Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
[గమనిక: ఈ స్తోత్రము “శ్రీ సూర్య స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]
(“పంచాశికా” అంటే 50 శ్లోకాలు కలది అని అర్థం. సాంబుడు కుష్ఠు వ్యాధి బారిన పడినప్పుడు, చంద్రభాగా నదీ తీరంలో (నేటి కోణార్క్ సమీపంలో) సూర్య భగవానుని గురించి ఘోర తపస్సు చేసి, ఈ 50 శ్లోకాలతో స్తుతించి, తిరిగి ఆరోగ్యాన్ని మరియు దివ్యత్వాన్ని పొందాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.)
పుష్ణన్ దేవానమృతవిసరైరిందుమాస్రావ్య సమ్యగ్
భాభిః స్వాభీ రసయతి రసం యః పరం నిత్యమేవ |
క్షీణం క్షీణం పునరపి చ తం పూరయత్యేవమీదృగ్
దోలాలీలోల్లసితహృదయం నౌమి చిద్భానుమేకమ్ ||
ఎవడైతే తన కిరణాల ద్వారా చంద్రుడిని అమృతంతో నింపి, ఆ అమృతం ద్వారా దేవతలను పోషిస్తాడో; ఎవడైతే తన తేజస్సుతో (భాభిః) సృష్టిలోని రసాన్ని నిరంతరం గ్రహిస్తాడో; ఎవడైతే క్షీణించిన చంద్రుడిని తిరిగి పూరిస్తాడో – అట్టి లీలా వినోదుడైన, నా హృదయంలో ప్రకాశించే అద్వితీయ ‘చిద్భానువు’ (జ్ఞాన సూర్యుడు) కి నమస్కరిస్తున్నాను.
శబ్దార్థత్వవివర్తమానపరమజ్యోతీరుచో గోపతే-
-రుద్గీథోఽభ్యుదితః పురోఽరుణతయా యస్య త్రయీమండలమ్ |
భాస్యద్వర్ణపదక్రమేరితతమః సప్తస్వరాశ్వైర్వియ-
-ద్విద్యాస్యందనమున్నయన్నివ నమస్తస్మై పరబ్రహ్మణే || ౧ ||
శబ్దము మరియు అర్థము అనే రెండు రూపాలుగా మారుతున్న పరమ జ్యోతి స్వరూపుడైన సూర్యుడికి (గోపతేః) నమస్కారం. ఎవని ఉదయము వేదత్రయీ మండలముగా (ఋక్, యజుర్, సామ) వర్ణింపబడిందో; ఎవడైతే సప్త స్వరాలనే గుర్రాలను పూన్చిన విద్యా స్వరూపమైన రథంపై ఆసీనుడై, వర్ణ-పద-క్రమ పద్ధతిలో అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగిస్తూ ఆకాశంలో పయనిస్తాడో – అట్టి పరబ్రహ్మ స్వరూప సూర్యుడికి నమస్కారము.
ఓమిత్యంతర్నదతి నియతం యః ప్రతిప్రాణి శబ్దో
వాణీ యస్మాత్ప్రసరతి పరా శబ్దతన్మాత్రగర్భా |
ప్రాణాపానౌ వహతి చ సమౌ యో మిథో గ్రాససక్తౌ
దేహస్థం తం సపది పరమాదిత్యమాద్యం ప్రపద్యే || ౨ ||
ప్రతి ప్రాణిలోనూ నిరంతరం ‘ఓం’ అనే అనాహత నాదంగా ఎవరు ధ్వనిస్తున్నారో; శబ్ద తన్మాత్రను గర్భంలో ఉంచుకున్న ‘పరా వాక్కు’ ఎవరి నుండి ప్రసరిస్తుందో; పరస్పరం ఒకదానినొకటి మింగాలని చూసే ప్రాణ, అపాన వాయువులను ఎవరైతే సమం చేసి దేహాన్ని నిలుపుతున్నారో – అట్టి దేహస్థితుడైన, ఆది పురుషుడైన పరమాదిత్యుడిని శరణు వేడుతున్నాను.
యస్త్వక్చక్షుఃశ్రవణరసనాఘ్రాణపాణ్యంఘ్రివాణీ-
-పాయూపస్థస్థితిరపి మనోబుద్ధ్యహంకారమూర్తిః |
తిష్ఠత్యంతర్బహిరపి జగద్భాసయన్ద్వాదశాత్మా
మార్తండం తం సకలకరణాధారమేకం ప్రపద్యే || ౩ ||
ఎవడైతే పంచేంద్రియాలు (చర్మం, కన్ను, చెవి, నాలుక, ముక్కు), కర్మేంద్రియాలు (చేతులు, కాళ్లు, వాక్కు, పాయువు, ఉపస్థ) మరియు మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారములలో చైతన్యమై ఉన్నాడో; ఎవడైతే ద్వాదశాత్మ (12 రూపాలు) స్వరూపుడై జగత్తును వెలిగిస్తూ లోపల, వెలుపల వ్యాపించి ఉన్నాడో – సమస్త ఇంద్రియాలకు ఆధారమైన ఆ ఏకైక మార్తాండుడిని ప్రపద్యే (శరణు కోరుతున్నాను).
యా సా మిత్రావరుణసదనాదుచ్చరంతో త్రిషష్టిం
వర్ణానత్ర ప్రకటకరణైః ప్రాణసంగాత్ప్రసూతాన్ |
తాం పశ్యంతీం ప్రథమముదితాం మధ్యమాం బుద్ధిసంస్థాం
వాచం వక్త్రే కరణవిశదాం వైఖరీం చ ప్రపద్యే || ౪ ||
మిత్రావరుణుల స్థానమైన (మూలాధారం/నాభి) నుండి పుట్టి, అరవై మూడు (63) అక్షర రూపాలుగా ప్రాణ వాయువుతో కలిసి వ్యక్తమవుతుందో; ఏ వాక్కు మొదట ‘పశ్యంతి’గా, తర్వాత బుద్ధిలో ‘మధ్యమ’గా, చివరకు నోటి ద్వారా స్పష్టమైన ‘వైఖరి’గా వెలువడుతుందో – అట్టి వాగ్దేవతా స్వరూప సూర్యుడిని శరణు వేడుతున్నాను.
ఊర్ధ్వాధఃస్థాన్యతనుభువనాన్యంతరా సంనివిష్టా
నానానాడిప్రసవగహనా సర్వభూతాంతరస్థా |
ప్రాణాపానగ్రసననిరతైః ప్రాప్యతే బ్రహ్మనాడీ
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా || ౫ ||
పైన, కింద ఉన్న లోకాలను, దేహంలోని వివిధ నాడీ వ్యవస్థలను (నానానాడి ప్రసవ గహనా) వ్యాపించి, సర్వ భూతాల అంతరాత్మగా ఎవరున్నారో; ప్రాణ-అపాన వాయువులను నియంత్రించే యోగులకు ఏ ‘బ్రహ్మనాడి’ (సుషుమ్న) ద్వారా సూర్యుడు లభ్యమవుతాడో – అట్టి శ్వేత వర్ణ శోభితుడైన పరమాదిత్యుడి మూర్తి మాపై ప్రసన్నమవుగాక.
న బ్రహ్మాండవ్యవహితపథా నాతిశీతోష్ణరూపా
నో వా నక్తందివగమమితాఽతాపనీయాపరాహుః |
వైకుంఠీయా తనురివ రవే రాజతే మండలస్థా
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా || ౬ ||
సూర్య మండలంలో ఉండే ఆ పరమాత్మ స్వరూపం సామాన్యమైనది కాదు. అది బ్రహ్మాండపు హద్దులకు లోబడేది కాదు (న బ్రహ్మాండవ్యవహితపథా). అది అతిగా శీతలం కాదు, అతిగా ఉష్ణం కాదు (నాతిశీతోష్ణరూపా). దానికి పగలు, రాత్రి అనే భేదాలు లేవు (నో వా నక్తందివగమమితా). అది అపరాహ్ణ కాలంలో (సాయంత్రం) తాపాన్ని ఇచ్చేది కాదు. సాక్షాత్తు వైకుంఠవాసుడైన విష్ణువు యొక్క దివ్య శరీరం వలె ప్రకాశించే ఆ శ్వేత వర్ణ పరమాదిత్య మూర్తి మాపై ప్రసన్నమవుగాక.
యత్రారూఢం త్రిగుణవపుషి బ్రహ్మ తద్బిందురూపం
యోగీంద్రాణాం యదపి పరమం భాతి నిర్వాణమార్గః |
త్రయ్యాధారః ప్రణవ ఇతి యన్మండలం చండరశ్మే-
-రంతః సూక్ష్మం బహిరపి బృహన్ముక్తయేఽహం ప్రపన్నః || ౭ ||
సత్వ-రజ-తమ అనే త్రిగుణాల దేహమునందు (సృష్టియందు) బిందు రూపంలో ఉన్న బ్రహ్మము దేనిపై ఆరూఢమై ఉందో; యోగీంద్రులకు ఏది పరమమైన నిర్వాణ మార్గంగా భాసిస్తుందో; వేదత్రయీ ఆధారమైన ‘ఓంకార’ స్వరూపంగా ఏ మండలమైతే ఉందో; లోపల అత్యంత సూక్ష్మంగా, వెలుపల బృహత్తరంగా (విశాలంగా) ఉన్న ఆ చండరశ్మి (సూర్యుని) మండలమును మోక్షం కొరకు నేను శరణు వేడుతున్నాను.
యస్మిన్సోమః సురపితృనరైరన్వహం పీయమానః
క్షీణః క్షీణః ప్రవిశతి యతో వర్ధతే చాపి భూయః |
యస్మిన్వేదా మధుని సరఘాకారవద్భాంతి చాగ్రే
తచ్చండాంశోరమితమమృతం మండలస్థం ప్రపద్యే || ౮ ||
దేవతలు, పితృదేవతలు, మానవులచే నిరంతరం అనుభవింపబడే (తాగబడే) చంద్రుడు (సోమః) క్షీణించినప్పుడల్లా తిరిగి దేనిలో ప్రవేశించి వర్ధిల్లుతాడో; తేనెపట్టు చుట్టూ ఈగలు (సరఘాకారవత్) చేరినట్లు వేదాలన్నీ దేని ముందు ప్రకాశిస్తాయో; అట్టి అపరిమితమైన అమృతంతో నిండిన సూర్య మండలాన్ని నేను ప్రపద్యే (శరణు కోరుతున్నాను).
ఐంద్రీమాశాం పృథుకవపుషా పూరయిత్వా క్రమేణ
క్రాంతాః సప్త ప్రకటహరిణా యేన పాదేన లోకాః |
కృత్వా ధ్వాంతం విగలితబలివ్యక్తి పాతాలలీనం
విశ్వాలోకః స జయతి రవిః సత్త్వమేవోర్ధ్వరశ్మిః || ౯ ||
తూర్పు దిక్కును (ఐంద్రీమ్ ఆశామ్) తన విశాలమైన రూపంతో క్రమంగా నింపుతూ; ఏడు గుర్రాలనే పాదములతో (లేదా ఏడు లోకములను తన కిరణములతో) ఎవరు ఆక్రమిస్తున్నారో; అజ్ఞానమనే చీకటిని పాతాళంలోకి నెట్టివేసి, బలి చక్రవర్తిని పాతాళంలో బంధించిన వామనుడి వలె (విగలితబలివ్యక్తి) విశ్వాన్ని వెలిగిస్తున్నారో; సత్త్వ గుణ స్వరూపుడై, ఊర్ధ్వ కిరణములతో ప్రకాశించే ఆ రవికి జయము కలుగుగాక.
ధ్యాత్వా బ్రహ్మ ప్రథమమతను ప్రాణమూలే నదంతం
దృష్ట్వా చాంతః ప్రణవముఖరం వ్యాహృతీః సమ్యగుక్త్వా |
యత్తద్వేదే తదితి సవితుర్బ్రహ్మణోక్తం వరేణ్యం
తద్భర్గాఖ్యం కిమపి పరమం ధామగర్భం ప్రపద్యే || ౧౦ ||
మొదట ప్రాణ మూలమున (మూలాధారమున) నాదము చేస్తున్న అశరీర బ్రహ్మమును ధ్యానించి; లోపల ఓంకార నాదాన్ని విని; భూః భువః స్వః అనే వ్యాహృతులను పలికి; వేదాలలో ఏది ‘తత్’ (ఆ పరమాత్మ) అని, ‘సవితుః వరేణ్యం’ (సూర్యునిలో శ్రేష్ఠమైనది) అని బ్రహ్మదేవునిచే చెప్పబడిందో; అట్టి ‘భర్గ’ అనే పేరు గల, పరమ ధామమును తన గర్భమున ఉంచుకున్న తేజస్సును నేను శరణు వేడుతున్నాను.
త్వాం స్తోష్యామి స్తుతిభిరితి మే యస్తు భేదగ్రహోఽయం
సైవావిద్యా తదపి సుతరాం తద్వినాశాయ యుక్తః |
స్తౌమ్యేవాహం త్రివిధముదితం స్థూలసూక్ష్మం పరం వా
విద్యోపాయః పర ఇతి బుధైర్గీయతే ఖల్వవిద్యా || ౧౧ ||
“నిన్ను స్తోత్రాలతో స్తుతిస్తాను” అనే నాలోని ఈ భేద భావమే (నేను వేరు, నీవు వేరు అనుకోవడం) అసలైన అవిద్య (అజ్ఞానం). అయినప్పటికీ, ఆ అజ్ఞానాన్ని పోగొట్టుకోవడానికే నేను నిన్ను స్తుతిస్తున్నాను. నీ యొక్క స్థూల, సూక్ష్మ మరియు పర (అతీత) రూపాలను నేను కీర్తిస్తాను. ఎందుకంటే, అవిద్యను పోగొట్టే విద్యకు స్తోత్రమే శ్రేష్ఠమైన ఉపాయమని పండితులు చెబుతారు.
యోఽనాద్యంతోఽప్యతనురగుణోఽణోరణీయాన్మహీయా-
-న్విశ్వాకారః సగుణ ఇతి వా కల్పనాకల్పితాంగః |
నానాభూతప్రకృతివికృతీర్దర్శయన్భాతి యో వా
తస్మై తస్మై భవతు పరమాదిత్య నిత్యం నమస్తే || ౧౨ ||
నీవు ఆది అంతము లేనివాడవు, శరీరం లేనివాడవు, గుణాతీతుడవు. అణువు కంటే చిన్నవాడవు (అణోరణీయాన్), అనంతం కంటే పెద్దవాడవు (మహీయాన్). విశ్వమంతా నీ రూపమే అయినా, మా కల్పనల కోసం సగుణ రూపమును ధరించావు. ప్రకృతిలోని అనేక వికారాలను (మార్పులను) చూపిస్తూ ప్రకాశించే ఓ పరమాదిత్యుడా! నీకు నిత్యం నమస్కారము.
తత్త్వాఖ్యానే త్వయి మునిజనాః నేతి నేతి బ్రువంతః
శ్రాంతాః సమ్యక్త్వమితి న చ తైరీదృశో వేతి చోక్తః |
తస్మాత్తుభ్యం నమ ఇతి వచోమాత్రమేవాస్మి వచ్మి
ప్రాయో యస్మాత్ప్రసరతి తరాం భారతీ జ్ఞానగర్భా || ౧౩ ||
నీ తత్త్వాన్ని వివరించే క్రమంలో మునులు కూడా “నేతి నేతి” (ఇది కాదు, అది కాదు) అని చెబుతూ అలసిపోయారు కానీ, నీవు “ఇలాగే ఉంటావు” అని ఎవరూ పూర్తిగా చెప్పలేకపోయారు. అందుకే నేను కేవలం “తుభ్యం నమః” (నీకు నమస్కారము) అనే మాటను మాత్రమే పలుకుతున్నాను. ఎందుకంటే, జ్ఞానగర్భితమైన వాక్కు నీ నుండే కదా ప్రసరిస్తుంది!
సర్వాంగీణః సకలవపుషామంతరే యోఽంతరాత్మా
తిష్ఠన్కాష్ఠే దహన ఇవ నో దృశ్యసే యుక్తిశూన్యైః |
యశ్చ ప్రాణారణిషు నియతైర్మథ్యమానాసు సద్భి-
-ర్దృశ్యం జ్యోతిర్భవసి పరమాదిత్య తస్మై నమస్తే || ౧౪ ||
కట్టెలో నివురు గప్పిన నిప్పు (దహనః) దాగి ఉన్నట్లు, నీవు సమస్త ప్రాణుల దేహాలలో అంతరాత్మగా ఉన్నావు. కానీ తర్కము, యుక్తి లేనివారికి నీవు కనిపించవు. సత్పురుషులు తమ ప్రాణములను అరణి (నిప్పు పుట్టించే కట్టెలు) లాగా మధించి, యోగ సాధన ద్వారా ఏ జ్యోతినైతే దర్శిస్తారో – అట్టి పరమాదిత్యుడా! నీకు నమస్కారము.
స్తోతా స్తుత్యః స్తుతిరితి భవాన్కర్తృకర్మక్రియాత్మా
క్రీడత్యేకస్తవ నుతివిధావస్వతంత్రస్తతోఽహమ్ |
యద్వా వచ్మి ప్రణయసుభగం గోపతే తచ్చ తథ్యం
త్వత్తో హ్యన్యత్కిమివ జగతాం విద్యతే తన్మృషా స్యాత్ || ౧౫ ||
స్తుతించేవాడు (కర్త), స్తుతింపబడే వస్తువు (కర్మ), స్తుతించే క్రియ – ఈ మూడు నీవే! నీవు ఒక్కడివే ఈ జగన్నాటకంలో క్రీడిస్తున్నావు. నిన్ను స్తుతించే విషయంలో నేను స్వతంత్రుడిని కాను (అంతా నీ ప్రేరణే). ఓ గోపతే! నేను ప్రేమతో పలుకుతున్న ఈ మాటలే సత్యము. నీవు తప్ప ఈ జగత్తులో అన్యమైనది ఏదీ లేదు, ఉన్నదంతా మాయే (మృషా).
జ్ఞానం నాంతఃకరణరహితం విద్యతేఽస్మద్విధానాం
త్వం చాత్యంతం సకలకరణాగోచరత్వాదచింత్యః |
ధ్యానాతీతస్త్వమితి న వినా భక్తియోగేన లభ్య-
-స్తస్మాద్భక్తిం శరణమమృతప్రాప్తయేఽహం ప్రపన్నః || ౧౬ ||
మా వంటి సామాన్యులకు అంతఃకరణం (మనస్సు) లేకుండా జ్ఞానం కలగదు. కానీ నీవు ఇంద్రియాలకు అందనివాడవు (అగోచర), ఊహకు అందనివాడవు (అచింత్య), ధ్యానానికి కూడా అతీతుడవు. అందుకే భక్తి యోగం లేకుండా నిన్ను పొందడం అసాధ్యం. ఆ అమృతత్వాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందడం కోసం నేను నీ పాదపద్మములనే శరణు వేడుతున్నాను.
హార్దం హంతి ప్రథమముదితా యా తమః సంశ్రితానాం
సత్త్వోద్రేకాత్తదను చ రజః కర్మయోగక్రమేణ |
స్వభ్యస్తా చ ప్రథయతితరాం సత్త్వమేవ ప్రపన్నా
నిర్వాణాయ వ్రజతి శమినాం తేఽర్క భక్తిస్త్రయీవ || ౧౭ ||
ఓ సూర్యదేవా! వేదత్రయి వలె ఉన్న నీ భక్తి, మొదట హృదయంలోని అజ్ఞానమనే చీకటిని (తమస్సును) హరిస్తుంది. ఆపై కర్మయోగం ద్వారా రజోగుణాన్ని దూరం చేసి, సత్త్వగుణాన్ని పెంపొందిస్తుంది. బాగా అభ్యాసం చేసిన ఈ భక్తి, సాధకుడిని సత్త్వగుణంలో స్థిరపరిచి, చివరకు శాంత స్వభావులైన యోగులకు నిర్వాణాన్ని (మోక్షాన్ని) ప్రసాదిస్తుంది.
తామాసాద్య శ్రియమివ గృహే కామధేనుం ప్రవాసే
ధ్వాంతే భాతిం ధృతిమివ వనే యోజనే బ్రహ్మనాడిమ్ |
నావం చాస్మిన్విషమవిషయగ్రాహసంసారసింధౌ
గచ్ఛేయం తే పరమమమృతం యన్న శీతం న చోష్ణమ్ || ౧౮ ||
నీ భక్తిని పొందడం అంటే – ఇంట్లో లక్ష్మీదేవి ఉన్నట్లు, ప్రయాణంలో కామధేనువు తోడున్నట్లు, చీకటిలో వెలుగు దొరికినట్లు, అడవిలో ధైర్యం చిక్కినట్లు మరియు దేహంలో బ్రహ్మనాడిని కనుగొన్నట్లు. ఈ భయంకరమైన సంసార సముద్రంలో, విషయవాంఛలనే మొసళ్లు ఉన్నచోట, నీ భక్తి అనే నావను ఆశ్రయించి, శీతోష్ణాలకు అతీతమైన నీ పరమ అమృత స్థితిని నేను చేరుకుంటాను.
అగ్నీషోమావఖిలజగతః కారణం తౌ మయూఖైః
సర్గాదానే సృజసి భగవన్హ్రాసవృద్ధిక్రమేణ |
తావేవాంతర్విషువతి సమౌ జుహ్వతామాత్మవహ్నౌ
ద్వావప్యస్తం నయసి యుగపన్ముక్తయే భక్తిభాజామ్ || ౧౯ ||
భగవంతుడా! అగ్ని మరియు సోమ (చంద్రుడు) అనే ఇరువురు ఈ జగత్తుకు కారణం. నీ కిరణాల ద్వారా వారిలో వృద్ధి-క్షయాలను కలిగిస్తూ సృష్టిని నడిపిస్తున్నావు. కానీ, ప్రాణాపానాలను సమం చేసి (విషువత్ స్థితిలో) అంతరాగ్నిలో ఆహుతి చేసే భక్తుల కోసం, నీవు ఆ అగ్నీషోములను లీనం చేసి వారికి ముక్తిని ప్రసాదిస్తావు.
స్థూలత్వం తే ప్రకృతిగహనం నైవ లక్ష్యం హ్యనంతం
సూక్ష్మత్వం వా తదపి సదసద్వ్యక్త్యభావాదచింత్యమ్ |
ధ్యాయామీత్థం కథమవిదితం త్వామనాద్యంతమంత-
-స్తస్మాదర్క ప్రణయిని మయి స్వాత్మనైవ ప్రసీద || ౨౦ ||
నీ స్థూల రూపం (విశ్వం) ప్రకృతి రహస్యాలతో నిండినది, అది అనంతం. నీ సూక్ష్మ రూపం (ఆత్మ) సత్తు-అసత్తులకు అతీతమైనది, అది అచింత్యం. ఆది అంతము లేని నిన్ను, సరిగ్గా తెలియని నేను ఎలా ధ్యానించగలను? అందుకే ఓ సూర్యదేవా! నీపై అనురాగం ఉన్న నా యందు, నీ అంతట నీవే ప్రసన్నుడవు కావాలి (స్వాత్మనైవ ప్రసీద).
యత్తద్వేద్యం కిమపి పరమం శబ్దతత్త్వం త్వమంత-
-స్తత్సద్వ్యక్తిం జిగమిషు శనైర్లాతి మాత్రా కలాః ఖే |
అవ్యక్తేన ప్రణవవపుషా బిందునాదోదితం స-
-చ్ఛబ్దబ్రహ్మోచ్చరతి కరణవ్యంజితం వాచకం తే || ౨౧ ||
తెలుసుకోదగిన పరమ శబ్ద తత్త్వము (ఓంకారము) నీవే. ఆ అవ్యక్తమైన శబ్దము వ్యక్తమవ్వాలని కోరుతూ, ఆకాశంలో (ఖే) మాత్రలు మరియు కళలుగా విడిపోతుంది. అవ్యక్తమైన ప్రణవ రూపంతో, బిందు-నాదాల ద్వారా ఉదయించిన నీ శబ్ద బ్రహ్మము, ఇంద్రియాల ద్వారా వ్యక్తమై మా వాక్కుగా వెలువడుతోంది. (అంటే మన మాటల వెనుక ఉన్న అసలైన శక్తి సూర్య తత్త్వమే అని భావం).
ప్రాతఃసంధ్యారుణకిరణభాగృఙ్మయం రాజసం య-
-న్మధ్యే చాపి జ్వలదివ యజుః శుక్లభాః సాత్త్వికం వా |
సాయం సామాస్తమితకిరణం యత్తమోల్లాసి రూపం
సాహ్నః సర్గస్థితిలయవిధావాకృతిస్తే త్రయీవ || ౨౨ ||
ఉదయకాలంలో ఎర్రని కిరణాలతో ప్రకాశించే నీ రూపం ఋగ్వేద స్వరూపం (రజోగుణం). మధ్యాహ్న కాలంలో ప్రజ్వలించే తెల్లని కాంతి యజుర్వేద స్వరూపం (సత్వగుణం). సాయంత్రం కిరణాలు అస్తమిస్తూ చీకటిని ఆహ్వానించే రూపం సామవేద స్వరూపం (తమోగుణం). ఈ విధంగా పగలు యొక్క సృష్టి, స్థితి, లయల క్రమంలో నీవు వేదత్రయి (త్రయీ) రూపంలోనే ఉన్నావు.
యే పాతాలోదధిమునినగద్వీపలోకాధిబీజ-
-చ్ఛందోభూతస్వరముఖనదత్సప్తసప్తిం ప్రపన్నాః |
యే చైకాశ్వం నిరవయవవాగ్భావమాత్రాధిరూఢం
తే త్వామేవ స్వరగుణకలావర్జితం యాంత్యనశ్వమ్ || ౨౩ ||
పాతాళం, సముద్రం, మునులు, పర్వతాలు, ద్వీపాలు, లోకాలు మరియు బీజాక్షరాలు, ఛందస్సు, స్వరముల ద్వారా ధ్వనించే ఏడు గుర్రాల (సప్తసప్తి) రథాన్ని ఎక్కిన నిన్ను ఎవరైతే శరణు వేడుతారో; మరియు ఏకైక అశ్వం (ఓంకారం) పై ఆసీనుడై, వాక్కుకు అతీతమైన నిన్ను ధ్యానిస్తారో – వారు గుణములకు, కళలకు అతీతమైన శాశ్వతమైన నీ పరమపదాన్ని చేరుకుంటారు.
దివ్యం జ్యోతిః సలిలపవనైః పూరయిత్వా త్రిలోకీ-
-మేకీభూతం పునరపి చ తత్సారమాదాయ గోభిః |
అంతర్లీనో విశసి వసుధాం తద్గతః సూయసేఽన్నం
తచ్చ ప్రాణాంస్త్వమితి జగతాం ప్రాణభృత్సూర్య ఆత్మా || ౨౪ ||
నీ దివ్య జ్యోతితో, జలముతో, వాయువుతో మూడు లోకాలను నింపి, తిరిగి నీ కిరణాల (గోభిః) ద్వారా ఆ సారమును గ్రహించి, భూమిలో లీనమవుతావు. భూమిలో ఉండి అన్నమును పండిస్తావు. ఆ అన్నమే ప్రాణముగా మారుతుంది. అందుకే జగత్తులోని ప్రాణులన్నింటికీ ప్రాణదాతవు, ఆత్మవు నీవే (సూర్య ఆత్మా).
అగ్నీషోమౌ ప్రకృతిపురుషౌ బిందునాదౌ చ నిత్యౌ
ప్రాణాపానావపి దిననిశే యే చ సత్యానృతే ద్వే |
ధర్మాధర్మౌ సదసదుభయం యోఽంతరావేశ్య యోగీ
వర్తేతాత్మన్యుపరతమతిర్నిర్గుణం త్వాం విశేత్సః || ౨౫ ||
అగ్ని-సోములు, ప్రకృతి-పురుషులు, బిందు-నాదాలు, ప్రాణ-అపానాలు, పగలు-రాత్రి, సత్యం-అనృతం, ధర్మాధర్మాలు, సత్తు-అసత్తు… ఇలాంటి ద్వంద్వాలన్నింటినీ తన అంతరంగంలో లీనం చేసుకుని, మనస్సును ఆత్మయందే నిలిపిన యోగి, నిర్గుణ స్వరూపుడవైన నిన్ను చేరుకుంటాడు.
గర్భాధానప్రసవవిధయే సుప్తయోరిందుభాసా
సాపత్న్యేనాభిముఖమివ ఖే కాంతయోర్మధ్యసంస్థః |
ద్యావాపృథ్వ్యోర్వదనకమలే గోముఖైర్బోధయిత్వా
పర్యాయేణాపిబసి భగవన్ షడ్రసాస్వాదలోలః || ౨౬ ||
భగవంతుడా! ఆకాశంలో భూమి మరియు ఆకాశం (ద్యావాపృథ్వ్యోః) అనే దంపతుల మధ్య నీవు ఉన్నావు. రాత్రివేళ చంద్రకాంతిలో నిద్రిస్తున్న వారిని, ఉదయమే నీ కిరణాలనే (గోముఖైః) పద్మాలతో మేల్కొల్పుతావు. సృష్టి క్రమంలో గర్భాధానం నుండి ప్రసవం వరకు జరిగే ప్రక్రియలో నీవు షడ్రసాలను ఆస్వాదించే లీలాలోలుడివి. అంటే, ఈ ప్రకృతిలో జరిగే ప్రతి ఎదుగుదలకు, పోషణకు నీవే ఆధారం.
సోమం పూర్ణామృతమివ చరుం తేజసా సాధయిత్వా
కృత్వా తేనానలముఖజగత్తర్పర్ణం వైశ్వదేవమ్ |
ఆమావస్యం విఘసమివ ఖే తత్కలాశేషమశ్నన్
బ్రహ్మాండాంతర్గృహపతిరివ స్వాత్మయాగం కరోషి || ౨౭ ||
ఒక గృహస్థు యజ్ఞంలో చరువును (ప్రసాదాన్ని) వండినట్లు, నీవు నీ తేజస్సుతో చంద్రుడిని అమృతంతో నింపుతావు. ఆ అమృతంతో దేవతలకు, పితృదేవతలకు తృప్తిని కలిగిస్తూ ‘వైశ్వదేవ’ యజ్ఞాన్ని నిర్వహిస్తావు. అమావాస్య నాడు చంద్రుని చివరి కళను ఆస్వాదిస్తూ, ఈ బ్రహ్మాండమనే ఇంటికి యజమానివి (గృహపతి) వలె నీలో నీవే నిరంతరం ఆత్మయాగాన్ని చేసుకుంటున్నావు.
కృత్వా నక్తందినమివ జగద్బీజమావ్యక్తికం య-
-త్తత్రైవాంతర్దినకర తథా బ్రాహ్మమన్యత్తతోఽల్పమ్ |
దైవం పిత్ర్యం క్రమపరిగతం మానుషం చాల్పమల్పం
కుర్వన్కకుర్వన్కలయసి జగత్పంచధావర్తనాభిః || ౨౮ ||
ఓ దినకరా! పగలు-రాత్రి అనే విభజన ద్వారా నీవు కాలాన్ని సృష్టిస్తున్నావు. బ్రహ్మదేవుని కాలం (బ్రాహ్మము), దేవతల కాలం (దైవం), పితృదేవతల కాలం (పిత్ర్యం) మరియు మానవ కాలం (మానుషం)… ఇలా ఒక్కొక్కటి క్రమంగా తగ్గుతూ ఉండే ఐదు రకాల కాలచక్రాలను (పంచధావర్తనాభిః) నీవు నడిపిస్తూ ఈ జగత్తును లెక్కిస్తున్నావు.
తత్త్వాలోకే తపన సుదినే యే పరం సంప్రబుద్ధాః
యే వా చిత్తోపశమరజనీయోగనిద్రాముపేతాః |
తేఽహోరాత్రోపరమపరమానందసంధ్యాసు సౌరం
భిత్త్వా జ్యోతిః పరమపరమం యాంతి నిర్వాణసంజ్ఞమ్ || ౨౯ ||
ఓ తపన (సూర్యుడా)! తత్త్వజ్ఞానం కలిగిన శుభదినాన ఎవరైతే మేల్కొంటారో (జ్ఞానోదయం పొందుతారో), లేదా ఎవరైతే మనస్సును ఉపశమింపజేసి యోగనిద్రలో ఉంటారో… అట్టి వారు పగలు-రాత్రి అనే ద్వంద్వాలకు అతీతమైన పరమానంద సంధ్యా సమయంలో, నీ సౌర జ్యోతిని భేదించి (సూర్య మండలాన్ని దాటి), ‘నిర్వాణం’ అని పిలవబడే పరమ పదాన్ని చేరుకుంటారు.
ఆబ్రహ్మేదం నవమివ జగజ్జంగమస్థావరాంతం
సర్గే సర్గే విసృజసి రవే గోభిరుద్రిక్తసోమైః |
దీప్తైః ప్రత్యాహరసి చ లయే తద్యథాయోని భూయః
సర్గాంతాదౌ ప్రకటవిభవాం దర్శయన్రశ్మిలీలామ్ || ౩౦ ||
ఓ రవే! ప్రతి సృష్టి (సర్గే సర్గే) ప్రారంభంలో బ్రహ్మ మొదలుకుని క్రిమి కీటకాదుల వరకు ఈ చరాచర జగత్తును నీ కిరణాల ద్వారా కొత్తగా సృష్టిస్తావు. ప్రళయ కాలంలో (లయే) నీ తీక్షణమైన రశ్మి లీలతో వీటన్నింటినీ తిరిగి నీలోకి ఉపసంహరించుకుంటావు. సృష్టి ఆరంభం మరియు ముగింపులో నీ విభవాన్ని ప్రకటిస్తూ ఈ రశ్మి లీలలను ప్రదర్శిస్తావు.
శ్రిత్వా నిత్యోపచితముచితం బ్రహ్మతేజః ప్రకాశం
రూపం సర్గస్థితిలయముచా సర్వభూతేషు మధ్యే |
అంతేవాసిష్వివ సుగురుణా యః పరోక్షః ప్రకృత్యా
ప్రత్యక్షోఽసౌ జగతి భవతా దర్శితః స్వాత్మనాత్మా || ౩౧ ||
ఓ సూర్యదేవా! నీవు బ్రహ్మతేజస్సుతో నిత్యము ప్రకాశించేవాడవు. సృష్టి, స్థితి, లయ కారణమైన నీ రూపం సర్వభూతాల మధ్య ఉన్నప్పటికీ సామాన్యులకు అది పరోక్షంగా (అదృశ్యంగా) ఉంటుంది. ఒక శ్రేష్ఠుడైన గురువు (సుగురుణా) తన శిష్యుల హృదయాలలో జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించినట్లు, నీవు ఈ జగత్తులో నీ అంతట నీవే ఆత్మస్వరూపంగా ప్రత్యక్షమయ్యావు.
లోకాః సర్వే వపుషి నియతం తే స్థితాస్త్వం చ తేషా-
-మేకైకస్మిన్యుగపదగుణో విశ్వహేతోర్గుణీవ |
ఇత్థంభూతే భవతి భగవన్న త్వదన్యోఽస్మి సత్యం
కిం తు జ్ఞస్త్వం పరమపురుషోఽహం ప్రకృత్యైవ చాజ్ఞః || ౩౨ ||
సమస్త లోకాలు నీ శరీరంలోనే ఉన్నాయి, మరియు నీవు ఆ లోకాల్లోని ప్రతి అణువులోనూ ఉన్నావు. నీవు గుణరహితుడవు (అగుణః) అయినప్పటికీ, విశ్వహితం కోసం గుణములతో కూడినవాడివి (సగుణుడు) వలె కనిపిస్తున్నావు. భగవంతుడా! నిజానికి నీకంటే అన్యుడైనవాడు ఎవడూ లేడు (అద్వైత స్థితి). కానీ నీవు సర్వజ్ఞుడవైన పరమపురుషుడవు, నేను ప్రకృతి సిద్ధంగా అజ్ఞానిని—ఇదే మన మధ్య ఉన్న భేదం.
సంకల్పేచ్ఛాద్యఖిలకరణప్రాణవాణ్యో వరేణ్యాః
సంపన్నా మే త్వదభినవనాజ్జన్మ చేదం శరణ్యమ్ |
మన్యే చాస్తం జిగమిషు శనైః పుణ్యపాపద్వయం త-
-ద్భక్తిశ్రద్ధే తవ చరణయోరన్యథా నో భవేతామ్ || ౩౩ ||
నీపై భక్తిని పెంచుకోవడం (త్వదభినవనాత్) వల్ల నా సంకల్పము, ఇచ్ఛాశక్తి, ఇంద్రియాలు, ప్రాణము మరియు వాక్కు అన్నీ పవిత్రమయ్యాయి. ఈ జన్మ ధన్యమైంది. నా పుణ్యపాపములు రెండూ మెల్లగా అస్తమించిపోతున్నాయి (నశిస్తున్నాయి). అలా జరగబట్టే నీ పాదపద్మముల చెంత నాకు ఇటువంటి భక్తిశ్రద్ధలు కలిగాయి.
సత్యం భూయో జననమరణే త్వత్ప్రపన్నేషు న స్త-
-స్తత్రాప్యేకం తవ నుతిఫలం జన్మ యాచే తదిత్థమ్ |
త్రైలోక్యేశః శమ ఇవ పరః పుణ్యకాయోఽప్యయోనిః
సంసారాబ్ధౌ ప్లవ ఇవ జగత్తారణాయ స్థిరః స్యామ్ || ౩౪ ||
నిన్ను శరణుజొచ్చిన వారికి తిరిగి జననమరణాలు ఉండవన్నది సత్యం. అయినప్పటికీ, నీ స్తుతి చేసినందుకు ఫలితంగా నేను ఒక జన్మను కోరుకుంటున్నాను. అది ఎలాంటిదంటే—మూడు లోకములకు ప్రభువును కాలేకున్నా, మనశ్శాంతితో కూడిన పుణ్యకాయుడినై, సంసార సముద్రంలో మునిగిపోయే వారిని రక్షించే ఒక స్థిరమైన నావ (ప్లవః) వంటి జన్మను నాకు ప్రసాదించు.
సౌషుమ్ణేన త్వమమృతపథేనైత్య శీతాంశుభావం
పుష్ణాస్యగ్రే సురనరపితౄన్ శాంతభాభిః కలాభిః |
పశ్చాదంభో విశసి వివిధాశ్చౌషధీస్తద్గతోఽపి
ప్రీణాస్యేవం త్రిభువనమతస్తే జగన్మిత్రతార్క || ౩౫ ||
ఓ ఆర్క (సూర్యుడా)! నీవు సుషుమ్న నాడి అనే అమృత మార్గం ద్వారా చంద్రత్వమును (శీతాంశుభావం) పొంది, నీ చల్లని కిరణాలతో (కళలతో) దేవతలను, మానవులను, పితృదేవతలను పోషిస్తున్నావు. ఆపై జలములలో, ఔషధులలో ప్రవేశించి వాటిని శక్తివంతం చేస్తున్నావు. ఇలా త్రిభువనాలను తృప్తి పరుస్తున్నావు కాబట్టే నీవు **”జగన్మిత్ర”**వయ్యావు.
మందాక్రాంతే తమసి భవతా నాథ దోషావసానే
నాంతర్లీనా మమ మతిరియం గాఢనిద్రాం జహాతి |
తస్మాదస్తంగమితతమసా పద్మినీవాత్మభాసా
సౌరీత్యేషా దినకర పరం నీయతామాశు బోధమ్ || ౩౬ ||
ఓ నాథా! రాత్రి ముగిసి (దోషావసానే) నీవు ఉదయించగానే లోకంలోని చీకటి తొలగిపోతోంది. కానీ, నా మతి (బుద్ధి) మాత్రం ఇంకా అజ్ఞానమనే గాఢ నిద్రలోనే మునిగి ఉంది. సూర్యకాంతి పడగానే పద్మినీ దేవి (తామర పువ్వు) ఎలా వికసిస్తుందో, అలాగే నీ ఆత్మప్రకాశంతో నా బుద్ధిని కూడా అజ్ఞానమనే నిద్ర నుండి త్వరగా మేల్కొలుపు (బోధమ్).
యేన గ్రాసీకృతమివ జగత్సర్వమాసీత్తదస్తం
ధ్వాంతం నీత్వా పునరపి విభో తద్దయాఘ్రాతచిత్తః |
ధత్సే నక్తందినమపి గతీ శుక్లకృష్ణే విభజ్య
త్రాతా తస్మాద్భవ పరిభవే దుష్కృతే మేఽపి భానో || ౩౭ ||
ప్రభువా! చీకటి ఈ జగత్తునంతటినీ మింగేసినట్లు చేసినప్పుడు, నీవు దయతో ఆ చీకటిని అంతం చేసి మళ్లీ వెలుగును ప్రసాదిస్తావు. పగలు, రాత్రి అని… శుక్ల, కృష్ణ పక్షాలని విభజించి కాల గమనాన్ని శాసిస్తున్నావు. ఓ భానో! నా దుష్కృత్యాల వల్ల కలిగే పరాభవం నుండి నన్ను రక్షించు.
ఆసంసారోపచితసదసత్కర్మబంధాశ్రితానా-
-మాధివ్యాధిప్రజనమరణక్షుత్పిపాసార్దితానామ్ |
మిథ్యాజ్ఞానప్రబలతమసా నాథ చాంధీకృతానాం
త్వం నస్త్రాతా భవ కరుణయా యత్ర తత్ర స్థితానామ్ || ౩౮ ||
జన్మజన్మల నుండి ప్రోగుపడిన పుణ్యపాప కర్మల బంధీలై, ఆధి-వ్యాధులతో (మానసిక, శారీరక రోగాలు), పుట్టుక-చావులతో, ఆకలి-దప్పులతో అలమటించే వారిని; మిథ్యాజ్ఞానమనే చీకటిలో కళ్లు కనిపించని అంధుల్లా మారిన వారిని… మేము ఎక్కడ ఉన్నా సరే, నీ కరుణతో మమ్మల్ని రక్షించు.
సత్యాసత్యస్ఖలితవచసాం శౌచలజ్జోజ్ఝితానా-
-మజ్ఞానానామఫలసఫలప్రార్థనాకాతరాణామ్ |
సర్వావస్థాస్వఖిలవిషయాభ్యస్తకౌతూహలానాం
త్వం నస్త్రాతా భవ పితృతయా భోగలోలార్భకాణామ్ || ౩౯ ||
నిజానికీ అబద్ధానికీ మధ్య తడబడే మాటలు పలికేవారిని, పవిత్రతను (శౌచం) మరియు సిగ్గును (లజ్జ) విడిచిన అజ్ఞానులను, కోరికలు తీరుతాయో లేదో అన్న భయంతో ప్రార్థించే దీనులను… కేవలం భోగాలనే కోరుకునే పసిపిల్లల వంటి మమ్మల్ని, ఒక తండ్రి వలె (పితృతయా) అన్ని అవస్థల్లోనూ నీవే రక్షించాలి.
యావద్దేహం జరయతి జరా నాంతకాదేత్య దూతీ
నో వా భీమస్త్రిఫణభుజగాకారదుర్వారపాశః |
గాఢం కంఠే లగతి సహసా జీవితం లేలిహాన-
-స్తావద్భక్తాభయద సదయం శ్రేయసే నః ప్రసీద || ౪౦ ||
ముసలితనం (జరా) అనే యమదూత వచ్చి ఈ శరీరాన్ని జరిపివేసేలోపే… భయంకరమైన మూడు పడగల పాము వంటి యమపాశం మెడకు బిగుసుకుని ప్రాణాలను హరించేలోపే… ఓ భక్త అభయంకరా! దయతో మాకు శ్రేయస్సును (మోక్షాన్ని) ప్రసాదించు.
విశ్వప్రాణగ్రసనరసనాటోపకోపప్రగల్భం
మృత్యోర్వక్త్రం దహననయనోద్దామదంష్ట్రాకరాలమ్ |
యావదృష్ట్వా వ్రజతి న భియా పంచతామేష కాయ-
-స్తావన్నిత్యామృతమయ రవే పాహి నః కాందిశీకాన్ || ౪౧ ||
ఓ అమృతమయమైన రవే! ఈ విశ్వంలోని ప్రాణులన్నింటినీ మింగేయాలని చూసే మృత్యువు యొక్క నోరు భయంకరంగా ఉంది. అది అగ్ని వంటి కళ్లతో, కోరలతో భయపెడుతోంది. ఆ మృత్యు ముఖాన్ని చూసి భయంతో ఈ శరీరం ప్రాణాలు (పంచత్వము) విడవకముందే, దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉన్న (కాందిశీకాన్) మమ్మల్ని రక్షించు.
శబ్దాకారం వియదివ వపుస్తే యజుఃసామధామ్నః
సప్తచ్ఛందాంస్యపి చ తురగా ఋఙ్మయం మండలం చ |
ఏవం సర్వశ్రుతిమయతయా మద్దయానుగ్రహాద్వా
క్షిప్రం మత్తః కృపణకరుణాక్రందమాకర్ణయేమమ్ || ౪౨ ||
నీ శరీరం శబ్ద స్వరూపమైన ఆకాశం వంటిది. యజుర్వేద, సామవేదాలే నీకు నివాసం. ఏడు ఛందస్సులే నీ రథానికి గుర్రాలు. నీ మండలమే ఋగ్వేద స్వరూపం. ఇలా సర్వ వేదమయుడవై ఉన్న నీవు, నాపై దయతో లేదా నా అనుగ్రహం కోసమైనా, ఒక దీనుడి ఆక్రందన వంటి నా ఈ ప్రార్థనను వెంటనే ఆలకించు.
నాశం నాస్మచ్చరణశరణా యాంత్యపి గ్రస్యమానా
దేవైరిత్థం సితమివ యశో దర్శయన్స్వం త్రిలోక్యామ్ |
మన్యే సోమం క్షతతనుమమాగర్భవృద్ధ్యా వివస్వన్
శుక్లచ్ఛాయాం నయసి శనకైః స్వాం సుషుమ్ణాంశుభాసా || ౪౩ ||
“నన్ను శరణు కోరిన వారు నశించరు” అని నీవు మూడు లోకాల్లో నీ కీర్తిని చాటుకుంటున్నావు. ఓ వివస్వాన్! దేవతలచేత అనుభవింపబడి క్షీణించిన చంద్రుడిని (సోమం), అమావాస్య నాడు నీ గర్భంలో ఉంచుకుని రక్షించి, తిరిగి నీ సుషుమ్న కిరణాల ద్వారా శుక్ల పక్ష కాంతితో ఎలా వృద్ధి చేస్తున్నావో, అలాగే నన్ను కూడా రక్షించు.
ఆస్తాం జన్మప్రభృతి భవతః సేవనం తద్ధి లోకే
వాచ్యం కేనాపరిమితఫలం భుక్తిముక్తిప్రకారమ్ |
జ్యోతిర్మాత్రం స్మృతిపథమితో జీవితాంతేఽపి భాస్వ-
-న్నిర్వాణాయ ప్రభవసి సతాం తేన తే కః సమోఽన్యః || ౪౪ ||
పుట్టినప్పటి నుండి నిన్ను సేవించడం వల్ల కలిగే భోగమోక్షాల ఫలితాన్ని మాటల్లో వర్ణించలేము. కానీ, జీవితాంతంలో (మరణ సమయంలో) కేవలం ఒక్క క్షణం నీ జ్యోతిని స్మరించినా సరే, సత్పురుషులకు నీవు నిర్వాణాన్ని (మోక్షాన్ని) ప్రసాదిస్తావు. అట్టి నీతో సమానమైన దైవం ఈ లోకంలో మరొకరు ఎవరున్నారు?
అప్రత్యక్షత్రిదశభజనాద్యత్పరోక్షం ఫలం త-
-త్పుంసాం యుక్తం భవతి హి సమం కారణేనైవ కార్యమ్ |
ప్రత్యక్షస్త్వం సకలజగతాం యత్సమక్షం ఫలం మే
యుష్మద్భక్తేః సముచితమతస్తత్తు యాచే యథా త్వామ్ || ౪౫ ||
కంటికి కనిపించని ఇతర దేవతలను భజిస్తే కలిగే ఫలితం కూడా పరోక్షంగానే (కనిపించకుండానే) ఉంటుంది. కారణానికి తగ్గట్టుగానే కార్యం (ఫలితం) ఉంటుంది కదా! కానీ నీవు సమస్త జగత్తుకు “ప్రత్యక్ష దైవానివి”. అందుకే నీ భక్తి వల్ల కలిగే ఫలితం కూడా నాకు ప్రత్యక్షంగానే (ఈ జన్మలోనే ఆరోగ్య రూపంలో) లభించాలని నిన్ను వేడుకుంటున్నాను.
యే చారోగ్యం దిశతి భగవాన్సేవితోఽప్యేవమాహు-
-స్తే తత్త్వజ్ఞా జగతి సుభగా భోగయోగప్రధానాః |
భుక్తేర్ముక్తేరపి చ జగతాం యచ్చ పూర్ణం సుఖానాం
తస్యాన్యోఽర్కాదమృతవపుషః కో హి నామాస్తు దాతా || ౪౬ ||
నిన్ను సేవించడం వల్ల భగవంతుడు ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడని తత్త్వజ్ఞులు చెబుతారు. ఈ లోకంలో భోగాలకు, యోగానికి ఆధారం నీవే. ఈ జగత్తులో భుక్తి (సుఖాలు) మరియు ముక్తి (మోక్షం) అనే పరిపూర్ణ సుఖాలను ఇచ్చే దాత అమృత స్వరూపుడవైన నీవు (ఆర్క) తప్ప మరి ఎవరున్నారు?
హిత్వా హిత్వా గురుచపలతామప్యనేకాన్నిజార్థా-
-న్యైరేకార్థీకృతమివ భవత్సేవనం మత్ప్రియార్థమ్ |
తేషామిచ్ఛామ్యుపకృతిమహం స్వేంద్రియాణాం ప్రియాణా-
-మాదౌ తస్మాన్మమ దినపతే దేహి తేభ్యః ప్రసాదమ్ || ౪౭ ||
నా ఇంద్రియాల చంచలత్వాన్ని, వ్యక్తిగత కోరికలను ఒక్కొక్కటిగా విడిచిపెట్టి, నా శ్రేయస్సు కోరి కేవలం నీ సేవలోనే నా మనస్సును లగ్నం చేశాను. నీ సేవలో నిమగ్నమైన నా ప్రియమైన ఇంద్రియాలకు కూడా నీవు మేలు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. అందుకే ఓ దినపతే! మొదట వాటికి నీ ప్రసాదాన్ని (ఆరోగ్యాన్ని, నిలకడను) ప్రసాదించు.
కిం తన్నామోచ్చరతి వచనం యస్య నోచ్చారకస్త్వం
కిం తద్వాచ్యం సకలవచసాం విశ్వమూర్తే న యత్త్వమ్ |
తస్మాదుక్తం యదపి తదపి త్వన్నుతౌ భక్తియోగా-
-దస్మాభిస్తద్భవతు భగవంస్త్వత్ప్రసాదేన ధన్యమ్ || ౪౮ ||
విశ్వమూర్తీ! నీవు ప్రేరణ ఇవ్వనిదే ఏ మాటైనా నోటి నుండి వెలువడగలదా? సమస్త వాక్కుల ద్వారా చెప్పబడే పరమార్థం నీవు కాక మరెవరు? కాబట్టి, భక్తితో నేను పలికిన ఈ స్తోత్రమంతా నీ ప్రసాదం వల్లనే ధన్యమవుగాక. (అంటే ఈ స్తోత్రం చేసింది కూడా నీవే అని భావం).
యా పంథానం దిశతి శిశిరాద్యుత్తరం దేవయానం
యా వా కృష్ణం పితృపథమథో దక్షిణం ప్రావృడాద్యమ్ |
తాభ్యామన్యా విషువదభిజిన్మధ్యమా కృత్యశూన్యా
ధన్యా కాశ్చిత్ప్రకృతిపురుషావంతరా మేఽస్తు వృత్తిః || ౪౯ ||
ఉత్తరాయణ పుణ్యకాలంలో వెళ్లే “దేవయాన మార్గం” (శిశిర రుతువు మొదలు), దక్షిణాయనంలో వెళ్లే “పితృయాన మార్గం” (వర్ష రుతువు మొదలు) అని రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. కానీ, ఈ రెండింటికీ మధ్యన, ద్వంద్వాలకు అతీతమైన, ప్రకృతి-పురుషుల మధ్య ఉండే ఒక ధన్యమైన స్థితి (విషువత్ స్థితి) నాకు కలుగుగాక. (అంటే జననమరణాలకు అతీతమైన స్థితి కావాలని సాంబుడి కోరిక).
స్థిత్వా కించిన్మన ఇవ పిబన్సేతుబంధస్య మధ్యే
ప్రాప్యోపేయం ధృవపదమథో వ్యక్తముద్దాల్య తాలు |
సత్యాదూర్ధ్వం కిమపి పరమం వ్యోమ సోమాగ్నిశూన్యం
గచ్ఛేయం త్వాం సురపితృగతీ చాంతరా బ్రహ్మభూతః || ౫౦ ||
మనస్సును నిలకడగా ఉంచి, ప్రాణాపానాల మధ్య ఉన్న సేతువును (బ్రహ్మనాడిని) ఆశ్రయించి, తాలువును (తాలవ్య స్థానాన్ని) ఛేదించి, సత్య లోకానికి కూడా పైన ఉన్న, సూర్య-చంద్ర-అగ్ని తేజస్సులకు అతీతమైన పరమ వ్యోమాన్ని (బ్రహ్మత్వాన్ని) నేను చేరుకుంటాను. పితృ-దేవయాన మార్గాల మధ్యలో బ్రహ్మభూతుడనై నిన్ను చేరుకుంటాను.
సర్వాత్మత్వం సవితురితి యో వాఙ్మనఃకాయబుద్ధ్యా
రాగద్వేషోపశమసమతాయోగమేవారురుక్షుః |
ధర్మాధర్మగ్రసనరశనాముక్తయే యుక్తియుక్తాం
స శ్రీసాంబః స్తుతిమితి రవేః స్వప్రశాంతాం చకార || ౫౧ ||
సకల జీవులలోనూ సూర్యుడే అంతరాత్మగా ఉన్నాడని భావించి; వాక్కు, మనస్సు, శరీరం మరియు బుద్ధితో రాగద్వేషాలను వదిలి; సమత్వయోగం అనే నిచ్చెనను ఎక్కాలని కోరుతూ; ధర్మాధర్మాలనే బంధాల నుండి ముక్తిని పొందడానికి, యుక్తితో కూడిన ఈ ప్రశాంతమైన సూర్య స్తుతిని శ్రీసాంబుడు రచించాడు.
భక్తిశ్రద్ధాద్యఖిలతరుణీవల్లభేనేదముక్తం
శ్రీసాంబేన ప్రకటగహనం స్తోత్రమధ్యాత్మగర్భమ్ |
యః సావిత్రం పఠతి నియతం స్వాత్మవత్సర్వలోకా-
-న్పశ్యన్సోఽంతే వ్రజతి శుకవన్మండలం చండరశ్మేః || ౫౨ ||
భక్తిశ్రద్ధలు అనే సుగుణాలకు ప్రియుడైన శ్రీసాంబుడు, అత్యంత గూఢమైన (ప్రకటగహనం) మరియు ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలతో కూడిన (అధ్యాత్మగర్భమ్) ఈ స్తోత్రాన్ని ఉపదేశించాడు. ఎవరైతే నియమితంగా దీనిని పఠిస్తారో మరియు సమస్త లోకాలను తన ఆత్మ స్వరూపంగానే (స్వాత్మవత్) దర్శిస్తారో, వారు జీవితాంతంలో శుకమహర్షి వలె సూర్యమండలాన్ని భేదించి పరమపదాన్ని చేరుకుంటారు.
ఇతి పరమరహస్యశ్లోకపంచాశదేషా
తపననవనపుణ్యా సాగమబ్రహ్మచర్చా |
హరతు దురితమస్మద్వర్ణితాకర్ణితా వో
దిశతు చ శుభసిద్ధిం మాతృవద్భక్తిభాజామ్ || ౫౩ ||
వేద విహితమైన బ్రహ్మచర్చతో కూడిన, అత్యంత రహస్యమైన ఈ 50 శ్లోకాలు సూర్య భగవానుడికి ప్రీతికరమైనవి. వీటిని రచించినా, పఠించినా లేదా విన్నా సరే… అవి మన పాపాలను (దురితములను) హరిస్తాయి. భక్తి గలవారికి తల్లి వలె రక్షణనిస్తూ, వారు కోరిన శుభ సిద్ధులను ప్రసాదిస్తాయి.
శ్రీస్వాత్మసంవిదభిన్నరూపశివార్పణమస్తు |
సమాప్తం చేదం సాంబపంచాశికాశాస్త్రమ్ ||
నా ఆత్మ చైతన్యానికి మరియు శివ స్వరూపానికి ఈ స్తోత్రం అర్పితమవుగాక. సాంబునిచే రచింపబడిన సాంబ పంచాశికా స్తోత్రం ఇక్కడితో పరిపూర్ణమైనది.
ఇతి సాంబప్రణీతా సాంబపంచాశికా సంపూర్ణా ||
గమనిక: పైన ఇవ్వబడిన స్తోత్రము, ఈ పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
శ్రీ సూర్య స్తోత్రనిధి
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
మరిన్ని శ్రీ సూర్య స్తోత్రాలు చూడండి. మరిన్ని నవగ్రహ స్తోత్రాలు చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
