Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
[గమనిక: ఈ స్తోత్రము “శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]
[ దశమోఽధ్యాయః – ఏకాదశోఽధ్యాయః – ద్వాదశోఽధ్యాయః ]
అథ శ్రీమద్దేవీభాగవతే ద్వాదశస్కంధే ద్వాదశోఽధ్యాయః ||
వ్యాస ఉవాచ |
తదేవ దేవీసదనం మధ్యభాగే విరాజతే |
సహస్రస్తంభసంయుక్తాశ్చత్వారస్తేషు మండపాః || ౧ ||
శృంగారమండపశ్చైకో ముక్తిమండప ఏవ చ |
జ్ఞానమండపసంజ్ఞస్తు తృతీయః పరికీర్తితః || ౨ ||
మణిద్వీపానికి సరిగ్గా మధ్యభాగంలో జగన్మాత నివసించే ‘చింతామణి గృహం’ విరాజిల్లుతోంది. అందులో వేయి స్తంభాలతో కూడిన నాలుగు గొప్ప మండపాలు ఉన్నాయి. అవి: 1. శృంగార మండపం, 2. ముక్తి మండపం, 3. జ్ఞాన మండపం, 4. ఏకాంత మండపం
ఏకాంతమండపశ్చైవ చతుర్థః పరికీర్తితః |
నానావితానసంయుక్తా నానాధూపైస్తు ధూపితాః || ౩ ||
ఈ మండపాలు రకరకాల చల్వ పందిళ్లతో (వితానములు), ధూప దీపాలతో నిండి ఉంటాయి.
కోటిసూర్యసమాః కాంత్యా భ్రాజంతే మండపాః శుభాః |
తన్మండపానాం పరితః కాశ్మీరవనికా స్మృతా || ౪ ||
కోటి సూర్యుల కాంతితో సమానంగా ప్రకాశించే ఈ శుభప్రదమైన మండపాలకు చుట్టూ కాశ్మీర వనములు (కుంకుమపువ్వు తోటలు) ఉన్నాయి.
మల్లికాకుందవనికా యత్ర పుష్కలకాః స్థితాః |
అసంఖ్యాతా మృగమదైః పూరితాస్తత్స్రవా నృప || ౫ ||
అక్కడ మల్లికలు, మొల్లలు (కుందములు) మొదలైన పుష్పవనాలు ఉన్నాయి. ఆ వనాలలో అసంఖ్యాకమైన కస్తూరి మృగాలు (పుష్కలకాః) సంచరిస్తూ ఉంటాయి. వాటి నుండి స్రవించే కస్తూరి గంధంతో ఆ ప్రాంతమంతా నిండి ఉంటుంది.
మహాపద్మాటవీ తద్వద్రత్నసోపాననిర్మితా |
సుధారసేన సంపూర్ణా గుంజన్మత్తమధువ్రతా || ౬ ||
అక్కడే రత్నాల మెట్లతో నిర్మించబడిన ‘మహాపద్మాటవి’ (పెద్ద తామర తటాకం) ఉంది. అది అమృత రసంతో నిండి ఉండి, మత్తెక్కిన తుమ్మెదల ఝంకారాలతో ప్రతిధ్వనిస్తుంటుంది.
హంసకారండవాకీర్ణా గంధపూరితదిక్తటా |
వనికానాం సుగంధైస్తు మణిద్వీపం సువాసితమ్ || ౭ ||
హంసలు, కారండవ పక్షులతో నిండి, దిక్కులన్నీ సుగంధ పరిమళాలను వెదజల్లుతూ మణిద్వీపాన్ని సువాసితం చేస్తుంటుంది.
శృంగారమండపే దేవ్యో గాయంతి వివిధైః స్వరైః |
సభాసదో దేవవరా మధ్యే శ్రీజగదంబికా || ౮ ||
శృంగార మండపంలో దివ్య శక్తులు వివిధ స్వరాలతో దేవిని కీర్తిస్తూ గానం చేస్తారు. దేవశ్రేష్ఠులైన సభాసదుల మధ్యలో జగదంబికా దేవి కొలువై ఉంటుంది.
ముక్తిమండపమధ్యే తు మోచయత్యనిశం శివా |
జ్ఞానోపదేశం కురుతే తృతీయే నృప మండపే || ౯ ||
ఓ రాజా! శివ స్వరూపిణి అయిన ఆ దేవి ముక్తి మండపంలో ఉండి భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇక మూడవదైన జ్ఞాన మండపంలో ఉండి భక్తులకు జ్ఞానోపదేశం చేస్తుంది.
చతుర్థమండపే చైవ జగద్రక్షావిచింతనమ్ |
మంత్రిణీసహితా నిత్యం కరోతి జగదంబికా || ౧౦ ||
నాలుగవదైన ఏకాంత మండపంలో జగదంబిక తన మంత్రులతో కలిసి లోక రక్షణకు సంబంధించిన ఆలోచనలు (జగద్రక్షా విచింతనము) చేస్తుంది.
చింతామణిగృహే రాజన్ శక్తితత్త్వాత్మకైః పరైః |
సోపానైర్దశభిర్యుక్తో మంచకోఽప్యధిరాజతే || ౧౧ ||
ఓ రాజన్! ఆ చింతామణి గృహంలో పది శక్తి తత్త్వాలతో కూడిన పది మెట్లు కలిగిన ఒక అద్భుతమైన మంచము (సింహాసనము) రాజిల్లుతుంటుంది.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్చ రుద్రశ్చ ఈశ్వరశ్చ సదాశివః |
ఏతే మంచఖురాః ప్రోక్తాః ఫలకస్తు సదాశివః || ౧౨ ||
ఆ మంచానికి బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర మరియు ఈశ్వరులు నాలుగు కాళ్లుగా ఉంటారు. ఆ పైన పరిచిన పలక (పీఠం) సదాశివ స్వరూపమై ఉంటుంది. (దీనినే ‘పంచప్రేతాసనం’ అని కూడా అంటారు).
తస్యోపరి మహాదేవో భువనేశో విరాజతే |
యా దేవీ నిజలీలార్థం ద్విధాభూతా బభూవ హ || ౧౩ ||
ఆ పీఠంపై భువనేశ్వరుడైన మహాదేవుడు విరాజిల్లుతుంటాడు. జగన్మాత తన లీలా విలాసం కోసం సృష్టి ఆరంభంలో తనను తాను రెండుగా విభజించుకుంది.
సృష్ట్యాదౌ తు స ఏవాయం తదర్ధాంగో మహేశ్వరః |
కందర్పదర్పనాశోద్యత్కోటికందర్పసుందరః || ౧౪ ||
ఆ జగన్మాత యొక్క అర్ధభాగమే ఈ మహేశ్వరుడు. ఆయన మన్మథుని గర్వాన్ని అణచేవాడు మరియు కోటి మంది మన్మథుల వంటి సౌందర్యం కలవాడు.
పంచవక్త్రస్త్రినేత్రశ్చ మణిభూషణభూషితః |
హరిణాభీతిపరశూన్వరం చ నిజబాహుభిః || ౧౫ ||
ఆ పరమేశ్వరుడు (భువనేశుడు) ఐదు ముఖాలు, మూడు కన్నులు కలిగి, మణిమయ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంటాడు. తన చేతులలో జింక (హరిణము), అభయ ముద్ర, పరశువు (గండ్రగొడ్డలి) మరియు వరద ముద్రలను ధరించి ఉంటాడు.
దధానః షోడశాబ్దోఽసౌ దేవః సర్వేశ్వరో మహాన్ |
కోటిసూర్యప్రతీకాశశ్చంద్రకోటిసుశీతలః || ౧౬ ||
పదహారేళ్ల ప్రాయం కలిగిన ఆ మహానుభావుడు కోటి సూర్యులంత తేజస్సుతో, కోటి చంద్రులంతటి చల్లదనంతో విరాజిల్లుతుంటాడు.
శుద్ధస్ఫటికసంకాశస్త్రినేత్రః శీతలద్యుతిః |
వామాంకే సన్నిషణ్ణాస్య దేవీ శ్రీభువనేశ్వరీ || ౧౭ ||
శుద్ధ స్ఫటికం వలె స్వచ్ఛమైన కాంతితో, మూడు కన్నులతో, ప్రశాంతమైన ప్రకాశంతో ఉన్న ఆ దేవుని ఎడమ తొడపై (వామాంకే) జగన్మాత అయిన శ్రీ భువనేశ్వరీ దేవి ఆసీనురాలై ఉంటుంది.
నవరత్నగణాకీర్ణకాంచీదామవిరాజితా |
తప్తకాంచనసన్నద్ధవైదూర్యాంగదభూషణా || ౧౮ ||
ఆ దేవి నవరత్నాలతో పొదగబడిన మొలనూలు (కాంచీదామము) ధరించి ఉంటుంది. పుటం పెట్టిన బంగారం వలె మెరిసే వైదూర్య మణులతో చేసిన భుజకీర్తులను (అంగదములను) ధరించి ప్రకాశిస్తుంటుంది.
కనచ్ఛ్రీచక్రతాటంకవిటంకవదనాంబుజా |
లలాటకాంతివిభవవిజితార్ధసుధాకరా || ౧౯ ||
మెరుస్తున్న శ్రీచక్ర ఆకారం గల తాటంకములతో (చెవి కమ్మలు) ఆమె ముఖపద్మం అత్యంత మనోహరంగా ఉంటుంది. ఆమె లలాట (నెదురు) కాంతి అష్టమి చంద్రుని (అర్ధ సుధాకరుడు) అందాన్ని కూడా ఓడించేలా ఉంటుంది.
బింబకాంతితిరస్కారిరదచ్ఛదవిరాజితా |
లసత్కుంకుమకస్తూరీతిలకోద్భాసితాననా || ౨౦ ||
దొండపండు (బింబ ఫలం) రంగును సైతం వెలవెలబోయేలా చేసే పెదవులతో (రదచ్ఛదము), నుదుట కుంకుమ, కస్తూరీ తిలకంతో ఆమె ముఖం దేదీప్యమానంగా వెలుగుతుంటుంది.
దివ్యచూడామణిస్ఫారచంచచ్చంద్రకసూర్యకా |
ఉద్యత్కవిసమస్వచ్ఛనాసాభరణభాసురా || ౨౧ ||
ఆమె ధరించిన దివ్యమైన చూడామణిలో చంద్ర సూర్యుల ఆకారాలు మెరుస్తుంటాయి. ఉదయించే నక్షత్రంలా (కవి) స్వచ్ఛంగా ప్రకాశించే ముక్కుపుడకతో ఆమె ముఖం ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంటుంది.
చింతాకలంబితస్వచ్ఛముక్తాగుచ్ఛవిరాజితా |
పాటీరపంకకర్పూరకుంకుమాలంకృతస్తనీ || ౨౨ ||
ఆమె కంఠంలో చింతామణి మణులతో కూడిన స్వచ్ఛమైన ముత్యాల హారాలు వేలాడుతూ ఉంటాయి. ఆమె వక్షస్థలం చందనం, కర్పూరం మరియు కుంకుమ లేపనాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది.
విచిత్రవివిధాకల్పా కంబుసంకాశకంధరా |
దాడిమీఫలబీజాభదంతపంక్తివిరాజితా || ౨౩ ||
విచిత్రమైన, అనేక రకాల ఆభరణాలను ధరించిన ఆమె కంఠం శంఖం వలె అందంగా ఉంటుంది. ఆమె దంత పంక్తి (పళ్లు) దానిమ్మ గింజల వలె ఎర్రగా, వరుసగా మెరుస్తూ ఉంటాయి.
అనర్ఘ్యరత్నఘటితముకుటాంచితమస్తకా |
మత్తాలిమాలావిలసదలకాఢ్యముఖాంబుజా || ౨౪ ||
వెలకట్టలేని రత్నాలతో చేసిన కిరీటాన్ని ఆమె ధరించి ఉంటుంది. ముఖంపై ముసిరిన తుమ్మెదల గుంపులా ఉన్న ఆమె ముంగురులు (అలకలు) ఆమె ముఖపద్మానికి మరింత అందాన్ని ఇస్తున్నాయి.
కళంకకార్శ్యనిర్ముక్తశరచ్చంద్రనిభాననా |
జాహ్నవీసలిలావర్తశోభినాభివిభూషితా || ౨౫ ||
మచ్చ లేని, క్షీణత లేని శరత్కాల చంద్రుని వంటి ముఖం ఆమెది. గంగా నదిలోని సుడిగుండం వలె గంభీరమైన మరియు అందమైన నాభి (బొడ్డు) ఆమెకు అలంకారమై ఉంది.
మాణిక్యశకలాబద్ధముద్రికాంగుళిభూషితా |
పుండరీకదళాకారనయనత్రయసుందరీ || ౨౬ ||
ఆమె వేళ్లు మాణిక్యాలు పొదిగిన ఉంగరాలతో మెరుస్తుంటాయి. తామర రేకుల వంటి (పుండరీక దళాకార) మూడు కన్నులతో ఆ జగన్మాత పరమ సుందరిగా విరాజిల్లుతోంది.
కల్పితాచ్ఛమహారాగపద్మరాగోజ్జ్వలప్రభా |
రత్నకింకిణికాయుక్తరత్నకంకణశోభితా || ౨౭ ||
ఆ జగన్మాత పాదపద్మాలు స్వచ్ఛమైన పద్మరాగమణుల వలె ఎర్రని కాంతితో ప్రకాశిస్తుంటాయి. ఆమె రత్నాలతో చేసిన చిరుగంటలు (కింకిణులు) కలిగిన అందెలను, రత్న ఖచిత కంకణాలను ధరించి ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంటుంది.
మణిముక్తాసరాపారలసత్పదకసంతతిః |
రత్నాంగుళిప్రవితతప్రభాజాలలసత్కరా || ౨౮ ||
మణులు, ముత్యాల హారాలు ఆమె కంఠంలో వరుసలుగా ఉండి ప్రకాశిస్తుంటాయి. ఆమె చేతి వేళ్లకు ధరించిన రత్నపు ఉంగరాల నుండి వెలువడే కాంతి కిరణాల సమూహం ఆమె హస్తాలకు ఒక దివ్యమైన వెలుగును ఇస్తోంది.
కంచుకీగుంఫితాపారనానారత్నతతిద్యుతిః |
మల్లికామోదిధమ్మిల్లమల్లికాలిసరావృతా || ౨౯ ||
ఆమె ధరించిన రవిక (కంచుకీ) అనేక రత్నాలతో పొదగబడి అత్యంత కాంతివంతంగా మెరుస్తోంది. మల్లెపూల పరిమళం వెదజల్లే ఆమె కేశపాశం (ధమ్మిల్లము) మల్లెపూల మాలలచే అలంకరించబడి తుమ్మెదల గుంపులా నల్లగా, అందంగా ఉంది.
సువృత్తనిబిడోత్తుంగకుచభారాలసా శివా |
వరపాశాంకుశాభీతిలసద్బాహుచతుష్టయా || ౩౦ ||
చక్కని వర్తుల ఆకారంలో, నిబిడంగా, ఉన్నతంగా ఉన్న వక్షస్థల భారముతో కొంచెం ఒదిగి ఉన్న ఆ శివ స్వరూపిణి, తన నాలుగు చేతులలో వరుసగా వరద ముద్ర, పాశము, అంకుశము మరియు అభయ ముద్రలను ధరించి విరాజిల్లుతోంది.
సర్వశృంగారవేషాఢ్యా సుకుమారాంగవల్లరీ |
సౌందర్యధారాసర్వస్వా నిర్వ్యాజకరుణామయీ || ౩౧ ||
సకల శృంగార వేషాలతో అలంకరించబడిన ఆమె శరీరం ఒక సుకుమారమైన తీగ వలె ఉంది. ఆమె సౌందర్యమనే ప్రవాహానికి నిలయం (సర్వస్వం) మరియు ఎటువంటి కారణం లేని అమితమైన కరుణామయి (నిర్వ్యాజ కరుణామయి).
నిజసంల్లాపమాధుర్యవినిర్భర్త్సితకచ్ఛపీ |
కోటికోటిరవీందూనాం కాంతిం యా బిభ్రతీ పరా || ౩౨ ||
ఆమె మాటల తీరు ఎంత మధురంగా ఉంటుందంటే, అది సరస్వతీ దేవి వీణ (కచ్ఛపి) నాదాన్ని కూడా తిరస్కరించేలా (అంతకంటే మధురంగా) ఉంటుంది. ఆమె కోట్లాది సూర్యుల, చంద్రుల కాంతిని ఒకేసారి తనలో ఇముడ్చుకున్న పరాశక్తి.
నానాసఖీభిర్దాసీభిస్తథా దేవాంగనాదిభిః |
సర్వాభిర్దేవతాభిస్తు సమంతాత్పరివేష్టితా || ౩౩ ||
ఆమె చుట్టూ అనేకమంది సఖులు, దాసీలు, దేవాంగనలు మరియు సమస్త దేవతలు పరివేష్ఠించి నిరంతరం సేవలు చేస్తుంటారు.
ఇచ్ఛాశక్త్యా జ్ఞానశక్త్యా క్రియాశక్త్యా సమన్వితా |
లజ్జా తుష్టిస్తథా పుష్టిః కీర్తిః కాంతిః క్షమా దయా || ౩౪ ||
ఆమె ఇచ్ఛాశక్తి, జ్ఞానశక్తి మరియు క్రియాశక్తులతో నిరంతరం కూడి ఉంటుంది. అలాగే లజ్జ, తుష్టి (తృప్తి), పుష్టి (బలం), కీర్తి, కాంతి, క్షమ, దయ అనే శక్తులు మూర్తీభవించిన స్త్రీ రూపాలలో ఆమెను సేవిస్తుంటాయి.
బుద్ధిర్మేధా స్మృతిర్లక్ష్మీర్మూర్తిమత్యోఽంగనాః స్మృతాః |
జయా చ విజయా చైవాప్యజితా చాపరాజితా || ౩౫ ||
బుద్ధి, మేధ, స్మృతి, లక్ష్మి అనే దేవతలు కూడా ఆమెను ఆశ్రయించి ఉంటారు. అలాగే జయ, విజయ, అజిత, అపరాజిత అనే శక్తులు కూడా ఆమె సేవలో నిమగ్నమై ఉంటారు.
నిత్యా విలాసినీ దోగ్ధ్రీ త్వఘోరా మంగళా నవా |
పీఠశక్తయ ఏతాస్తు సేవంతే యాం పరాంబికామ్ || ౩౬ ||
నిత్యా, విలాసినీ, దోగ్ధ్రీ, అఘోరా, మంగళా అనే తొమ్మిది ‘పీఠ శక్తులు’ ఆ పరాంబికను నిరంతరం ఆరాధిస్తూ సేవలు అందిస్తుంటారు.
యస్యాస్తు పార్శ్వభాగే స్తో నిధీ తౌ శంఖపద్మకౌ |
నవరత్నవహా నద్యస్తథా వై కాంచనస్రవాః || ౩౭ ||
ఆ దేవికి ఇరువైపులా శంఖ నిధి మరియు పద్మ నిధి అనే రెండు గొప్ప నిధులు కొలువై ఉంటాయి. అక్కడి నుండి నవరత్నాలను ప్రవహింపజేసే నదులు, అలాగే ద్రవ రూపంలో ఉన్న బంగారాన్ని (కాంచనము) ప్రవహింపజేసే నదులు ప్రవహిస్తుంటాయి.
సప్తధాతువహా నద్యో నిధిభ్యాం తు వినిర్గతాః |
సుధాసింధ్వంతగామిన్యస్తాః సర్వా నృపసత్తమ || ౩౮ ||
ఓ నృపసత్తమ! సప్త ధాతువులను (రస, రక్త, మాంస, మేధస్సు మొదలైనవి లేదా ఏడు రకాల లోహాలు) మోసుకెళ్లే నదులు ఆ నిధుల నుండి ఉద్భవించి, చివరకు సుధా సింధువులో (అమృత సముద్రంలో) కలుస్తాయి.
సా దేవీ భువనేశానీ తద్వామాంకే విరాజతే |
సర్వేశత్వం మహేశస్య యత్సంగాదేవ నాన్యథా || ౩౯ ||
ఆ భువనేశాని (జగన్మాత) పరమేశ్వరుని ఎడమ తొడపై విరాజిల్లుతోంది. మహేశ్వరునికి గల ‘సర్వేశ్వరత్వం’ (అన్నింటికీ ప్రభువు కావడం) కేవలం ఆ దేవి సాంగత్యం వల్లనే కలిగింది తప్ప మరొక విధంగా కాదు. (అంటే శక్తి లేనిదే శివుడు ఏమీ చేయలేడని భావం).
చింతామణిగృహస్యాస్య ప్రమాణం శృణు భూమిప |
సహస్రయోజనాయామం మహాంతస్తత్ప్రచక్షతే || ౪౦ ||
ఓ భూమిపాల! ఈ చింతామణి గృహం యొక్క కొలతలను విను. ఇది వెయ్యి యోజనాల వెడల్పు (ఆయామం) కలిగి ఉంటుందని పెద్దలు చెబుతారు.
తదుత్తరే మహాశాలాః పూర్వస్మాద్ద్విగుణాః స్మృతాః |
అంతరిక్షగతం త్వేతన్నిరాధారం విరాజతే || ౪౧ ||
దీనికి ఉత్తర దిశలో ఉన్న భవనాలు అంతకుముందు చెప్పిన వాటికంటే రెట్టింపు వైశాల్యం కలిగి ఉంటాయి. ఈ చింతామణి గృహం ఎటువంటి ఆధారం లేకుండా అంతరిక్షంలో ప్రకాశిస్తుంటుంది.
సంకోచశ్చ వికాశశ్చ జాయతేఽస్య నిరంతరమ్ |
పటవత్కార్యవశతః ప్రళయే సర్జనే తథా || ౪౨ ||
ఒక వస్త్రం వలె, సృష్టి సమయంలో ఇది విస్తరిస్తుంది (వికాసం), ప్రళయ సమయంలో ఇది ముడుచుకుంటుంది (సంకోచం).
శాలానాం చైవ సర్వేషాం సర్వకాంతిపరావధి |
చింతామణిగృహం ప్రోక్తం యత్ర దేవీ మహోమయీ || ౪౩ ||
అన్ని ప్రాకారాల కాంతి కంటే మిన్నయైన పరమావధి వంటి కాంతి ఈ చింతామణి గృహానికి ఉంటుంది. ఎందుకంటే సాక్షాత్తు తేజోమయి అయిన శ్రీదేవి ఇక్కడ కొలువై ఉంటుంది.
యే యే ఉపాసకాః సంతి ప్రతిబ్రహ్మాండవర్తినః |
దేవేషు నాగలోకేషు మనుష్యేష్వితరేషు చ || ౪౪ ||
ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఎవరైతే దేవి ఉపాసకులు ఉన్నారో—వారు దేవతల్లో ఉన్నా, నాగలోకంలో ఉన్నా, మనుష్యుల్లో ఉన్నా …
శ్రీదేవ్యాస్తే చ సర్వేఽపి వ్రజంత్యత్రైవ భూమిప |
దేవీక్షేత్రే యే త్యజంతి ప్రాణాన్దేవ్యర్చనే రతాః || ౪౫ ||
… వారందరూ మరణానంతరం ఇక్కడికే చేరుకుంటారు. దేవిని అర్చిస్తూ, దేవీ క్షేత్రాలలో ప్రాణాలు విడిచిన వారు ఈ దివ్య లోకానికి చేరుకుంటారు.
తే సర్వే యాంతి తత్రైవ యత్ర దేవీ మహోత్సవా |
ఘృతకుల్యా దుగ్ధకుల్యా దధికుల్యా మధుస్రవాః || ౪౬ ||
అక్కడ ఎల్లప్పుడూ ఉత్సవాలు జరుగుతుంటాయి. నెయ్యి (ఘృతము), పాలు (దుగ్ధము), పెరుగు (దధి), మరియు తేనె (మధువు) ప్రవహించే కాలువలు, …
స్యందంతి సరితః సర్వాస్తథామృతవహాః పరాః |
ద్రాక్షారసవహాః కాశ్చిజ్జంబూరసవహాః పరాః || ౪౭ ||
… నదులు అక్కడ ఉంటాయి. అమృతాన్ని చిందే నదులు, ద్రాక్ష రసాన్ని, జంబూ (నేరేడు) రసాన్ని ప్రవహింపజేసే నదులు అక్కడ ఉంటాయి.
ఆమ్రేక్షురసవాహిన్యో నద్యస్తాస్తు సహస్రశః |
మనోరథఫలా వృక్షా వాప్యః కూపాస్తథైవ చ || ౪౮ ||
మామిడి రసం, చెరకు రసం ప్రవహించే వేలాది నదులు అక్కడ ఉంటాయి. కోరిన కోర్కెలను ఇచ్చే కల్పవృక్షాలు, బావులు, కోనేరులు అక్కడ ఉంటాయి.
యథేష్టపానఫలదా న న్యూనం కించిదస్తి హి |
న రోగపలితం వాపి జరా వాపి కదాచన || ౪౯ ||
అక్కడ ఏ వస్తువుకూ తక్కువ ఉండదు. ఆ లోకంలో రోగాలు లేవు, ముసలితనం (జర) లేదు, జుట్టు నెరవడం (పలితం) వంటి శారీరక మార్పులు ఉండవు.
న చింతా న చ మాత్సర్యం కామక్రోధాదికం తథా |
సర్వే యువానః సస్త్రీకాః సహస్రాదిత్యవర్చసః || ౫౦ ||
అక్కడ మనసుకి చింత లేదు, అసూయ (మాత్సర్యం) లేదు, కామ క్రోధాదులు ఉండవు. అక్కడ నివసించే వారందరూ నిత్య యౌవనవంతులు. వారు తమ భార్యలతో కూడి వెయ్యి మంది సూర్యుల తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తుంటారు.
భజంతి సతతం దేవీం తత్ర శ్రీభువనేశ్వరీమ్ |
కేచిత్సలోకతాపన్నాః కేచిత్సామీప్యతాం గతాః || ౫౧ ||
ఆ మణిద్వీపంలో భక్తులందరూ నిరంతరం శ్రీభువనేశ్వరీ దేవిని భజిస్తుంటారు. వారి సాధనను బట్టి కొందరు ‘సలోక్య’ ముక్తిని (దేవి ఉండే లోకంలోనే నివసించడం), మరికొందరు ‘సామీప్య’ ముక్తిని (దేవికి అతి దగ్గరగా ఉండే అవకాశం) పొందుతారు.
సరూపతాం గతాః కేచిత్సార్ష్టితాం చ పరే గతాః |
యా యాస్తు దేవతాస్తత్ర ప్రతిబ్రహ్మాండవర్తినామ్ || ౫౨ ||
ఇంకొందరు ‘సరూప్య’ ముక్తిని (దేవి వంటి రూపాన్నే పొందడం), మరికొందరు ‘సార్ష్టి’ ముక్తిని (దేవితో సమానమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందడం) పొందుతారు. ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే దేవతలందరి మూల స్వరూపాలు (సమష్టి రూపాలు) అక్కడ కొలువై ఉంటాయి.
సమష్టయః స్థితాస్తాస్తు సేవంతే జగదీశ్వరీమ్ |
సప్తకోటిమహామంత్రా మూర్తిమంత ఉపాసతే || ౫౩ ||
ఆ దేవతలందరూ ఆ జగదీశ్వరిని నిరంతరం సేవిస్తుంటారు. ఏడు కోట్ల మహామంత్రాలు మూర్తీభవించి (రూపం ధరించి) ఆ దేవిని ఉపాసిస్తుంటారు.
మహావిద్యాశ్చ సకలాః సామ్యావస్థాత్మికాం శివామ్ |
కారణబ్రహ్మరూపాం తాం మాయాశబలవిగ్రహామ్ || ౫౪ ||
సకల మహావిద్యలు కూడా, సామ్యావస్థలో ఉన్నట్టి, శివ స్వరూపిణి, కారణ బ్రహ్మ స్వరూపిణి మరియు మాయతో కూడిన విగ్రహం ధరించిన ఆ దేవిని ఆరాధిస్తుంటారు.
ఇత్థం రాజన్ మయా ప్రోక్తం మణిద్వీపం మహత్తరమ్ |
న సూర్యచంద్రౌ నో విద్యుత్కోటయోఽగ్నిస్తథైవ చ || ౫౫ ||
ఓ రాజా! ఇటువంటి మహత్తరమైన మణిద్వీపం గురించి నేను నీకు వివరించాను. అక్కడ సూర్యచంద్రులు గానీ, మెరుపులు గానీ, అగ్ని గానీ లేవు (అంటే వాటి అవసరం లేదు).
ఏతస్య భాసా కోట్యంశకోట్యంశేనాపి తే సమాః |
క్వచిద్విద్రుమసంకాశం క్వచిన్మరకతచ్ఛవి || ౫౬ ||
ఆ మణిద్వీప కాంతిలో కోటి వంతులో ఒక వంతు కాంతికి కూడా ఈ సూర్యచంద్రులు సమానం కాలేరు. ఆ ద్వీపం ఒకచోట పగడాల వలె (విద్రుమ), మరొక చోట పచ్చల వలె (మరకత) మెరుస్తూ ఉంటుంది.
విద్యుద్భానుసమచ్ఛాయం మధ్యసూర్యసమం క్వచిత్ |
విద్యుత్కోటిమహాధారా సారకాంతితతం క్వచిత్ || ౫౭ ||
అది ఒకచోట మెరుపుల వలె, ఒకచోట సూర్యకాంతి వలె, మరొక చోట మండు వేసవి మిట్టమధ్యాహ్న సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తుంటుంది. కొన్ని చోట్ల కోట్ల మెరుపుల ధారల వలె, మరికొన్ని చోట్ల నక్షత్రాల కాంతి వలె వెలుగులు చిమ్ముతుంటుంది.
క్వచిత్సిందూరనీలేంద్రమాణిక్యసదృశచ్ఛవి |
హీరసారమహాగర్భధగద్ధగితదిక్తటమ్ || ౫౮ ||
ఒకచోట సింధూరం వలె, ఒకచోట నీలమణి వలె, మరికొన్ని చోట్ల మాణిక్యాల వలె కాంతిని కలిగి ఉంటుంది. వజ్రాల సారంతో నిండిన ఆ లోకం దిక్కులన్నింటినీ ధగధగమని వెలిగిస్తుంటుంది.
కాంత్యా దావానలసమం తప్తకాంచనసన్నిభమ్ |
క్వచిచ్చంద్రోపలోద్గారం సూర్యోద్గారం చ కుత్రచిత్ || ౫౯ ||
ఒకచోట అది అడవి నిప్పు (దావానలం) వలె, మరొక చోట పుటం పెట్టిన బంగారం (తప్త కాంచనం) వలె మెరుస్తుంది. కొన్ని చోట్ల చంద్రకాంత మణుల చల్లదనాన్ని, కొన్ని చోట్ల సూర్యకాంత మణుల వేడిని కలిగి ఉంటుంది.
రత్నశృంగిసమాయుక్తం రత్నప్రాకారగోపురమ్ |
రత్నపత్రై రత్నఫలైర్వృక్షైశ్చ పరిమండితమ్ || ౬౦ ||
రత్నాల శిఖరాలతో కూడిన ఆ లోకం, రత్న ప్రాకారాలను, గోపురాలను కలిగి ఉంటుంది. అక్కడి వృక్షాల ఆకులు, పండ్లు అన్నీ రత్నమయాలే.
నృత్యన్మయూరసంఘైశ్చ కపోతరణితోజ్జ్వలమ్ |
కోకిలాకాకలీలాపైః శుకలాపైశ్చ శోభితమ్ || ౬౧ ||
అక్కడ నెమళ్ల గుంపులు నాట్యం చేస్తుంటాయి, పావురాలు మధురంగా కూస్తుంటాయి. కోకిలల గానంతో, చిలకల పలుకులతో ఆ ద్వీపమంతా శోభాయమానంగా ఉంటుంది.
సురమ్యరమణీయాంబులక్షావధిసరోవృతమ్ |
తన్మధ్యభాగవిలసద్వికచద్రత్నపంకజైః || ౬౨ ||
అత్యంత రమణీయమైన నీటితో నిండిన లక్షలాది సరస్సులు ఆ ద్వీపాన్ని ఆవరించి ఉంటాయి. ఆ సరస్సుల మధ్యలో రత్నాల వంటి పద్మాలు వికసించి ఉంటాయి.
సుగంధిభిః సమంతాత్తు వాసితం శతయోజనమ్ |
మందమారుతసంభిన్నచలద్ద్రుమసమాకులమ్ || ౬౩ ||
ఆ పద్మాల సుగంధం వంద యోజనాల దూరం వరకు వ్యాపిస్తుంది. మలయ మారుతం (చల్లని గాలి) మెల్లగా వీస్తుండగా, అక్కడి వృక్షాలన్నీ ఆ గాలికి అనుగుణంగా కదులుతూ మనోహరంగా కనిపిస్తాయి.
చింతామణిసమూహానాం జ్యోతిషా వితతాంబరమ్ |
రత్నప్రభాభిరభితో ధగద్ధగితదిక్తటమ్ || ౬౪ ||
ఆ చింతామణి సమూహాల నుండి వెలువడే జ్యోతి వల్ల ఆకాశమంతా వెలిగిపోతుంటుంది. రత్నాల ప్రభల చేత దిక్కులన్నీ ధగధగమని మెరుస్తూ అత్యంత వైభవోపేతంగా కనిపిస్తాయి.
వృక్షవ్రాతమహాగంధవాతవ్రాతసుపూరితమ్ |
ధూపధూపాయితం రాజన్మణిదీపాయుతోజ్జ్వలమ్ || ౬౫ ||
ఓ రాజా! ఆ మణిద్వీపమంతా వృక్ష సమూహాల నుండి వెలువడే దివ్య పరిమళాలతో నిండిన గాలులచే నిండి ఉంటుంది. అక్కడ నిరంతరం ధూపాలు వేయబడుతుంటాయి మరియు పదివేల మణుల దీప కాంతులతో ఆ లోకం దేదీప్యమానంగా వెలుగుతుంటుంది.
మణిజాలకసచ్ఛిద్రతరలోదరకాంతిభిః |
దిఙ్మోహజనకం చైతద్దర్పణోదరసంయుతమ్ || ౬౬ ||
భవనాల కిటికీల (మణిజాలకము) సందుల నుండి వచ్చే మణుల కాంతి ప్రవాహం దిక్కులను సైతం భ్రమింపజేసేలా ఉంటుంది. అద్దాల వంటి స్వచ్ఛమైన గోడలు, నేలలతో ఆ ద్వీపం అద్భుతంగా ఉంటుంది.
ఐశ్వర్యస్య సమగ్రస్య శృంగారస్యాఖిలస్య చ |
సర్వజ్ఞతాయాః సర్వాయాస్తేజసశ్చాఖిలస్య చ || ౬౭ ||
పరాక్రమస్య సర్వస్య సర్వోత్తమగుణస్య చ |
సకలాయా దయాయాశ్చ సమాప్తిరిహ భూపతే || ౬౮ ||
ఓ భూపతే! సమగ్రమైన ఐశ్వర్యం, అఖిలమైన శృంగారం, సంపూర్ణమైన సర్వజ్ఞత, తేజస్సు, సర్వోత్కృష్టమైన పరాక్రమం, ఉత్తమ గుణాలు మరియు అనంతమైన దయ—వీటన్నింటికీ మణిద్వీపమే పరమావధి (ముగింపు). అంటే లోకంలోని సకల సద్గుణాలు, శక్తులు మణిద్వీపంలో పరిపూర్ణంగా ఉంటాయి.
రాజ్ఞ ఆనందమారభ్య బ్రహ్మలోకాంతభూమిషు |
ఆనందా యే స్థితాః సర్వే తేఽత్రైవాంతర్భవంతి హి || ౬౯ ||
మానవ లోకంలోని ఆనందం నుండి బ్రహ్మలోకం వరకు ఉన్న సకల జీవుల ఆనందాలన్నీ కలిపినా, అవి మణిద్వీపంలోని ఆనందంలో ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే. అనగా సర్వశ్రేష్ఠమైన ఆనందం అక్కడే లభిస్తుంది.
ఇతి తే వర్ణితం రాజన్మణిద్వీపం మహత్తరమ్ |
మహాదేవ్యాః పరం స్థానం సర్వలోకోత్తమోత్తమమ్ || ౭౦ ||
ఓ రాజా! ఈ విధంగా సకల లోకాలలో కెల్లా ఉత్తమోత్తమమైనది, జగన్మాత అయిన మహాదేవికి పరమ నివాసమైనది అయిన మణిద్వీపం గురించి నీకు వివరించాను.
ఏతస్య స్మరణాత్సద్యః సర్వం పాపం వినశ్యతి |
ప్రాణోత్క్రమణసంధౌ తు స్మృత్వా తత్రైవ గచ్ఛతి || ౭౧ ||
ఫలశ్రుతి: ఈ మణిద్వీపాన్ని స్మరించిన వెంటనే మనిషి చేసిన పాపాలన్నీ నశిస్తాయి. అంత్యకాలంలో (ప్రాణోత్క్రమణ సమయంలో) ఎవడైతే ఈ మణిద్వీపాన్ని స్మరిస్తాడో, అతడు నేరుగా ఆ దివ్య లోకానికే చేరుకుంటాడు.
అధ్యాయపంచకం త్వేతత్పఠేన్నిత్యం సమాహితః |
భూతప్రేతపిశాచాదిబాధా తత్ర భవేన్న హి || ౭౨ ||
మణిద్వీప వర్ణన గల ఈ ఐదు అధ్యాయాలను (8 నుండి 12 వరకు) ఎవరైతే నిత్యం ఏకాగ్రతతో పఠిస్తారో, వారికి భూత, ప్రేత, పిశాచాది బాధలు ఎన్నడూ కలగవు.
నవీనగృహనిర్మాణే వాస్తుయాగే తథైవ చ |
పఠితవ్యం ప్రయత్నేన కళ్యాణం తేన జాయతే || ౭౩ ||
కొత్త ఇంటి నిర్మాణం చేపట్టినప్పుడు (నవీనగృహనిర్మాణే) లేదా వాస్తు శాంతి/యజ్ఞం (వాస్తుయాగే) చేసినప్పుడు ఈ మణిద్వీప వర్ణనను ప్రయత్నపూర్వకంగా పఠించాలి. అలా చేయడం వల్ల ఆ గృహానికి, యజమానికి సకల శుభాలు (కళ్యాణము) కలుగుతాయి.
ఇతి శ్రీమద్దేవీభాగవతే మహాపురాణే ద్వాదశస్కంధే మణిద్వీపవర్ణనం నామ ద్వాదశోఽధ్యాయః ||
గమనిక: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము, ఈ పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
మరిన్ని శ్రీ లలితా స్తోత్రాలు చూడండి. మరిన్ని దేవీ స్తోత్రాలు చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
