Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
(ఈ దశకానికి “యక్ష కథా” అని పేరు. అమ్మవారి అనుగ్రహంతో రాక్షసులను గెలిచిన దేవతలు, ఆ గెలుపు తమ సొంత బలపరాక్రమాల వల్లే కలిగిందని తీవ్రమైన అహంకారానికి లోనవుతారు. వారి మనస్సులోని గర్వాన్ని అణచడానికి జగన్మాత ఒక దివ్యమైన, తేజోమయమైన యక్షుడి (మహాభూతం) రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది. అగ్ని, వాయు దేవుళ్ళు తమ శక్తులతో ఆ యక్షుడి ముందు ఒక చిన్న గడ్డిపోచను కూడా ఏమీ చేయలేక గర్వభంగం పొందుతారు. చివరికి దేవేంద్రుడు అమ్మవారిని ఉమామహేశ్వరి రూపంలో దర్శించి, తత్వజ్ఞానాన్ని పొంది, సమస్త సృష్టి అమ్మవారి ఇచ్చాశక్తి వల్లే నడుస్తోందని గ్రహించే పరమ వైరాగ్య చింతన ఈ దశకంలో వర్ణించబడింది. ఈ దశకాన్ని భక్తితో పారాయణం చేయడం వల్ల మనుషులలో ఉండే అహంకారం, గర్వం, మరియు దంభం నశిస్తాయి. జీవితంలో లభించే విజయాలు భగవదనుగ్రహం వల్లే సాధ్యమని గ్రహించే వినమ్రత (సాత్త్విక భావం) అలవడుతుంది. మానసిక ప్రశాంతత లభించడమే కాక, అంతర్గత శత్రువుల నుండి ముక్తి కలుగుతుంది.)
పురా సురా వర్షశతం రణేషు
నిరంతరేషు త్వదనుగ్రహేణ |
విజిత్య దైత్యాన్ జననీమపి త్వాం
విస్మృత్య దృప్తా నితరాం బభూవుః || ౩౨-౧ ||
ఓ జగన్మాతా! పూర్వకాలంలో దేవతలు, వంద సంవత్సరాల పాటు నిరంతరాయంగా జరిగిన యుద్ధాలలో నీ యొక్క కరుణా కటాక్షం వల్లే రాక్షసులను పూర్తిగా జయించారు. కానీ, ఆ విజయ గర్వంలో వారు తమకు ఆ శక్తిని ఇచ్చిన నిన్ను (తల్లివైన నిన్ను) సైతం మరచిపోయి, మిక్కిలి అహంకారులయ్యారు.
మయైవ దైత్యా బలవత్తరేణ
హతా న చాన్యైరితి శక్రముఖ్యాః |
దేవా అభూవన్నతిదర్పవంత-
-స్త్వం దేవి చాంతః కురుషే స్మ హాసమ్ || ౩౨-౨ ||
దేవేంద్రుడు మొదలైన ముఖ్య దేవతలందరూ “అత్యంత బలవంతుడనైన నా వల్లే రాక్షసులు చనిపోయారు, ఇతరుల వల్ల కాదు” అని ఎవరికి వారు అమితమైన గర్వంతో విరవీగసాగారు. ఓ దేవీ! వారి అజ్ఞానాన్ని చూసి నీవు నీ మనస్సులోనే మందహాసం (చిరునవ్వు) చిందించావు.
తచ్చిత్తదర్పాసురనాశనాయ
తేజోమయం యక్షవపుర్దధానా |
త్వం నాతిదూరే స్వయమావిరాసీ-
-స్త్వాం వాసవాద్యా దదృశుః సురౌఘాః || ౩౨-౩ ||
ఆ దేవతల చిత్తములలో (మనస్సులలో) ఆవహించిన ‘అహంకారం’ అనే రాక్షసుడిని నాశనం చేయడం కొరకు, నీవు పరమ తేజోమయమైన ఒక అద్భుత ‘యక్ష’ రూపాన్ని (మహాభూత రూపాన్ని) ధరించావు. వారికి కొద్ది దూరంలోనే నీవు స్వయంగా ప్రత్యక్షమవగా, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతల సమూహమంతా ఆ రూపాన్ని చూశారు.
సద్యః కిలాశంక్యత తైరిదం కిం
మాయాఽఽసురీ వేతి తతో మఘోనా |
అగ్నిర్నియుక్తో భవతీమవాప్తః
పృష్టస్త్వయా కోఽసి కుతోఽసి చేతి || ౩౨-౪ ||
ఆ విచిత్ర రూపాన్ని చూడగానే దేవతలకు వెంటనే ఒక సందేహం వచ్చింది—”ఇది ఏమైనా రాక్షస మాయా?” అని. అందువల్ల దేవేంద్రుడు (మఘోనుడు) ఆ యక్షుడు ఎవరో తెలుసుకొమ్మని అగ్నిదేవుడిని పంపాడు. అగ్నిదేవుడు నీ వద్దకు రాగా, నీవు ఆ యక్ష రూపంలో నిలబడి, “నీవు ఎవరివి? ఎక్కడి నుండి వచ్చావు?” అని వాడిని ప్రశ్నించావు.
స చాహ సర్వైర్విదితోఽగ్నిరస్మి
మయ్యేవ తిష్ఠత్యఖిలం జగచ్చ |
శక్నోమి దగ్ధుం సకలం హవిర్భు-
-ఙ్మద్వీర్యతో దైత్యగణా జితాశ్చ || ౩౨-౫ ||
అందుకు ఆ అగ్నిదేవుడు గర్వంతో ఇలా అన్నాడు: “నేను అందరికీ తెలిసిన అగ్నిదేవుడిని (జాతవేదసుడను). ఈ సమస్త జగత్తు నా యందే (నా ఉష్ణంలోనే) నిలిచి ఉంది. నేను హవిస్సులను భక్షించేవాడిని (హవిర్భుక్కును), ఈ సృష్టిలో దేనినైనా క్షణంలో బూడిద చేయగలను. నా పరాక్రమం వల్లే యుద్ధంలో రాక్షస సమూహాలన్నీ ఓడిపోయాయి.”
ఇతీరితా శుష్కతృణం త్వమేకం
పురో నిధాయాత్థ దహైతదాశు |
ఏవం జ్వలన్నగ్నిరిదం చ దగ్ధుం
కుర్వన్ ప్రయత్నం న శశాక మత్తః || ౩౨-౬ ||
వాడు పలికిన గర్వపు మాటలను విని, నీవు ఒక చిన్న ఎండిన గడ్డిపోచను (శుష్క తృణాన్ని) వాడి ముందర ఉంచి, “అయితే, దీనిని వెంటనే దహించు” అని అన్నావు. అప్పుడు అగ్నిదేవుడు తన పూర్తి శక్తితో రగిలిపోతూ, ఆ చిన్న గడ్డిపోచను కాల్చడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా, గర్వంతో మత్తెక్కిన వాడు దానిని కనీసం తాకలేకపోయాడు (కాల్చలేకపోయాడు).
స నష్టగర్వః సహసా నివృత్త-
-స్తతోఽనిలో వజ్రభృతా నియుక్తః |
త్వాం ప్రాప్తవానగ్నివదేవ పృష్టో
దేవి స్వమాహాత్మ్యవచో బభాషే || ౩౨-౭ ||
దానితో అగ్నిదేవుడు ఒక్కసారిగా గర్వమంతా నశించి, లజ్జతో వెనక్కి తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ తర్వాత వజ్రాయుధాన్నిధరించిన ఇంద్రుడు వాయుదేవుడిని (అనిలుడిని) పంపాడు. వాయువు నీ వద్దకు రాగా, ఓ దేవీ! నీవు అగ్నిదేవుడిని అడిగినట్లే వాడిని కూడా ప్రశ్నించావు. అప్పుడు వాయుదేవుడు కూడా తన గొప్పతనాన్ని (మాహాత్మ్యాన్ని) ఇలా చెప్పుకోసాగాడు.
మాం మాతరిశ్వానమవేహి సర్వే
వ్యాపారవంతో హి మయైవ జీవాః |
న ప్రాణినః సంతి మయా వినా చ
గృహ్ణామి సర్వం చలయామి విశ్వమ్ || ౩౨-౮ ||
“నన్ను అంతరిక్షంలో సంచరించే ‘మాతరిశ్వనుడు’ (వాయుదేవుడు) అని తెలుసుకో. ఈ లోకంలోని జీవులన్నీ నా వల్లే శ్వాస పీలుస్తూ సమస్త పనులను (వ్యాపారములను) చేయగలుగుతున్నాయి. నేను లేకుండా ఏ ప్రాణీ బ్రతకలేదు. నేను దేనినైనా పట్టుకోగలను (గ్రహించగలను) మరియు ఈ విశ్వమంతటినీ కదిలించగలను.”
ఇత్యుక్తమాకర్ణ్య తృణం తదేవ
ప్రదర్శ్య చైతచ్చలయేత్యభాణీః |
ప్రభంజనస్తత్స చ కర్మ కర్తు-
-మశక్త ఏవాస్తమదో నివృత్తః || ౩౨-౯ ||
వాడు చెప్పిన మాటలను విని, నీవు మరల అదే గడ్డిపోచను వాడికి చూపిస్తూ, “అయితే దీనిని కొద్దిగా కదల్చు చూద్దాం” అని పలికావు. చండమారుతం లాంటి ఆ వాయుదేవుడు (ప్రభంజనుడు) ఆ చిన్న తృణాన్ని కదిలించే పనిని చేయడానికి తన శక్తినంతా ఉపయోగించినా, ఏమాత్రం శక్తుడు కాక, గర్వమంతా అణిగిపోయి వెనుదిరిగాడు.
అథాతిమానీ శతమన్యురంత-
-రగ్నిం చ వాయుం చ హసన్నవాప |
త్వాం యక్షరూపాం సహసా తిరోఽభూః
సోఽదహ్యతాంతః స్వలఘుత్వభీత్యా || ౩౨-౧౦ ||
అటుపిమ్మట, అత్యంత అహంకారియైన దేవేంద్రుడు (శతమన్యువు) లోలోపల అగ్నిని, వాయువును చూసి నవ్వుకుంటూ, తానే స్వయంగా ఆ యక్షుడి వద్దకు వచ్చాడు. కానీ ఇంద్రుడు రాగానే, యక్ష రూపంలో ఉన్న నీవు ఒక్కసారిగా అంతర్థానమయ్యావు (మాయమయ్యావు). దానితో ఇంద్రుడు ఆ యక్షుడిని కనుగొనలేక, తన అశక్తతకు (లఘుత్వానికి) లోలోపల తీవ్రమైన పశ్చాత్తాపంతో కుమిలిపోయాడు.
అథ శ్రుతాకాశవచోఽనుసారీ
హ్రీంకారమంత్రం స చిరాయ జప్త్వా |
పశ్యన్నుమాం త్వాం కరుణాశ్రునేత్రాం
ననామ భక్త్యా శిథిలాభిమానః || ౩౨-౧౧ ||
ఆ సమయంలో ఆకాశం నుండి వినిపించిన దివ్యవాణిని అనుసరిస్తూ, దేవేంద్రుడు నీకు ప్రీతికరమైన “హ్రీంకార” (మాయాబీజ) మంత్రాన్ని చాలాకాలం పాటు నిష్టతో జపించాడు. ఆ జపానికి ప్రసన్నురాలవై, కరుణతో నిండిన అశ్రువులు (ఆనంద బాష్పాలు) గల నేత్రములతో “ఉమాదేవి” రూపంలో ప్రత్యక్షమైన నిన్ను చూసి, ఇంద్రుడు తన గర్వమంతా పూర్తిగా నశించగా పరమ భక్తితో నీకు ప్రణామం చేశాడు.
జ్ఞానం పరం త్వన్ముఖతః స లబ్ధ్వా
కృతాంజలిర్నమ్రశిరా నివృత్తః |
సర్వామరేభ్యః ప్రదదౌ తతస్తే
సర్వం త్వదిచ్ఛావశగం వ్యజానన్ || ౩౨-౧౨ ||
ఆ ఇంద్రుడు సాక్షాత్తు నీ ముఖతః పరమజ్ఞానాన్ని (బ్రహ్మవిద్యను) పొంది, చేతులు జోడించి, వినయంతో తలవంచి వెనుదిరిగాడు. ఆ తర్వాత తాను తెలుసుకున్న ఆ పరమార్థ జ్ఞానాన్ని దేవతలందరికీ అందజేశాడు. దానితో ఆ దేవతలంతా—ఈ సృష్టిలోని సమస్తమూ (తమ శక్తులతో సహా) కేవలం నీ ఇచ్చాశక్తికి (సంకల్పానికి) లోబడి మాత్రమే నడుస్తున్నాయని స్పష్టంగా తెలుసుకున్నారు.
తతః సురా దంభవిముక్తిమాపు-
-ర్భవంతు మర్త్యాశ్చ వినమ్రశీర్షాః |
అన్యోన్యసాహాయ్యకరాశ్చ సర్వే
మా యుద్ధవార్తా భువనత్రయేఽస్తు || ౩౨-౧౩ ||
ఆ విధంగా దేవతలంతా కపట గర్వం (దంభం) నుండి విముక్తిని పొందారు. (ఈ కథ ద్వారా) మానవులు కూడా అహంకారాన్ని వీడి వినమ్రులవుదురు గాక! లోకంలోని వారందరూ ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకునే సద్బుద్ధి కలవారవుదురు గాక! ఈ మూడు లోకాలలో ఎక్కడా కూడా యుద్ధాలు, కలహాల గురించిన వార్తలే లేకుండా శాంతి వర్ధిల్లు గాక!
త్వదిచ్ఛయా సూర్యశశాంకవహ్ని-
-వాయ్వాదయో దేవి సురాః స్వకాని |
కర్మాణి కుర్వంతి న తే స్వతంత్రా-
-స్తస్యై నమస్తేఽస్తు మహానుభావే || ౩౨-౧౪ ||
ఓ దేవీ! కేవలం నీ సంకల్పం (ఇచ్ఛ) వల్లే సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు మొదలైన సమస్త దేవతలు తమతమ విధులను నిర్వర్తిస్తున్నారు తప్ప, వారు స్వతంత్రులు కారు (నీ ఆజ్ఞ ప్రకారమే ప్రకృతి నడుస్తోంది). అటువంటి అనంతమైన మహిమ గల ఓ మహానుభావురాలవైన జగన్మాతా! నీకు ఇవే మా నిరంతర నమస్కారములు.
త్రయస్త్రింశ దశకమ్ (౩౩) – గౌతమ కథా >>
సంపూర్ణ దేవీ నారాయణీయం (41 దశకాలు) చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
