Manidweepa Varnanam (Devi Bhagavatam) Part 1 (with Telugu Meaning) – మణిద్వీపవర్ణనం (దేవీభాగవతం) 1

స్తోత్రనిధి → దేవీ స్తోత్రాలు → శ్రీ లలితా స్తోత్రాలు → మణిద్వీపవర్ణనం (దేవీభాగవతం)

[గమనిక: ఈ స్తోత్రము (శ్లోకాలు మాత్రమే) “శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]

<< శ్రీమద్దేవీభాగవతే ద్వాదశస్కంధే నవమోఽధ్యాయః (9)

[ దశమోఽధ్యాయః – ఏకాదశోఽధ్యాయః – ద్వాదశోఽధ్యాయః ]

(మహర్షి వేదవ్యాసుడు జనమేజయ మహారాజుకు సర్వలోకాలకంటే ఉత్తమమైన, శ్రీమాత నివసించే ‘మణిద్వీపం’ యొక్క నిర్మాణాన్ని, దాని వైభవాన్ని వివరిస్తున్న సందర్భం ఇది. మణిద్వీప వర్ణనను చదవడం లేదా వినడం వల్ల మనోవైకల్యం తొలగుతుంది. సంసార తాపత్రయాల నుండి ఉపశమనం లభిస్తుంది. దేవీ అనుగ్రహంతో పాటు అంతిమంగా మోక్ష ప్రాప్తి కలుగుతుందని ఫలశ్రుతి చెబుతోంది.)

అథ శ్రీమద్దేవీభాగవతే ద్వాదశస్కంధే దశమోఽధ్యాయః (10) ||

వ్యాస ఉవాచ |
బ్రహ్మలోకాదూర్ధ్వభాగే సర్వలోకోఽస్తి యః శ్రుతః |
మణిద్వీపః స ఏవాస్తి యత్ర దేవీ విరాజతే || ౧ ||

బ్రహ్మలోకానికి పైన, అన్ని లోకాల కంటే ఉన్నతమైనదిగా ఏ లోకమైతే ప్రసిద్ధి చెందిందో, అదే ‘మణిద్వీపము’. అక్కడ జగన్మాత అయిన దేవి అత్యంత వైభవంగా విరాజిల్లుతోంది.

సర్వస్మాదధికో యస్మాత్సర్వలోకస్తతః స్మృతః |
పురా పరాంబయైవాయం కల్పితో మనసేచ్ఛయా || ౨ ||

ఈ లోకము అన్ని లోకాల కంటే గొప్పది (సర్వలోకము). పూర్వం పరాశక్తి తన సంకల్ప మాత్రము చేతనే, తన లీలా వినోదం కోసం ఈ మణిద్వీపాన్ని నిర్మించుకుంది.

సర్వాదౌ నిజవాసార్థం ప్రకృత్యా మూలభూతయా |
కైలాసాదధికో లోకో వైకుంఠాదపి చోత్తమః || ౩ ||

సకల సృష్టికి మూలభూతమైన ప్రకృతి (దేవి), ఆదిలో తాను నివసించడం కోసం దీనిని సృజించింది. ఈ లోకము కైలాసము కంటే గొప్పది మరియు వైకుంఠము కంటే కూడా అత్యంత ఉత్తమమైనది.

గోలోకాదపి సర్వస్మాత్సర్వలోకోఽధికః స్మృతః |
న తత్సమం త్రిలోక్యాం తు సుందరం విద్యతే క్వచిత్ || ౪ ||

గోలోకము కంటే కూడా మణిద్వీపమే సర్వశ్రేష్ఠమైనది. ఈ మూడు లోకాలలో (త్రిలోక్యాం) దీనికి సమానమైన అందమైన ప్రదేశం మరెక్కడా లేదు.

ఛత్రీభూతం త్రిజగతో భవసంతాపనాశకమ్ |
ఛాయాభూతం తదేవాస్తి బ్రహ్మాండానాం తు సత్తమ || ౫ ||

ఓ సత్తమ! (జనమేజయా), ఈ మణిద్వీపము ముల్లోకాలకు పైన ఒక ఛత్రము (గొడుగు) వలె ఉండి, సంసార తాపత్రయాలను నశింపజేస్తుంది. ఇది అనంతకోటి బ్రహ్మాండాలకు ఆశ్రయము (నీడ) వంటిది.

బహుయోజనవిస్తీర్ణో గంభీరస్తావదేవ హి |
మణిద్వీపస్య పరితో వర్తతే తు సుధోదధిః || ౬ ||

మణిద్వీపం చుట్టూ అనేక యోజనాల విస్తీర్ణము, అంతే లోతు కలిగిన ‘సుధా సముద్రము’ (అమృతపుట్రాశి) ఆవరించి ఉంటుంది.

మరుత్సంఘట్టనోత్కీర్ణతరంగశతసంకులః |
రత్నాచ్ఛవాలుకాయుక్తో ఝషశంఖసమాకులః || ౭ ||

ఆ సముద్రము గాలుల తాకిడికి ఎగిసిపడే వందలాది తరంగాలతో నిండి ఉంటుంది. దాని తీరమంతా రత్నాల వంటి ఇసుకతో, లోపల అనేక చేపలతో మరియు శంఖాలతో నిండి ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది.

వీచిసంఘర్షసంజాతలహరీకణశీతలః |
నానాధ్వజసమాయుక్తా నానాపోతగతాగతైః || ౮ ||

అలల ఘర్షణ వల్ల పుట్టే నీటి తుంపరలతో అక్కడి వాతావరణం చల్లగా ఉంటుంది. ఆ సముద్రంపై రకరకాల ధ్వజాలు (జెండాలు) కలిగిన అనేక పడవలు నిరంతరం ప్రయాణిస్తూ ఉంటాయి.

విరాజమానః పరితస్తీరరత్నద్రుమో మహాన్ |
తదుత్తరమయోధాతునిర్మితో గగనే తతః || ౯ ||

తీరమంతటా రత్నమయమైన వృక్షాలతో ఆ సముద్రం శోభిస్తుంటుంది. ఆ సుధా సముద్రం దాటిన తర్వాత, ఆకాశాన్ని తాకే విధంగా ‘అయోధాతు’ (ఇనుము) తో నిర్మించబడిన ఒక పెద్ద ప్రాకారం (కోట గోడ) ఉంటుంది.

సప్తయోజనవిస్తీర్ణః ప్రాకారో వర్తతే మహాన్ |
నానాశస్త్రప్రహరణా నానాయుద్ధవిశారదాః || ౧౦ ||

ఏడు యోజనాల వెడల్పు కలిగిన ఆ భారీ ప్రాకారం లోపల, వివిధ రకాల ఆయుధాలను ధరించినవారు మరియు యుద్ధ తంత్రాలలో నిపుణులైన వారు రక్షకులుగా ఉంటారు.

రక్షకా నివసంత్యత్ర మోదమానాః సమంతతః |
చతుర్ద్వారసమాయుక్తో ద్వారపాలశతాన్వితః || ౧౧ ||

అక్కడి రక్షకులు ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటూ అన్ని దిక్కులా కాపలా కాస్తుంటారు. ఆ కోట గోడకు నాలుగు ద్వారాలు ఉంటాయి. ప్రతి ద్వారం వద్ద వందలాది మంది ద్వారపాలకులు నిరంతరం కనిపెట్టుకుని ఉంటారు.

నానాగణైః పరివృతో దేవీభక్తియుతైర్నృప |
దర్శనార్థం సమాయాంతి యే దేవా జగదీశితుః || ౧౨ ||

ఓ రాజా! జగదీశ్వరి భక్తులైన అనేక గణాలతో ఆ ప్రాంతం నిండి ఉంటుంది. జగన్మాతను దర్శించుకోవడానికి వచ్చే దేవతలు కూడా అక్కడికి చేరుకుంటారు.

తేషాం గణా వసంత్యత్ర వాహనాని చ తత్ర హి |
విమానశతసంఘర్షఘంటాస్వనసమాకులః || ౧౩ ||

దర్శనం కోసం వచ్చిన ఆ దేవతల సేనలు, వారి వాహనాలు అక్కడే నివసిస్తాయి. వందలాది విమానాల రాకపోకల వల్ల, వాటికి ఉన్న గంటల నాదంతో ఆ ప్రదేశమంతా మారుమోగుతూ కోలాహలంగా ఉంటుంది.

హయహేషాఖురాఘాతబధిరీకృతదిఙ్ముఖః |
గణైః కిలకిలారావైర్వేత్రహస్తైశ్చ తాడితాః || ౧౪ ||

గుర్రాల ఓండ్రింపుల ధ్వనులతో, వాటి గిట్టల తాకిడితో పుట్టిన శబ్దాలతో దిక్కులన్నీ చెవుడు పడుతున్నాయా అన్నట్లుగా మార్మోగుతున్నాయి. అక్కడ దేవీ గణాలు ‘కిలకిల’ అనే శబ్దాలు చేస్తూ, చేతులలో బెత్తాలు పట్టుకుని (క్రమశిక్షణ కోసం) అటు ఇటు తిరుగుతున్నారు.

సేవకా దేవసంఘానాం భ్రాజంతే తత్ర భూమిప |
తస్మిన్కోలాహలే రాజన్న శబ్దః కేనచిత్క్వచిత్ || ౧౫ ||

ఓ భూపాల! దేవతా సమూహాలకు చెందిన సేవకులు అక్కడ ఎంతో ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తారు. ఓ రాజా! అక్కడ నిరంతరం ఉండే ఆ కోలాహలం వల్ల, ఒకరి మాట మరొకరికి ఎక్కడా వినిపించదు.

కస్యచిచ్ఛ్రూయతేఽత్యంతం నానాధ్వనిసమాకులే |
పదే పదే మిష్టవారిపరిపూర్ణసరాంసి చ || ౧౬ ||

రకరకాల ధ్వనులతో నిండి ఉండటం వల్ల ఎవరి శబ్దమూ స్పష్టంగా వినపడదు. ఆ ప్రదేశంలో అడుగడుగునా తియ్యని నీటితో నిండిన మనోహరమైన సరస్సులు ఉన్నాయి.

వాటికా వివిధా రాజన్ రత్నద్రుమవిరాజితాః |
తదుత్తరం మహాసారధాతునిర్మితమండలః || ౧౭ || [తదంతరం]

ఓ రాజా! రత్నమయమైన వృక్షాలతో విరాజిల్లే వివిధ రకాల తోటలు (వాటికలు) అక్కడ ఉన్నాయి. ఆ ఇనుప ప్రాకారం లోపల (తదంతరం), ‘మహాసారధాతు’ (కంచు) తో నిర్మించబడిన ఒక వృత్తాకార ఆవరణ ఉంది.

సాలోఽపరో మహానస్తి గగనస్పర్శి యచ్ఛిరః |
తేజసా స్యాచ్ఛతగుణః పూర్వసాలాదయం పరః || ౧౮ ||

ఆకాశాన్ని తాకుతున్నంత ఎత్తైన శిఖరం కలిగిన మరొక గొప్ప ప్రాకారం అక్కడ ఉంది. ఇది తన తేజస్సుతో (కాంతితో) అంతకుముందు ఉన్న మొదటి ప్రాకారం కంటే వంద రెట్లు ఎక్కువగా ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది.

గోపురద్వారసహితో బహువృక్షసమన్వితః |
యా వృక్షజాతయః సంతి సర్వాస్తాస్తత్ర సంతి చ || ౧౯ ||

ఈ ప్రాకారం గోపుర ద్వారాలతో కూడి, అనేక రకాల వృక్షాలతో నిండి ఉంటుంది. భూలోకంలో ఏయే వృక్ష జాతులు ఉన్నాయో, అవన్నీ కూడా అక్కడ కొలువై ఉన్నాయి.

నిరంతరం పుష్పయుతాః సదా ఫలసమన్వితాః |
నవపల్లవసంయుక్తాః పరసౌరభసంకులాః || ౨౦ ||

ఆ వృక్షాలు ఎల్లప్పుడూ పూలతో, పండ్లతో మరియు కొత్త చిగుళ్లతో నిండి ఉండి, అత్యున్నతమైన దివ్య సువాసనలతో ఆ ప్రాంతమంతా వ్యాపించి ఉంటాయి.

పనసా వకులా లోధ్రాః కర్ణికారాశ్చ శింశపాః |
దేవదారుకాంచనారా ఆమ్రాశ్చైవ సుమేరవః || ౨౧ ||

పనస, పొగడ (వకుల), లోధ్ర, కొండగోగు (కర్ణికార), ఇరుడు (శింశపా), దేవదారు, కాంచనార, మామిడి (ఆమ్ర) మరియు సుమేరువు వంటి వృక్షాలు అక్కడ ఉన్నాయి.

లికుచా హింగులాశ్చైలా లవంగాః కట్ఫలాస్తథా |
పాటలా ముచుకుందాశ్చ ఫలిన్యో జఘనేఫలాః || ౨౨ ||

నిమ్మ (లికుచ), హింగుళం, ఏలకులు (ఏల), లవంగాలు, కట్ఫల, కలిగొట్టు (పాటల), ముచుకుంద మరియు కింది భాగం వరకు పండ్లు వేలాడే రకరకాల వృక్షాలు అక్కడ కనిపిస్తాయి.

తాలాస్తమాలాః సాలాశ్చ కంకోలా నాగభద్రకాః |
పున్నాగాః పీలవః సాల్వకా వై కర్పూరశాఖినః || ౨౩ ||

తాటి (తాల), తమాలం, సాల వృక్షాలు, కంకోలం, నాగభద్రక, పున్నాగ, పీలు, సాల్వక మరియు కర్పూర వృక్షాలు అక్కడ విస్తరించి ఉన్నాయి.

అశ్వకర్ణా హస్తికర్ణాస్తాలపర్ణాశ్చ దాడిమాః |
గణికా బంధుజీవాశ్చ జంబీరాశ్చ కురండకాః || ౨౪ ||

అశ్వకర్ణ, హస్తికర్ణ, తాళపర్ణ, దానిమ్మ (దాడిమ), గన్నేరు (గణికా), బంధుజీవక, జంబీర (పెద్ద నిమ్మ) మరియు కురండక వృక్షాలు అక్కడ శోభిస్తున్నాయి.

చాంపేయా బంధుజీవాశ్చ తథా వై కనకద్రుమాః |
కాలాగురుద్రుమాశ్చైవ తథా చందనపాదపాః || ౨౫ ||

సంపెంగ (చాంపేయ), బంధుజీవక (మరో జాతి), బంగారు వృక్షాలు (కనకద్రుమ), నల్ల అగరు (కాలాగురు) మరియు చందన వృక్షాలు అక్కడ ఉన్నాయి.

ఖర్జూరా యూథికాస్తాలపర్ణ్యశ్చైవ తథేక్షవః |
క్షీరవృక్షాశ్చ ఖదిరాశ్చించాభల్లాతకాస్తథా || ౨౬ ||

ఖర్జూర, మల్లెలు (యూథిక), తాళపర్ణి, చెరకు (ఇక్షు), జువ్వి (క్షీరవృక్ష), చండ్ర (ఖదిర), చింత (చించా) మరియు నల్లజీడి (భల్లాతక) వంటి వృక్షాలతో ఆ ప్రాంతం నిండి ఉంది.

రుచకాః కుటజా వృక్షా బిల్వవృక్షాస్తథైవ చ |
తులసీనాం వనాన్యేవం మల్లికానాం తథైవ చ || ౨౭ ||

ఉసిరి (రుచక), కొడిశపాల (కుటజ), బిల్వ వృక్షాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి. అలాగే తులసి వనాలు మరియు మల్లె తోటలు (మల్లికా వనాలు) కూడా విస్తరించి ఉన్నాయి.

ఇత్యాదితరుజాతీనాం వనాన్యుపవనాని చ |
నానావాపీశతైర్యుక్తాన్యేవం సంతి ధరాధిప || ౨౮ ||

ఓ ధరాధిపా! ఇవే కాక ఇంకా అనేక రకములైన వృక్ష జాతులతో కూడిన వనాలు, ఉపవనాలు ఉన్నాయి. ఇవి వందలాది దిగుడు బావులతో (వాపీ శతైః) కూడి ఉన్నాయి.

కోకిలారావసంయుక్తా గుంజద్భ్రమరభూషితాః |
నిర్యాసస్రావిణః సర్వే స్నిగ్ధచ్ఛాయాస్తరూత్తమాః || ౨౯ ||

ఆ వనాలన్నీ కోకిలల కువకువలతో, తుమ్మెదల ఝంకారాలతో శోభిస్తున్నాయి. అక్కడి శ్రేష్ఠమైన వృక్షాలన్నీ మధురమైన రసాలను (జిగురును) స్రవిస్తూ, దట్టమైన నీడను ఇస్తూ హాయిని కలిగిస్తాయి.

నానాఋతుభవా వృక్షా నానాపక్షిసమాకులాః |
నానారసస్రావిణీభిర్నదీభిరతిశోభితాః || ౩౦ ||

అన్ని ఋతువులలో ఫలించే వృక్షాలతో, రకరకాల పక్షుల సమూహాలతో ఆ ప్రాంతం నిండి ఉంది. వివిధ రకాల రుచికరమైన రసాలను ప్రవహింపజేసే నదులతో ఆ వనం అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉంది.

పారావతశుకవ్రాతసారికాపక్షమారుతైః |
హంసపక్షసముద్భూతవాతవ్రాతైశ్చలద్ద్రుమమ్ || ౩౧ ||

పావురాలు, చిలుకలు, గోరువంకల వంటి పక్షుల రెక్కల గాలి వల్ల మరియు హంసల రెక్కల నుండి పుట్టిన గాలి తాకిడి వల్ల అక్కడి చెట్లు మెల్లగా కదులుతూ ఊగుతున్నాయి.

సుగంధగ్రాహిపవనపూరితం తద్వనోత్తమమ్ |
సహితం హరిణీయూథైర్ధావమానైరితస్తతః || ౩౨ ||

సుగంధాన్ని మోసుకొచ్చే పిల్లగాలులతో ఆ ఉత్తమమైన వనం నిండి ఉంది. అక్కడ ఇటు అటు పరుగులు తీసే లేళ్ల సమూహాలతో (హరిణీయూథైః) ఆ ప్రాంతం ఒప్పారుతోంది.

నృత్యద్బర్హికదంబస్య కేకారావైః సుఖప్రదైః |
నాదితం తద్వనం దివ్యం మధుస్రావి సమంతతః || ౩౩ ||

నాట్యం చేస్తున్న నెమళ్ల సమూహం యొక్క మధురమైన కేకారవాలతో (నెమలి కూతలు) ఆ దివ్యవనం ప్రతిధ్వనిస్తోంది. ఆ వనమంతా ఎల్లప్పుడూ తేనెను స్రవిస్తూ సుఖాన్ని ఇస్తోంది.

కాంస్యసాలాదుత్తరే తు తామ్రసాలః ప్రకీర్తితః |
చతురస్రసమాకార ఉన్నత్యా సప్తయోజనః || ౩౪ ||

ఆ కంచు ప్రాకారం లోపల (ఉత్తరే/అంతరే) ‘తామ్ర సాలం’ (రాగి కోట) ఉందని చెప్పబడింది. ఇది నాలుగు పలకల ఆకారంలో (చతురస్రం) ఉండి, ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది.

ద్వయోస్తు సాలయోర్మధ్యే సంప్రోక్తా కల్పవాటికా |
యేషాం తరూణాం పుష్పాణి కాంచనాభాని భూమిప || ౩౫ ||

ఆ రెండు ప్రాకారాల (కంచు మరియు రాగి) మధ్య ప్రదేశంలో ‘కల్పవాటిక’ అనే వనం ఉంది. ఓ భూమిపాల! ఆ వనంలోని చెట్ల పూలన్నీ బంగారు కాంతితో మెరుస్తూ ఉంటాయి.

పత్రాణి కాంచనాభాని రత్నబీజఫలాని చ |
దశయోజనగంధో హి ప్రసర్పతి సమంతతః || ౩౬ ||

అక్కడి చెట్ల ఆకులు కూడా బంగారు వర్ణంలో ఉంటాయి, వాటి పండ్లు రత్నాల వంటి విత్తనాలతో నిండి ఉంటాయి. ఆ వనంలోని సుగంధం పది యోజనాల దూరం వరకు నలుదిక్కులా వ్యాపిస్తుంది.

తద్వనం రక్షితం రాజన్వసంతేనర్తునానిశమ్ |
పుష్పసింహాసనాసీనః పుష్పచ్ఛత్రవిరాజితః || ౩౭ ||

ఓ రాజా! ఆ వనం ఎల్లప్పుడూ వసంత ఋతువు చేత రక్షించబడుతూ ఉంటుంది. అక్కడ వసంత ఋతువు పుష్ప సింహాసనంపై కూర్చుని, పుష్పాలతో చేసిన గొడుగు కింద విరాజిల్లుతూ ఉంటుంది.

పుష్పభూషాభూషితశ్చ పుష్పాసవవిఘూర్ణితః |
మధుశ్రీర్మాధవశ్రీశ్చ ద్వే భార్యే తస్య సమ్మతే || ౩౮ ||

అతడు (వసంత కాలం) పూల ఆభరణాలను ధరించి, పూల రసమనే మద్యాన్ని సేవించి మైమరచి ఉంటాడు. అతనికి ‘మధుశ్రీ’ మరియు ‘మాధవశ్రీ’ అనే ఇద్దరు ప్రియమైన భార్యలు ఉన్నారు.

క్రీడతః స్మేరవదనే సుమస్తబకకందుకైః |
అతీవ రమ్యం విపినం మధుస్రావి సమంతతః || ౩౯ ||

నవ్వుతున్న ముఖం కలిగిన ఆ వసంతుడు, తన భార్యలతో కలిసి పూల బంతులతో (సుమస్తబక కందుకైః) క్రీడిస్తుంటాడు. అంతటా తేనెను స్రవిస్తూ ఉండే ఆ అడవి అత్యంత రమణీయంగా ఉంటుంది.

దశయోజనపర్యంతం కుసుమామోదవాయునా |
పూరితం దివ్యగంధర్వైః సాంగనైర్గానలోలుపైః || ౪౦ ||

పది యోజనాల వరకు అక్కడి పూల సువాసన గాలిలో నిండి ఉంటుంది. గానము పట్ల ఆసక్తి కలిగిన దివ్య గంధర్వులు తమ భార్యలతో కలిసి ఆ వనంలో నివసిస్తూ ఉంటారు.

శోభితం తద్వనం దివ్యం మత్తకోకిలనాదితమ్ |
వసంతలక్ష్మీసంయుక్తం కామికామప్రవర్ధనమ్ || ౪౧ ||

ఆ దివ్యమైన వనం మదించిన కోకిలల మధుర స్వరాలతో నిండి ఉంటుంది. వసంత లక్ష్మితో కూడి ఉన్న ఆ వనం, భక్తులలో (లేదా అక్కడ నివసించే వారిలో) కోరికలను (భక్తి రసాన్ని) పెంపొందిస్తూ ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంటుంది.

తామ్రసాలాదుత్తరత్ర సీససాలః ప్రకీర్తితః |
సముచ్ఛ్రాయః స్మృతోఽప్యస్య సప్తయోజనసంఖ్యయా || ౪౨ ||

ఆ తామ్ర (రాగి) ప్రాకారం లోపల (ఉత్తరత్ర/అంతరత్ర) ‘సీస సాలం’ (సీసము అనే లోహంతో చేసిన కోట) ఉందని చెప్పబడింది. దీని ఎత్తు కూడా ఏడు యోజనాల పరిమాణంలో ఉంటుంది.

సంతానవాటికామధ్యే సాలయోస్తు ద్వయోర్నృప |
దశయోజనగంధస్తు ప్రసూనానాం సమంతతః || ౪౩ ||

ఓ రాజా! ఆ రెండు ప్రాకారాల (రాగి మరియు సీసపు కోటల) మధ్య ‘సంతాన వాటిక’ అనే వనం ఉంది. ఆ వనంలోని పూల సువాసన నలుదిక్కులా పది యోజనాల వరకు వ్యాపిస్తుంది.

హిరణ్యాభాని కుసుమాన్యుత్ఫుల్లాని నిరంతరమ్ |
అమృతద్రవసంయుక్తఫలాని మధురాణి చ || ౪౪ ||

అక్కడ ఎల్లప్పుడూ బంగారు కాంతితో వికసించిన పుష్పాలు ఉంటాయి. అక్కడి పండ్లు అమృత రసంతో నిండి ఉండి అత్యంత మధురంగా ఉంటాయి.

గ్రీష్మర్తుర్నాయకస్తస్యా వాటికాయా నృపోత్తమ |
శుక్రశ్రీశ్చ శుచిశ్రీశ్చ ద్వే భార్యే తస్య సమ్మతే || ౪౫ ||

ఓ నృపోత్తమ! ఆ సంతాన వాటికకు ‘గ్రీష్మ ఋతువు’ అధిపతిగా ఉంటాడు. అతనికి ‘శుక్రశ్రీ’ మరియు ‘శుచిశ్రీ’ అనే ఇద్దరు ప్రియమైన భార్యలు ఉన్నారు.

సంతాపత్రస్తలోకాస్తు వృక్షమూలేషు సంస్థితాః |
నానాసిద్ధైః పరివృతో నానాదేవైః సమన్వితః || ౪౬ ||

సంసార తాపంతో అలసిపోయిన వారు ఆ వనంలోని వృక్షాల నీడన ఆశ్రయం పొందుతారు. ఆ వసంతుడు అనేకమంది సిద్ధులతో మరియు దేవతలతో పరివేష్టితుడై ఉంటాడు.

విలాసినీనాం బృందైస్తు చందనద్రవపంకిలైః |
పుష్పమాలాభూషితైస్తు తాలవృంతకరాంబుజైః || ౪౭ ||

చందన రసంతో మైపూత పూసుకున్న సుందరీమణుల బృందాలతో, పూలమాలలు ధరించినవారితో, చేతులలో తాటి ఆకుల విసనకర్రలు (తాళవృంతం) పట్టుకున్న వారితో ఆ ప్రాంతం శోభిస్తుంటుంది.

ప్రాకారః శోభితో రాజన్ శీతలాంబునిషేవిభిః | [ఏజత్]
సీససాలాదుత్తరత్రాప్యారకూటమయః శుభః || ౪౮ ||

చల్లని నీటిని సేవించే భక్తులతో ఆ ప్రాకారం విరాజిల్లుతూ ఉంటుంది. ఆ సీసపు ప్రాకారం లోపల ‘ఆరకూటమయ’ (ఇత్తడితో చేసిన) శుభప్రదమైన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది.

ప్రాకారో వర్తతే రాజన్మునియోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
హరిచందనవృక్షాణాం వాటీ మధ్యే తయోః స్మృతా || ౪౯ ||

ఓ రాజా! ఈ ఇత్తడి ప్రాకారం కూడా ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగి ఉంటుంది. ఈ రెండు ప్రాకారాల (సీసపు మరియు ఇత్తడి కోటల) మధ్య ‘హరిచందన వృక్షాల’ వనం ఉంది.

సాలయోరధినాథస్తు వర్షర్తుర్మేఘవాహనః |
విద్యుత్పింగళనేత్రశ్చ జీమూతకవచః స్మృతః || ౫౦ ||

ఈ వనానికి అధిపతి మేఘమునే వాహనంగా కలిగిన ‘వర్ష ఋతువు’. అతడు మెరుపుల వంటి పింగళ వర్ణపు నేత్రాలు కలిగి, మేఘాన్నే కవచంగా ధరించి ఉంటాడు.

వజ్రనిర్ఘోషముఖరశ్చేంద్రధన్వా సమంతతః |
సహస్రశో వారిధారా ముంచన్నాస్తే గణావృతః || ౫౧ ||

పిడుగుల వంటి గంభీర ధ్వని చేసే నోరు కలిగి, ఇంద్రధనుస్సును ధరించి, తన గణాలతో కూడి వేలాది జలధారలను కురిపిస్తూ అతడు అక్కడ కొలువై ఉంటాడు.

నభః శ్రీశ్చ నభస్యశ్రీః స్వరస్యా రస్యమాలినీ |
అంబా దులా నిరత్నిశ్చాభ్రమంతీ మేఘయంతికా || ౫౨ ||

అతనికి నభశ్రీ, నభస్యశ్రీ, స్వరస్య, రస్యమాలినీ, అంబ, దుల, నిరత్ని, అభ్రమంతీ మరియు మేఘయంతిక అనే పేర్లు కలిగిన శక్తులు (భార్యలు/సహచరులు) తోడుగా ఉంటారు.

వర్షయంతీ చిపుణికా వారిధారా చ సమ్మతాః |
వర్షర్తోర్ద్వాదశ ప్రోక్తాః శక్తయో మదవిహ్వలాః || ౫౩ ||

వర్షయంతీ, చిపుణికా, వారిధారా మొదలైనవి వర్ష ఋతువుకు సంబంధించిన పన్నెండు శక్తులుగా చెప్పబడ్డాయి. వీరందరూ పరమానందంతో (మదవిహ్వలాః) మైమరచి ఉంటారు.

నవపల్లవవృక్షాశ్చ నవీనలతికాన్వితాః |
హరితాని తృణాన్యేవ వేష్టితా యైర్ధరాఖిలా || ౫౪ ||

కొత్త చిగుళ్లతో కూడిన వృక్షాలు, లేత తీగలతో అల్లుకున్న వృక్షాలు, పచ్చని గడ్డి పరకలతో ఆ ప్రాంతంలోని భూమి అంతా పచ్చటి తివాచీ పరిచినట్లుగా ఆవరించి ఉంటుంది.

నదీనదప్రవాహాశ్చ ప్రవహంతి చ వేగతః |
సరాంసి కలుషాంబూని రాగిచిత్తసమాని చ || ౫౫ ||

నదులు, వాగులు అత్యంత వేగంతో ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి. అనురాగంతో నిండిన (కామముతో కూడిన) మనుషుల మనస్సుల వలె, అక్కడి సరస్సులలోని నీరు కొంచెం కలుషితంగా (బురదగా/మలినంగా) ఉంటుంది.

వసంతి దేవాః సిద్ధాశ్చ యే దేవీకర్మకారిణః |
వాపీకూపతటాకాశ్చ యే దేవ్యర్థం సమర్పితాః || ౫౬ ||

దేవీ కార్యాల్లో నిమగ్నమైన దేవతలు, సిద్ధులు అక్కడ నివసిస్తారు. శ్రీమాత సేవ కోసం అంకితం చేయబడిన బావులు, కోనేరులు మరియు తటాకాలు అక్కడ ఎన్నో ఉంటాయి.

తే గణా నివసంత్యత్ర సవిలాసాశ్చ సాంగనాః |
ఆరకూటమయాదగ్రే సప్తయోజనదైర్ఘ్యవాన్ || ౫౭ ||

ఆ దేవీ గణాలు తమ భార్యలతో కలిసి అక్కడ విలాసంగా నివసిస్తారు. ఆ ఇత్తడి ప్రాకారం (ఆరకూటమయం) తర్వాత ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగిన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది.

పంచలోహాత్మకః సాలో మధ్యే మందారవాటికా |
నానాపుష్పలతాకీర్ణా నానాపల్లవశోభితా || ౫౮ ||

అది ‘పంచలోహమయ’ ప్రాకారం. ఆ రెండు ప్రాకారాల మధ్య ‘మందార వాటిక’ (మందార వనం) ఉంటుంది. ఇది రకరకాల పూల తీగలతో, లేత చిగుళ్లతో ఎంతో శోభాయమానంగా ఉంటుంది.

అధిష్ఠాతాత్ర సంప్రోక్తః శరదృతురనామయః |
ఇషులక్ష్మీరూర్జలక్ష్మీర్ద్వే భార్యే తస్య సమ్మతే || ౫౯ ||

ఈ మందార వనానికి అధిపతి ‘శరదృతువు’. అతనికి ‘ఇషులక్ష్మీ’ మరియు ‘ఊర్జలక్ష్మీ’ అనే ఇద్దరు ప్రియమైన భార్యలు ఉంటారు.

నానాసిద్ధా వసంత్యత్ర సాంగనాః సపరిచ్ఛదాః |
పంచలోహమయాదగ్రే సప్తయోజనదైర్ఘ్యవాన్ || ౬౦ ||

అనేకమంది సిద్ధులు తమ భార్యలతో, పరివారంతో కలిసి అక్కడ నివసిస్తారు. ఆ పంచలోహ ప్రాకారం తర్వాత ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగిన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది.

దీప్యమానో మహాశృంగైర్వర్తతే రౌప్యసాలకః |
పారిజాతాటవీమధ్యే ప్రసూనస్తబకాన్వితా || ౬౧ ||

అది వెండితో నిర్మించబడిన ‘రౌప్య సాలము’ (వెండి కోట). ఇది తన వెలుగులతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేస్తూ ఉంటుంది. ఆ రెండు ప్రాకారాల మధ్య ‘పారిజాత వనం’ ఉంటుంది.

దశయోజనగంధీని కుసుమాని సమంతతః |
మోదయంతి గణాన్సర్వాన్యే దేవీకర్మకారిణః || ౬౨ ||

అక్కడి పారిజాత పుష్పాల సువాసన పది యోజనాల వరకు వ్యాపిస్తుంది. దేవీ సేవలో తలమునకలయ్యే భక్తులందరినీ ఆ సువాసనలు పరవశింపజేస్తాయి.

తత్రాధినాథః సంప్రోక్తో హేమంతర్తుర్మహోజ్జ్వలః |
సగణః సాయుధః సర్వాన్ రాగిణో రంజయన్నృప || ౬౩ ||

ఓ రాజా! ఆ ప్రాంతానికి ‘హేమంత ఋతువు’ అధిపతి. అతడు అత్యంత తేజస్సుతో, తన గణాలతో, ఆయుధాలతో కూడి ఉండి, అనురాగం గలవారిని (రాగిణో) రంజింపజేస్తూ ఉంటాడు.

సహశ్రీశ్చ సహస్యశ్రీర్ద్వే భార్యే తస్య సమ్మతే |
వసంతి తత్ర సిద్ధాశ్చ యే దేవీవ్రతకారిణః || ౬౪ ||

అతనికి ‘సహశ్రీ’ మరియు ‘సహస్యశ్రీ’ అనే ఇద్దరు భార్యలు ఉంటారు. దేవీ వ్రతాలను నిష్ఠతో ఆచరించే సిద్ధులు అక్కడ నివసిస్తారు.

రౌప్యసాలమయాదగ్రే సప్తయోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
సౌవర్ణసాలః సంప్రోక్తస్తప్తహాటకకల్పితః || ౬౫ ||

వెండి ప్రాకారం తర్వాత ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగిన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది. అది కరిగించిన బంగారం (తప్త హాటకం) తో నిర్మించబడిన ‘సౌవర్ణ సాలము’ (బంగారు కోట).

మధ్యే కదంబవాటీ తు పుష్పపల్లవశోభితా |
కదంబమదిరాధారాః ప్రవర్తంతే సహస్రశః || ౬౬ ||

ఆ బంగారు ప్రాకారం మధ్యలో పూలు, చిగుళ్లతో శోభిల్లే ‘కదంబ వాటిక’ (కదంబ వనం) ఉంది. అక్కడ కదంబ పుష్పాల నుండి జాలువారే వేలాది మధురమైన రస ధారలు (మదిరా ధారలు) ప్రవహిస్తూ ఉంటాయి.

యాభిర్నిపీతపీతాభిర్నిజానందోఽనుభూయతే |
తత్రాధినాథః సంప్రోక్తః శైశిరర్తుర్మహోదయః || ౬౭ ||

ఆ రసాన్ని పదే పదే పానం చేయడం వల్ల అక్కడ ఉండేవారు నిత్యానందాన్ని (నిజానందం) అనుభవిస్తారు. ఆ కదంబ వనానికి గొప్ప ఉదయము/వైభవము కలిగిన ‘శిశిర ఋతువు’ అధిపతి.

తపఃశ్రీశ్చ తపస్యశ్రీర్ద్వే భార్యే తస్య సమ్మతే |
మోదమానః సహైతాభ్యాం వర్తతే శిశిరాకృతిః || ౬౮ ||

అతనికి ‘తపఃశ్రీ’ మరియు ‘తపస్యశ్రీ’ అనే ఇద్దరు ప్రియమైన భార్యలు ఉంటారు. శిశిర రూపంలో ఉన్న ఆ ఋతువు తన భార్యలతో కలిసి ఎంతో సంతోషంగా అక్కడ ఉంటాడు.

నానావిలాససంయుక్తో నానాగణసమావృతః |
నివసంతి మహాసిద్ధా యే దేవీదానకారిణః || ౬౯ ||

అనేక విలాసాలతో, రకరకాల గణాలతో పరివేష్టితుడై ఉండే ఆ వనంలో, దేవి ప్రీత్యర్థం దానధర్మాలు చేసిన మహాసిద్ధులు నివసిస్తారు.

నానాభోగసముత్పన్నమహానందసమన్వితాః |
సాంగనాః పరివారైస్తు సంఘశః పరివారితాః || ౭౦ ||

వారు రకరకాల భోగాల వల్ల కలిగే గొప్ప ఆనందంతో నిండి ఉంటారు. తమ భార్యలతో మరియు పరివార సమూహాలతో కలిసి అక్కడ నివసిస్తూ ఉంటారు.

స్వర్ణసాలమయాదగ్రే మునియోజనదైర్ఘ్యవాన్ |
పుష్పరాగమయః సాలః కుంకుమారుణవిగ్రహః || ౭౧ ||

బంగారు ప్రాకారం తర్వాత ఏడు యోజనాల ఎత్తు కలిగిన మరొక ప్రాకారం ఉంటుంది. అది కుంకుమ రంగులో (అరుణ వర్ణం) ప్రకాశించే ‘పుష్పరాగమయ’ (పుష్యరాగ మణి) ప్రాకారం.

పుష్పరాగమయీ భూమిర్వనాన్యుపవనాని చ |
రత్నవృక్షాలవాలాశ్చ పుష్పరాగమయాః స్మృతాః || ౭౨ ||

ఆ ప్రాంతంలోని భూమి, వనాలు, ఉపవనాలు అన్నీ పుష్యరాగ మణిమయమై ఉంటాయి. అక్కడి రత్న వృక్షాల చుట్టూ ఉండే పాదులు (ఆలవాలములు) కూడా పుష్యరాగ మణులతోనే నిర్మితమై ఉంటాయి.

ప్రాకారో యస్య రత్నస్య తద్రత్నరచితా ద్రుమాః |
వనభూః పక్షిణశ్చైవ రత్నవర్ణజలాని చ || ౭౩ ||

ప్రాకారం ఏ రత్నంతో నిర్మించబడిందో, అక్కడ ఉండే చెట్లు, అడవి, భూమి, పక్షులు మరియు నీరు కూడా అదే రత్న వర్ణంతో (పుష్యరాగ కాంతితో) ప్రకాశిస్తూ ఉంటాయి.

మండపా మండపస్తంభాః సరాంసి కమలాని చ |
ప్రాకారే తత్ర యద్యత్స్యాత్తత్సర్వం తత్సమం భవేత్ || ౭౪ ||

అక్కడి మండపాలు, మండప స్తంభాలు, సరస్సులు మరియు వాటిలోని పద్మాలు అన్నీ కూడా పుష్యరాగ మణిమయాలే. ఆ ప్రాకారంలో ఏ వస్తువు ఉన్నా అది ఆ మణికి సమానమైన కాంతితోనే ఉంటుంది.

పరిభాషేయముద్దిష్టా రత్నసాలాదిషు ప్రభో |
తేజసా స్యాల్లక్షగుణః పూర్వసాలాత్పరో నృప || ౭౫ ||

ఓ ప్రభో! ఓ రాజా! మణిమయ ప్రాకారాలకు సంబంధించి ఒక సామాన్య నియమం (పరిభాష) చెప్పబడింది. అది ఏమిటంటే—ఒక ప్రాకారం కంటే దాని తరువాతి ప్రాకారం లక్ష రెట్లు ఎక్కువ తేజస్సుతో (కాంతితో) ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది.

దిక్పాలా నివసంత్యత్ర ప్రతిబ్రహ్మాండవర్తినామ్ |
దిక్పాలానాం సమష్ట్యాత్మరూపాః స్ఫూర్జద్వరాయుధాః || ౭౬ ||

ప్రతి బ్రహ్మాండంలో ఉండే దిక్పాలకులందరికీ మూలమైన సమష్టి రూపాలు ఇక్కడ నివసిస్తాయి. వారు అత్యంత పరాక్రమవంతులై, మెరుస్తున్న శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలను ధరించి ఉంటారు.

పూర్వాశాయాం సముత్తుంగశృంగా పూరమరావతీ |
నానోపవనసంయుక్తో మహేంద్రస్తత్ర రాజతే || ౭౭ ||

ఈ ప్రాకారం యొక్క తూర్పు దిశలో ఉన్నతమైన శిఖరాలతో కూడిన ‘అమరావతి’ అనే పట్టణం ఉంది. అనేక ఉపవనాలతో (తోటలతో) కూడిన ఆ ప్రదేశంలో మహేంద్రుడు ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు.

స్వర్గశోభా చ యా స్వర్గే యావతీ స్యాత్తతోఽధికా |
సమష్టిశతనేత్రస్య సహస్రగుణతః స్మృతా || ౭౮ ||

సాధారణ స్వర్గలోకంలో ఉండే శోభ కంటే ఇక్కడి శోభ కొన్ని వేల రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది. ఈ సమష్టి ఇంద్రుని వైభవం సాధారణ ఇంద్రుని కంటే వేయి రెట్లు ఎక్కువని చెప్పబడింది.

ఐరావతసమారూఢో వజ్రహస్తః ప్రతాపవాన్ |
దేవసేనాపరివృతో రాజతేఽత్ర శతక్రతుః || ౭౯ ||

ఐరావతం అనే ఏనుగును అధిరోహించి, చేతిలో వజ్రాయుధాన్ని ధరించి, అత్యంత ప్రతాపవంతుడైన ఆ ఇంద్రుడు (శతక్రతువు) దేవసేనలతో పరివేష్టితుడై అక్కడ విరాజిల్లుతుంటాడు.

దేవాంగనాగణయుతా శచీ తత్ర విరాజతే |
వహ్నికోణే వహ్నిపురీ వహ్నిపూః సదృశీ నృప || ౮౦ ||

అక్కడే అనేకమంది దేవాంగనలతో కూడి శచీదేవి ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. ఓ రాజా! ఆ ప్రాకారం యొక్క ఆగ్నేయ దిశలో (వహ్ని కోణంలో) అగ్నిదేవుని పట్టణమైన ‘వహ్నిపురి’ ఉంటుంది.

స్వాహాస్వధాసమాయుక్తో వహ్నిస్తత్ర విరాజతే |
నిజవాహనభూషాఢ్యో నిజదేవగణైర్వృతః || ౮౧ ||

స్వాహా, స్వధా అనే తన ఇద్దరు భార్యలతో కూడి అగ్నిదేవుడు అక్కడ వెలుగుతుంటాడు. తన వాహనమైన తగరు (పొట్టేలు) పైన, దివ్యాభరణాలను ధరించి, తన దేవగణాలతో కూడి ఆయన ఉంటాడు.

యామ్యాశాయాం యమపురీ తత్ర దండధరో మహాన్ |
స్వభటైర్వేష్టితో రాజన్ చిత్రగుప్తపురోగమైః || ౮౨ ||

దక్షిణ దిశలో (యామ్యాశాయాం) ‘యమపురి’ ఉంటుంది. ఓ రాజా! అక్కడ గొప్ప దండధరుడైన యమధర్మరాజు, చిత్రగుప్తుడు మొదలైన తన భటులతో కూడి కొలువై ఉంటాడు.

నిజశక్తియుతో భాస్వత్తనయోఽస్తి యమో మహాన్ |
నైరృత్యాం దిశి రాక్షస్యాం రాక్షసైః పరివారితః || ౮౩ ||

సూర్యపుత్రుడైన ఆ యముడు తన శక్తితో (భార్యతో) కూడి ప్రకాశిస్తుంటాడు. అలాగే నైరుతి దిశలో రాక్షసులకు అధిపతి అయిన నిరృతి, రాక్షస సమూహాలతో పరివృతుడై ఉంటాడు.

ఖడ్గధారీ స్ఫురన్నాస్తే నిరృతిర్నిజశక్తియుక్ |
వారుణ్యాం వరుణో రాజా పాశధారీ ప్రతాపవాన్ || ౮౪ ||

చేతిలో ఖడ్గాన్ని ధరించి, తన శక్తితో కూడి ఆ నిరృతి వెలిగిపోతుంటాడు. పడమర దిశలో (వారుణ్యాం) అత్యంత ప్రతాపవంతుడు, పాశాన్ని ధరించినవాడు అయిన వరుణ దేవుడు రాజ్యమేలుతుంటాడు.

మహాఝషసమారూఢో వారుణీమధువిహ్వలః |
నిజశక్తిసమాయుక్తో నిజయాదోగణాన్వితః || ౮౫ ||

పెద్ద మొసలిని (మకరాన్ని) వాహనంగా అధిరోహించి, వారుణీ అనే మధువుతో మైమరచి, తన శక్తులతో మరియు జలచర గణాలతో కూడి వరుణ దేవుడు అక్కడ ఉంటాడు.

సమాస్తే వారుణే లోకే వరుణానీరతాకులః |
వాయుకోణే వాయులోకో వాయుస్తత్రాధితిష్ఠతి || ౮౬ ||

తన ప్రియురాలైన వరుణానితో కలిసి వరుణ లోకంలో ఆయన విరాజిల్లుతుంటాడు. ఆ తర్వాత వాయువ్య దిశలో (వాయు కోణంలో) వాయు లోకం ఉంటుంది.

వాయుసాధనసంసిద్ధయోగిభిః పరివారితః |
ధ్వజహస్తో విశాలాక్షో మృగవాహనసంస్థితః || ౮౭ ||

వాయు సాధనలో సిద్ధి పొందిన యోగులతో పరివేష్టితుడై, చేతిలో జెండాను ధరించి, విశాలమైన కన్నులతో, జింకను వాహనంగా చేసుకుని వాయు దేవుడు అక్కడ కొలువై ఉంటాడు.

మరుద్గణైః పరివృతో నిజశక్తిసమన్వితః |
ఉత్తరస్యాం దిశి మహాన్ యక్షలోకోఽస్తి భూమిప || ౮౮ ||

మరుద్గణాలతో మరియు తన శక్తితో కూడి ఆయన ఉంటాడు. ఓ భూమిపాల! ఉత్తర దిశలో గొప్పదైన యక్ష లోకం ఉంది.

యక్షాధిరాజస్తత్రాస్తే వృద్ధిఋద్ధ్యాదిశక్తిభిః |
నవభిర్నిధిభిర్యుక్తస్తుందిలో ధననాయకః || ౮౯ ||

అక్కడ యక్షులకు రాజు, ధనానికి అధిపతి అయిన కుబేరుడు వృద్ధి, వృద్ధి మొదలైన శక్తులతో కూడి ఉంటాడు. తొమ్మిది రకాల నిధులను (నవనిధులు) కలిగి, కొంచెం పెద్ద పొట్టతో (తుందిలః) ఆయన ప్రకాశిస్తుంటాడు.

మణిభద్రః పూర్ణభద్రో మణిమాన్మణికంధరః |
మణిభూషో మణిస్రగ్వీ మణికార్ముకధారకః || ౯౦ ||

మణిభద్రుడు, పూర్ణభద్రుడు, మణిమంతుడు, మణికంధరుడు, మణిభూషణుడు, మణిస్రగ్వి, మణికార్ముకధారి …

ఇత్యాదియక్షసేనానీసహితో నిజశక్తియుక్ |
ఈశానకోణే సంప్రోక్తో రుద్రలోకో మహత్తరః || ౯౧ ||

… మొదలైన యక్ష సేనాధిపతులతో, తన శక్తితో కూడి కుబేరుడు ఉంటాడు. ఆ తర్వాత ఈశాన్య దిశలో (ఈశాన కోణంలో) అత్యంత గొప్పదైన రుద్ర లోకం ఉంటుంది.

అనర్ఘ్యరత్నఖచితో యత్ర రుద్రోఽధిదైవతమ్ |
మన్యుమాన్దీప్తనయనో బద్ధపృష్ఠమహేషుధిః || ౯౨ ||

అమూల్యమైన రత్నాలతో పొదగబడిన ఆ లోకానికి రుద్రుడు అధిదైవం. ఆయన క్రోధము కలిగినవాడు, ప్రకాశించే కన్నులు కలవాడు మరియు వీపున పెద్ద అమ్ములపొదిని ధరించినవాడు.

స్ఫూర్జద్ధనుర్వామహస్తోఽధిజ్యధన్వభిరావృతః |
స్వసమానైరసంఖ్యాతరుద్రైః శూలవరాయుధైః || ౯౩ ||

ఎడమ చేతిలో ప్రకాశించే ధనుస్సును ధరించి, ఎక్కుపెట్టిన విల్లులు ధరించిన తనవంటి అసంఖ్యాక రుద్రులతో ఆయన ఆవరించబడి ఉంటాడు. వారందరూ శ్రేష్ఠమైన శూలాలను ఆయుధాలుగా ధరించి ఉంటారు.

వికృతాస్యైః కరాళాస్యైర్వమద్వహ్నిభిరాస్యతః |
దశహస్తైః శతకరైః సహస్రభుజసంయుతైః || ౯౪ ||

వికృతమైన మరియు భయంకరమైన ముఖాలు కలిగి, నోటి నుండి నిప్పులు చిమ్ముతూ, పది చేతులు, వంద చేతులు, వేయి చేతులు కలిగి ఉన్న …

దశపాదైర్దశగ్రీవైస్త్రినేత్రైరుగ్రమూర్తిభిః |
అంతరిక్షచరా యే చ యే చ భూమిచరాః స్మృతాః || ౯౫ ||

… రుద్రులతో ఆయన ఉంటాడు. పది పాదాలు, పది మెడలు, మూడు కన్నులు కలిగి ఉగ్రరూపంలో ఉండే అంతరిక్షచరులు మరియు భూమిచరులైన రుద్రగణాలు అక్కడ ఉంటాయి.

రుద్రాధ్యాయే స్మృతా రుద్రాస్తైః సర్వైశ్చ సమావృతః |
రుద్రాణీకోటిసహితో భద్రకాళ్యాదిమాతృభిః || ౯౬ ||

వేదోక్తమైన ‘రుద్రాధ్యాయం’ (శ్రీ రుద్రం) లో ఏయే రుద్ర రూపాలు పేర్కొనబడ్డాయో, ఆ రుద్రులందరితో ఆయన ఆవరించబడి ఉంటాడు. కోట్లాది మంది రుద్రాణులతో (రుద్రుని శక్తి స్వరూపాలు), భద్రకాళి మొదలైన మాతృకలతో కూడి ఆయన కొలువై ఉంటాడు.

నానాశక్తిసమావిష్ట డామర్యాదిగణావృతః |
వీరభద్రాదిసహితో రుద్రో రాజన్విరాజతే || ౯౭ ||

అనేక శక్తులతో, డామరి మొదలైన గణాలతో పరివేష్టితుడై, వీరభద్రుడు మొదలైన ప్రమథ గణాలతో కూడి ఆ రుద్రుడు ఓ రాజా! అక్కడ అత్యంత వైభవంగా విరాజిల్లుతుంటాడు.

ముండమాలాధరో నాగవలయో నాగకంధరః |
వ్యాఘ్రచర్మపరీధానో గజచర్మోత్తరీయకః || ౯౮ ||

ఆ రుద్రుడు ముండమాలను (కపాల మాల) ధరించి ఉంటాడు. పాములే ఆయనకు కంకణాలు (నాగవలయాలు), పాములే మెడలో హారాలుగా ఉంటాయి. పులి చర్మాన్ని వస్త్రంగా (క్రింద), ఏనుగు చర్మాన్ని ఉత్తరీయంగా (పైన) ధరించి ఉంటాడు.

చితాభస్మాంగలిప్తాంగః ప్రమథాదిగణావృతః |
నినదడ్డమరుధ్వానైర్బధిరీకృతదిఙ్ముఖః || ౯౯ ||

చితా భస్మాన్ని ఒళ్లంతా పూసుకున్నవాడై, ప్రమథ గణాదులతో ఆవరించబడి ఉంటాడు. మారుమోగుతున్న ఆయన డమరుక నాదాలతో దిక్కులన్నీ చెవుడు పడుతున్నాయా అన్నట్లుగా మార్మోగిపోతుంటాయి.

అట్టహాసాస్ఫోటశబ్దైః సంత్రాసితనభస్తలః |
భూతసంఘసమావిష్టో భూతావాసో మహేశ్వరః |
ఈశానదిక్పతిః సోఽయం నామ్నా చేశాన ఏవ చ || ౧౦౦ ||

ఆయన అట్టహాసము (గట్టి నవ్వు), ఆస్ఫోట శబ్దాల (భుజంపై చరిచినప్పుడు వచ్చే శబ్దం) ధ్వనితో ఆకాశం కూడా గజగజ వణికిపోతుంది. భూత సంఘాలతో కూడి ఉండేవాడు, భూతాలకు ఆశ్రయమైనవాడు అయిన ఆ మహేశ్వరుడే ఈశాన్య దిక్కుకు అధిపతి. ఆయననే ‘ఈశానుడు’ అని పిలుస్తారు.

ఇతి శ్రీమద్దేవీభాగవతే మహాపురాణే ద్వాదశస్కంధే మణిద్వీపవర్ణనం నామ దశమోఽధ్యాయః ||

మణిద్వీపవర్ణనం (దేవీభాగవతం) – ౨  (ఏకాదశోఽధ్యాయః) >> 

---

---

మరిన్ని శ్రీ లలితా స్తోత్రాలు  చూడండి. మరిన్ని దేవీ స్తోత్రాలు  చూడండి.

---