహరంగా ఉంటుంది.
తన్మధ్యభూస్తథా వీథ్యో మహామార్గా గృహాణి చ |
వాపీకూపతడాగాశ్చ సర్వే తన్మణినిర్మితాః || ౬౫ ||
ఆ ప్రాకారం మధ్యలో ఉన్న భూమి, వీధులు, రాజమార్గాలు, గృహాలు, దిగుడు బావులు, కోనేరులు మరియు చెరువులు అన్నీ ఇంద్రనీలమణులతోనే నిర్మించబడ్డాయి.
తత్ర పద్మం తు సంప్రోక్తం బహుయోజన విస్తృతమ్ |
షోడశారం దీప్యమానం సుదర్శనమివాపరమ్ || ౬౬ ||
ఆ ప్రాకారం మధ్యలో అనేక యోజనాల విస్తీర్ణం కలిగిన ఒక పద్మం ఉంది. అది పదహారు దళాలను కలిగి, రెండో సుదర్శన చక్రమో అన్నట్లుగా దేదీప్యమానంగా ప్రకాశిస్తుంటుంది.
తత్ర షోడశశక్తీనాం స్థానాని వివిధాని చ |
సర్వోపస్కరయుక్తాని సమృద్ధాని వసంతి హి || ౬౭ ||
ఆ పదహారు దళాలపై ‘షోడశ శక్తుల’ నివాస స్థానాలు ఉన్నాయి. అవి సకల భోగభాగ్యాలతో, సమస్త ఉపకరణాలతో (సౌకర్యాలతో) నిండి ఉంటాయి.
తాసాం నామాని వక్ష్యామి శృణు మే నృపసత్తమ |
కరాళీ వికరాళీ చ తథోమా చ సరస్వతీ || ౬౮ ||
ఓ నృపసత్తమ! ఆ పదహారు మంది శక్తుల పేర్లను వివరిస్తాను విను: 1. కరాళి, 2. వికరాళి, 3. ఉమ, 4. సరస్వతి.
శ్రీ దుర్గోషా తథా లక్ష్మీః శ్రుతిశ్చైవ స్మృతిర్ధృతిః |
శ్రద్ధా మేధా మతిః కాంతిరార్యా షోడశశక్తయః || ౬౯ ||
5. శ్రీ, 6. దుర్గ, 7. ఉష, 8. లక్ష్మి, 9. శ్రుతి, 10. స్మృతి, 11. ధృతి, 12. శ్రద్ధ, 13. మేధ, 14. మతి, 15. కాంతి, 16. ఆర్య. వీరే ఆ పదహారు మంది శక్తులు.
నీలజీమూతసంకాశాః కరవాలకరాంబుజాః |
సమాః ఖేటకధారిణ్యో యుద్ధోపక్రాంతమానసాః || ౭౦ ||
వీరు నీలి మేఘాల వంటి శరీర ఛాయ కలిగి ఉంటారు. తమ కమలాల వంటి చేతులలో కత్తులను (కరవాలము), డాలును (ఖేటకము) ధరించి, ఎల్లప్పుడూ యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధమైన మనస్సుతో ఉంటారు.
సేనాన్యః సకలా ఏతాః శ్రీదేవ్యా జగదీశితుః |
ప్రతిబ్రహ్మాండసంస్థానాం శక్తీనాం నాయికాః స్మృతాః || ౭౧ ||
జగదీశ్వరి అయిన శ్రీదేవి యొక్క సైన్యానికి వీరే సేనాధిపతులు. ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే శక్తులందరికీ వీరే మూలమైన నాయకులు.
బ్రహ్మాండక్షోభకారిణ్యో దేవీ శక్త్యుపబృంహితాః |
నానారథసమారూఢా నానాశక్తిభిరన్వితాః || ౭౨ ||
శ్రీదేవి ప్రసాదించిన అపరిమితమైన శక్తితో నిండిన వీరు, అవసరమైతే బ్రహ్మాండాలనే కలచివేయగలరు. రకరకాల రథాలను అధిరోహించి, లెక్కలేనన్ని ఉప-శక్తులతో కలిసి వీరు కొలువై ఉంటారు.
ఏతత్పరాక్రమం వక్తుం సహస్రాస్యోఽపి న క్షమః |
ఇంద్రనీలమహాసాలాదగ్రే తు బహువిస్తృతః || ౭౩ ||
వీరి పరాక్రమాన్ని వర్ణించడానికి వెయ్యి ముఖాలు కలిగిన ఆదిశేషుడు కూడా సమర్థుడు కాడు. ఈ ఇంద్రనీలమణి ప్రాకారం తర్వాత అత్యంత విస్తారమైన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది.
ముక్తాప్రాకార ఉదితో దశయోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
మధ్యభూః పూర్వవత్ప్రోక్తా తన్మధ్యేఽష్టదళాంబుజమ్ || ౭౪ ||
అదే ముత్యాలతో నిర్మించబడిన ‘ముక్తా ప్రాకారం’. ఇది కూడా పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. దీని మధ్య భూమి కూడా ముత్యాలతోనే నిండి ఉంటుంది. ఆ ప్రాకారం మధ్యలో ఒక అష్టదళ పద్మం (ఎనిమిది రేకుల పద్మం) ఉంటుంది.
ముక్తామణిగణాకీర్ణం విస్తృతం తు సకేసరమ్ |
తత్ర దేవీసమాకారా దేవ్యాయుధధరాః సదా || ౭౫ ||
ముత్యాలతో, రత్నాలతో కూడిన కేసరాలు కలిగిన ఆ పద్మంపై, సాక్షాత్తు శ్రీదేవి అంతటి రూపం కలిగిన, దేవి ఆయుధాలనే ధరించిన శక్తులు ఉంటారు.
సంప్రోక్తా అష్టమంత్రిణ్యో జగద్వార్తాప్రబోధికాః |
దేవీసమానభోగాస్తా ఇంగితజ్ఞాస్తు పండితాః || ౭౬ ||
వీరే శ్రీమాతకు లోక విశేషాలను తెలియజేసే ‘అష్ట మంత్రాధిదేవతలు’ (ఎనిమిది మంది మంత్రులు). వీరు దేవికి సమానమైన భోగాలను కలిగి, ఇంగిత జ్ఞానము (మనసులోని భావాలను గ్రహించగల శక్తి) కలిగిన పండితులు.
కుశలాః సర్వకార్యేషు స్వామికార్యపరాయణాః |
దేవ్యభిప్రాయబోధ్యస్తాశ్చతురా అతిసుందరాః || ౭౭ ||
ఆ అష్ట మంత్రులు అన్ని పనులలో ఆరితేరిన వారు, తమ స్వామి (జగన్మాత) కార్యాల యందు అత్యంత శ్రద్ధ కలిగిన వారు. దేవి యొక్క మనోభిప్రాయాన్ని కేవలం ఆమె చూపు ద్వారానే గ్రహించగల చతురత కలిగిన వారు మరియు అతి సుందరమైన రూపం కలిగిన వారు.
నానాశక్తిసమాయుక్తాః ప్రతిబ్రహ్మాండవర్తినామ్ |
ప్రాణినాం తాః సమాచారం జ్ఞానశక్త్యా విదంతి చ || ౭౮ ||
అనేక శక్తులతో కూడిన వీరు, తమ జ్ఞానశక్తి ద్వారా ప్రతి బ్రహ్మాండంలో నివసించే ప్రాణుల యొక్క సమాచారాన్ని (వారి కర్మలు, ఆలోచనలు) ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోగలరు.
తాసాం నామాని వక్ష్యామి మత్తః శృణు నృపోత్తమ |
అనంగకుసుమా ప్రోక్తాప్యనంగకుసుమాతురా || ౭౯ ||
(8 మంత్రుల పేర్లు) ఓ నృపోత్తమ! వారి పేర్లను చెబుతాను విను: 1. అనంగకుసుమ, 2. అనంగకుసుమాతుర,
అనంగమదనా తద్వదనంగమదనాతురా |
భువనపాలా గగనవేగా చైవ తతః పరమ్ || ౮౦ ||
3. అనంగమదన, 4. అనంగమదనాతుర, 5. భువనపాల, 6. గగనవేగ.
శశిరేఖా చ గగనరేఖా చైవ తతః పరమ్ |
పాశాంకుశవరాభీతిధరా అరుణవిగ్రహాః || ౮౧ ||
7. శశిరేఖ, 8. గగనరేఖ. ఈ ఎనిమిది మంది మంత్రులు ఎర్రని శరీర కాంతిని కలిగి, తమ చేతులలో పాశం, అంకుశం, వరద మరియు అభయ ముద్రలను ధరించి ఉంటారు.
విశ్వసంబంధినీం వార్తాం బోధయంతి ప్రతిక్షణమ్ |
ముక్తాసాలాదగ్రభాగే మహామారకతోఽపరః || ౮౨ ||
వీరు విశ్వానికి సంబంధించిన ప్రతి వార్తను ప్రతి క్షణం జగన్మాతకు నివేదిస్తుంటారు. ఈ ముక్తా ప్రాకారం తర్వాత ‘మరకతమణి’ (పచ్చల) తో నిర్మించబడిన శ్రేష్ఠమైన ప్రాకారం ఉంటుంది.
సాలోత్తమః సముద్దిష్టో దశయోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
నానాసౌభాగ్యసంయుక్తో నానాభోగసమన్వితః || ౮౩ ||
ఈ మరకత ప్రాకారం పది యోజనాల ఎత్తు కలిగి, సకల సౌభాగ్యాలతో, నానా భోగాలతో నిండి ఉంటుంది.
మధ్యభూస్తాదృశీ ప్రోక్తా సదనాని తథైవ చ |
షట్కోణమత్ర విస్తీర్ణం కోణస్థా దేవతాః శృణుః || ౮౪ ||
అక్కడి భూమి, భవనాలు అన్నీ పచ్చలతోనే నిర్మించబడ్డాయి. ఆ ప్రాకారం మధ్యలో ఒక పెద్ద షట్కోణ చక్రం (ఆరు కోణాల ఆకారం) ఉంటుంది. ఆ కోణాలలో ఉండే దేవతల గురించి విను.
పూర్వకోణే చతుర్వక్త్రో గాయత్రీసహితో విధిః |
కుండికాక్షగుణాభీతిదండాయుధధరః పరః || ౮౫ ||
ఆ షట్కోణము యొక్క తూర్పు కోణంలో గాయత్రీ దేవితో కూడిన బ్రహ్మదేవుడు (విధి) ఉంటాడు. ఆయన నాలుగు ముఖాలు కలిగి, చేతులలో కమండలం (కుండిక), అక్షమాల, దండం మరియు అభయ ముద్రలను ధరించి ఉంటాడు.
తదాయుధధరా దేవీ గాయత్రీ పరదేవతా |
వేదాః సర్వే మూర్తిమంతః శాస్త్రాణి వివిధాని చ || ౮౬ ||
గాయత్రీ దేవి కూడా బ్రహ్మదేవుని వంటి ఆయుధాలనే ధరించి ఉంటుంది. అక్కడ వేదాలు, శాస్త్రాలు, …
స్మృతయశ్చ పురాణాని మూర్తిమంతి వసంతి హి |
యే బ్రహ్మవిగ్రహాః సంతి గాయత్రీవిగ్రహాశ్చ యే || ౮౭ ||
… స్మృతులు మరియు పురాణాలు అన్నీ మూర్తీభవించి (రూపం దాల్చి) నివసిస్తాయి. బ్రహ్మదేవుని యొక్క ఇతర రూపాలు, గాయత్రి యొక్క రూపాలు మరియు వ్యాహృతులు (భూః, భువః, సువః మొదలైనవి) అన్నీ అక్కడ నిత్యం కొలువై ఉంటాయి.
వ్యాహృతీనాం విగ్రహాశ్చ తే నిత్యం తత్ర సంతి హి |
రక్షఃకోణే శంఖచక్రగదాంబుజకరాంబుజా || ౮౮ ||
ఆ షట్కోణ చక్రం యొక్క నైరుతి కోణంలో (రక్షః కోణము), తన కమలాల వంటి చేతులలో శంఖము, చక్రము, గద మరియు పద్మములను ధరించిన దేవి కొలువై ఉంటుంది.
సావిత్రీ వర్తతే తత్ర మహావిష్ణుశ్చ తాదృశః |
యే విష్ణువిగ్రహాః సంతి మత్స్యకూర్మాదయోఽఖిలాః || ౮౯ ||
అక్కడ సావిత్రీ దేవితో కూడిన మహావిష్ణువు నివసిస్తాడు. ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే విష్ణు స్వరూపాలైన మత్స్య, కూర్మ మొదలైన దశావతార రూపాలన్నీ అక్కడ ఉంటాయి.
సావిత్రీవిగ్రహా యే చ తే సర్వే తత్ర సంతి హి |
వాయుకోణే పరశ్వక్షమాలాభయవరాన్వితః || ౯౦ ||
సావిత్రీ దేవి యొక్క సమస్త విగ్రహాలు (శక్తి రూపాలు) కూడా అక్కడే నివసిస్తాయి. ఇక వాయువ్య కోణంలో (వాయు కోణము) పరశువు (గండ్రగొడ్డలి), అక్షమాల, అభయ మరియు వరద ముద్రలను ధరించిన వారు ఉంటారు.
మహారుద్రో వర్తతేఽత్ర సరస్వత్యపి తాదృశీ |
యే యే తు రుద్రభేదాః స్యుర్దక్షిణాస్యాదయో నృప || ౯౧ ||
అక్కడ మహారుద్రుడు, ఆయనకు సమానమైన ఆయుధాలను ధరించిన సరస్వతీ దేవి ఉంటారు. ఓ రాజా! దక్షిణామూర్తి మొదలైన రుద్రుని వివిధ రూపాలన్నీ అక్కడ నివసిస్తాయి.
గౌరీభేదాశ్చ యే సర్వే తే తత్ర నివసంతి హి |
చతుఃషష్ట్యాగమా యే చ యే చాన్యేఽప్యాగమాః స్మృతాః || ౯౨ ||
గౌరీ దేవికి సంబంధించిన సమస్త భేదాలు (పార్వతి, దుర్గ మొదలైన రూపాలు) అక్కడ ఉంటాయి. అలాగే అరవై నాలుగు తంత్రాలు (చతుఃషష్టి ఆగమాలు), ఇతర వేదోక్త ఆగమాలు కూడా అక్కడ ఉంటాయి.
తే సర్వే మూర్తిమంతశ్చ తత్రైవ నివసంతి హి |
అగ్నికోణే రత్నకుంభం తథా మణికరండకమ్ || ౯౩ ||
ఆ ఆగమ శాస్త్రాలన్నీ మూర్తీభవించి (రూపం ధరించి) అక్కడే నివసిస్తాయి. ఇక ఆగ్నేయ కోణంలో (అగ్ని కోణము) తన రెండు చేతులలో రత్న కుంభాన్ని, మణుల పెట్టెను ధరించిన వాడు ఉంటాడు.
దధానో నిజహస్తాభ్యాం కుబేరో ధనదాయకః |
నానావీథీసమాయుక్తో మహాలక్ష్మీసమన్వితః || ౯౪ ||
ధన ప్రదాత అయిన కుబేరుడు, మహాలక్ష్మితో కూడి అక్కడ నివసిస్తాడు. ఆ ప్రాంతం అనేక వీధులతో, భవనాలతో అత్యంత శోభాయమానంగా ఉంటుంది.
దేవ్యా నిధిపతిస్త్వాస్తే స్వగుణైః పరివేష్టితః |
వారుణే తు మహాకోణే మదనో రతిసంయుతః || ౯౫ ||
శ్రీదేవి యొక్క నిధులకు అధిపతి అయిన కుబేరుడు తన పరివారంతో అక్కడ కొలువై ఉంటాడు. ఇక పశ్చిమ దిశలోని మహాకోణంలో (వారుణ కోణం) రతీదేవితో కూడిన మన్మథుడు (మదనుడు) ఉంటాడు.
పాశాంకుశధనుర్బాణధరో నిత్యం విరాజతే |
శృంగారా మూర్తిమంతస్తు తత్ర సన్నిహితాః సదా || ౯౬ ||
ఆయన పాశము, అంకుశము, చెరకు విల్లు మరియు పుష్ప బాణాలను ధరించి నిరంతరం ప్రకాశిస్తుంటాడు. శృంగార రసాది భావాలన్నీ మూర్తీభవించి అక్కడ ఎల్లప్పుడూ సన్నిహితమై ఉంటాయి.
ఈశానకోణే విఘ్నేశో నిత్యం పుష్టిసమన్వితః |
పాశాంకుశధరో వీరో విఘ్నహర్తా విరాజతే || ౯౭ ||
ఈశాన్య కోణంలో (ఈశాన కోణం) విఘ్నేశ్వరుడు తన శక్తి అయిన పుష్టితో కూడి ఉంటాడు. పాశాంకుశాలను ధరించిన ఆ వీరుడు, సకల విఘ్నాలను హరిస్తూ అక్కడ విరాజిల్లుతుంటాడు.
విభూతయో గణేశస్య యా యాః సంతి నృపోత్తమ |
తాః సర్వా నివసంత్యత్ర మహైశ్వర్యసమన్వితాః || ౯౮ ||
ఓ నృపోత్తమ! గణేశుని యొక్క విభూతులు (శక్తులు) ఏవేవి ఉన్నాయో, అవన్నీ మహైశ్వర్యంతో కూడి ఆ ఈశాన్య కోణంలో నివసిస్తాయి.
ప్రతిబ్రహ్మాండసంస్థానాం బ్రహ్మాదీనాం సమష్టయః |
ఏతే బ్రహ్మాదయః ప్రోక్తాః సేవంతే జగదీశ్వరీమ్ || ౯౯ ||
ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులందరికీ వీరు ‘సమష్టి’ రూపాలు (మూల పురుషులు). ఈ బ్రహ్మాదులందరూ జగదీశ్వరి అయిన శ్రీదేవిని నిరంతరం సేవిస్తుంటారు.
మహామారకతస్యాగ్రే శతయోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
ప్రవాలసాలోఽస్త్యపరః కుంకుమారుణవిగ్రహః || ౧౦౦ ||
ఆ మరకతమణి ప్రాకారం తర్వాత, వంద యోజనాల పొడవు కలిగి, కుంకుమ వంటి ఎరుపు రంగులో ప్రకాశించే ‘ప్రవాల ప్రాకారం’ (పగడపు కోట) ఉంటుంది.
మధ్యభూస్తాదృశీ ప్రోక్తా సదనాని చ పూర్వవత్ |
తన్మధ్యే పంచభూతానాం స్వామిన్యః పంచ సంతి చ || ౧౦౧ ||
ఆ పగడపు ప్రాకారం (ప్రవాల సాలం) మధ్యలో ఉన్న భూమి, భవనాలు అన్నీ కూడా పగడాలతోనే నిర్మితమై ఉంటాయి. ఆ ప్రాకారం మధ్యలో పంచభూతాలకు అధిపతులైన ఐదుగురు శక్తులు కొలువై ఉంటారు.
హృల్లేఖా గగనా రక్తా చతుర్థీ తు కరాళికా |
మహోచ్ఛుష్మా పంచమీ చ పంచభూతసమప్రభాః || ౧౦౨ ||
ఆ ఐదుగురు శక్తుల పేర్లు: 1. హృల్లేఖ, 2. గగన, 3. రక్త, 4. కరాళిక, 5. మహోచ్ఛుష్మ. వీరు వరుసగా పృథివి, ఆపస్సు, తేజస్సు, వాయువు మరియు ఆకాశం అనే పంచభూతాల వంటి కాంతితో ప్రకాశిస్తుంటారు.
పాశాంకుశవరాభీతిధారిణ్యోఽమితభూషణాః |
దేవీసమానవేషాఢ్యా నవయౌవనగర్వితాః || ౧౦౩ ||
వీరు తమ చేతులలో పాశము, అంకుశము, వరద మరియు అభయ ముద్రలను ధరించి ఉంటారు. అపరిమితమైన ఆభరణాలను ధరించి, సాక్షాత్తు శ్రీదేవి (భువనేశ్వరి) వంటి వేషధారణతో, నవ యౌవన గర్వంతో విరాజిల్లుతుంటారు.
ప్రవాలసాలాదగ్రే తు నవరత్నవినిర్మితః |
బహుయోజనవిస్తీర్ణో మహాసాలోఽస్తి భూమిప || ౧౦౪ ||
ఓ భూమిపాల! ఆ పగడపు ప్రాకారం తర్వాత నవరత్నాలతో నిర్మించబడిన అత్యంత విస్తారమైన మరొక గొప్ప ప్రాకారం ఉంది.
తత్ర చామ్నాయదేవీనాం సదనాని బహూన్యపి |
నవరత్నమయాన్యేవ తడాగాశ్చ సరాంసి చ || ౧౦౫ ||
అక్కడ ఆమ్నాయ దేవతల (వేద సంబంధిత దేవతలు) నివాస గృహాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఆ భవనాలు, అక్కడి చెరువులు, సరస్సులు అన్నీ కూడా నవరత్నమయాలే.
శ్రీదేవ్యా యేఽవతారాః స్యుస్తే తత్ర నివసంతి హి |
మహావిద్యా మహాభేదాః సంతి తత్రైవ భూమిప || ౧౦౬ ||
ఓ రాజా! శ్రీదేవి యొక్క అవతారాలన్నీ (మహావిద్యలు, ఇతర దేవీ రూపాలు) ఆ నవరత్న ప్రాకారంలోనే నివసిస్తాయి. దశమహావిద్యలు మరియు వాటి వివిధ భేదాలన్నీ అక్కడే కొలువై ఉంటాయి.
నిజావరణదేవీభిర్నిజభూషణవాహనైః |
సర్వదేవ్యో విరాజంతే కోటిసూర్యసమప్రభాః || ౧౦౭ ||
ఆ దేవతలందరూ తమ తమ ఆవరణ దేవతలతో, తమ వాహనాలతో, ఆభరణాలతో కూడి కోటి సూర్యుల ప్రభతో సమానమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తుంటారు.
సప్తకోటిమహామంత్రదేవతాః సంతి తత్ర హి |
నవరత్నమయాదగ్రే చింతామణిగృహం మహత్ || ౧౦౮ ||
అక్కడ ఏడు కోట్ల మంది మహామంత్ర దేవతలు (సప్తకోటి మహామంత్రాలు) నివసిస్తారు. ఆ నవరత్న ప్రాకారం దాటిన తర్వాతే అత్యంత మహిమాన్వితమైన ‘చింతామణి గృహం’ ఉంటుంది.
తత్రత్యం వస్తుమాత్రం తు చింతామణివినిర్మితమ్ |
సూర్యోద్గారోపలైస్తద్వచ్చంద్రోద్గారోపలైస్తథా || ౧౦౯ ||
ఆ చింతామణి గృహంలోని ప్రతి వస్తువు కూడా చింతామణి మణులతోనే నిర్మించబడింది. సూర్యకాంత మణులు, చంద్రకాంత మణులు (సూర్యోద్గార, చంద్రోద్గార ఉపలములు) అక్కడ పొదగబడి ఉంటాయి.
విద్యుత్ప్రభోపలైః స్తంభాః కల్పితాస్తు సహస్రశః |
యేషాం ప్రభాభిరంతఃస్థం వస్తు కించిన్న దృశ్యతే || ౧౧౦ ||
ఆ గృహంలోని వేలాది స్తంభాలు మెరుపుల వంటి కాంతిని చిమ్మే మణులతో నిర్మించబడ్డాయి. వాటి కాంతి ఎంత తీవ్రంగా ఉంటుందంటే, ఆ వెలుగులో లోపల ఉన్న వస్తువులు కూడా సామాన్య కంటికి కనిపించవు (అంతటి తేజస్సు అక్కడ ఉంటుంది).
ఇతి శ్రీమద్దేవీభాగవతే మహాపురాణే ద్వాదశస్కంధే పద్మరాగాదిమణివినిర్మితప్రాకారవర్ణనం నామైకాదశోఽధ్యాయః |
మణిద్వీపవర్ణనం (దేవీభాగవతం) – 3 (ద్వాదశోఽధ్యాయః) >>
<< మరిన్ని శ్రీ లలితా స్తోత్రాలు చూడండి.
గమనిక: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము, ఈ పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
మరిన్ని శ్రీ లలితా స్తోత్రాలు చూడండి. మరిన్ని దేవీ స్తోత్రాలు చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
