Sundarakanda Sarga (Chapter) 1 – sundarakāṇḍa – prathama sargaḥ (1)

:: Chant this in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST) ::

tatō rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |
iyēṣa padamanvēṣṭuṁ cāraṇācaritē pathi || 1

duṣkaraṁ niṣpratidvandvaṁ cikīrṣankarma vānaraḥ |
samudagraśirōgrīvō gavāmpatirivā:’:’babhau || 2

atha vaiḍūryavarṇēṣu śādvalēṣu mahābalaḥ |
dhīraḥ salilakalpēṣu vicacāra yathāsukham || 3

dvijānvitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran |
mr̥gāṁśca subāhunnighnan pravr̥ddha iva kēsarī || 4

nīlalōhitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |
svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkr̥tam || 5

kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṁ saparicchadaiḥ |
yakṣakinnaragandharvairdēvakalpaiśca pannagaiḥ || 6

sa tasya girivaryasya talē nāgavarāyutē |
tiṣṭhankapivarastatra hradē nāga ivābabhau || 7

sa sūryāya mahēndrāya pavanāya svayambhuvē |
bhūtēbhyaścāñjaliṁ kr̥tvā cakāra gamanē matim || 8

añjaliṁ prāṅmukhaḥ kr̥tvā pavanāyātmayōnayē |
tatō hi vavr̥dhē gantuṁ dakṣiṇō dakṣiṇāṁ diśam || 9

plavaṅgapravarairdr̥ṣṭaḥ plavanē kr̥taniścayaḥ |
vavr̥dhē rāmavr̥ddhyarthaṁ samudra iva parvasu || 10

niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |
[** pragr̥hyaṁ balavānbāhū laṅkāmabhimukhaḥ sthitaḥ |**]
bāhubhyāṁ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṁ ca parvatam || 11

sa cacālācalaścāpi muhūrtaṁ kapipīḍitaḥ |
tarūṇāṁ puṣpitāgrāṇāṁ sarvaṁ puṣpamaśātayat || 12

tēna pādapamuktēna puṣpaughēṇa sugandhinā |
sarvataḥ saṁvr̥taḥ śailō babhau puṣpamayō yathā || 13

tēna cōttamavīryēṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |
salilaṁ samprasusrāva madaṁ matta iva dvipaḥ || 14

pīḍyamānastu balinā mahēndrastēna parvataḥ |
rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15

mumōca ca śilāḥ śailō viśālāḥ samanaḥ śilāḥ |
madhyamēnārciṣā juṣṭō dhūmarājīrivānalaḥ || 16

giriṇā pīḍyamānēna pīḍyamānāni sarvataḥ |
guhāviṣṭāni bhūtāni vinēdurvikr̥taiḥ svaraiḥ || 17

sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |
pr̥thivīṁ pūrayāmāsa diśaścōpavanāni ca || 18

śirōbhiḥ pr̥thubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |
vamantaḥ pāvakaṁ ghōraṁ dadaṁśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19

tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |
jajjvaluḥ pāvakōddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20

yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvatē |
viṣaghnānyapi nāgānāṁ na śēkuḥ śamituṁ viṣam || 21

[** adhika ślōkāḥ –
aparē tu mahākāyā vamantō:’gniṁ svatējasā |
kandarēbhyō viniṣpētuḥ kapipādanipīḍitāḥ ||

girērākramamāṇasya taravastaruṇāṅkurāḥ |
mumucuḥ puṣpavarṣāṇi vyaktamutpalagandhinaḥ ||

gairikāñjanasañjuṣṭā haritālasamāvr̥tāḥ |
vyadīryanta girēstasya śilāstāḥ samanaśśilāḥ ||
sacandanāruṇastāmraścitraḥ kānanadhātubhiḥ |
kṣipraḥ śikhinibhairdīpairdīptagairikadhātubhiḥ ||

**]

bhidyatē:’yaṁ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |
trastā vidyādharāstasmādutpētuḥ strīgaṇaissaha || 22

pānabhūmigataṁ hitvā haimamāsavabhājanam |
pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṁśca hiraṇmayān || 23

lēhyānuccāvacān bhakṣyān māṁsāni vividhāni ca |
ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍgāṁśca kanakatsarūn || 24

kr̥takaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulēpanāḥ |
raktakṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṁ pratipēdirē || 25

hāranūpurakēyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |
vismitāḥ sasmitāstasthurākāśē ramaṇaiḥ saha || 26

darśayantō mahāvidyāṁ vidyādharamaharṣayaḥ |
sahitāstasthurākāśē vīkṣāñcakruśca parvatam || 27

śuśruvuśca tadā śabdamr̥ṣīṇāṁ bhāvitātmanām |
cāraṇānāṁ ca siddhānāṁ sthitānāṁ vimalē:’mbarē || 28

ēṣa parvatasaṅkāśō hanumānmārutātmajaḥ |
titīrṣati mahāvēgaḥ samudraṁ makarālayam || 29

rāmārthaṁ vānarārthaṁ ca cikīrṣankarma duṣkaram |
samudrasya paraṁ pāraṁ duṣprāpaṁ prāptumicchati || 30

iti vidyādharāḥ śrutvā vacastēṣāṁ mahātmanām |
tamapramēyaṁ dadr̥śuḥ parvatē vānararṣabham || 31

dudhuvē ca sa rōmāṇi cakampē cācalōpamaḥ |
nanāda sumahānādaṁ sumahāniva tōyadaḥ || 32

ānupūrvyēṇa vr̥ttaṁ ca lāṅgūlaṁ rōmabhiścitam |
utpatiṣyanvicikṣēpa pakṣirāja ivōragam || 33

tasya lāṅgūlamāviddhamāttavēgasya pr̥ṣṭhataḥ |
dadr̥śē garuḍēnēva hriyamāṇō mahōragaḥ || 34

bāhū saṁstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |
sasāda ca kapiḥ kaṭyāṁ caraṇau sañcukōca ca || 35

saṁhr̥tya ca bhujau śrīmān tathaiva ca śirōdharām |
tējaḥ sattvaṁ tathā vīryamāvivēśa sa vīryavān || 36

mārgamālōkayandūrādūrdhvaṁ praṇihitēkṣaṇaḥ |
rurōdha hr̥dayē prāṇānākāśamavalōkayan || 37

padbhyāṁ dr̥ḍhamavasthānaṁ kr̥tvā sa kapikuñjaraḥ |
nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyanmahābalaḥ |
vānarānvānaraśrēṣṭha idaṁ vacanamabravīt || 38

yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ |
gacchēttadvadgamiṣyāmi laṅkāṁ rāvaṇapālitām || 39

na hi drakṣyāmi yadi tāṁ laṅkāyāṁ janakātmajām |
anēnaiva hi vēgēna gamiṣyāmi surālayam || 40

yadi vā tridivē sītāṁ na drakṣyāmyakr̥taśramaḥ |
baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam || 41

sarvathā kr̥takāryō:’hamēṣyāmi saha sītayā |
ānayiṣyāmi vā laṅkāṁ samutpāṭya sarāvaṇām || 42

ēvamuktvā tu hanumānvānarānvānarōttamaḥ |
utpapātātha vēgēna vēgavānavicārayan |
suparṇamiva cātmānaṁ mēnē sa kapikuñjaraḥ || 43

samutpatati tasmiṁstu vēgāttē nagarōhiṇaḥ |
saṁhr̥tya viṭapānsarvānsamutpētuḥ samantataḥ || 44

sa mattakōyaṣṭibhakān pādapān puṣpaśālinaḥ |
udvahannūruvēgēna jagāma vimalē:’mbarē || 45

ūruvēgōddhatā vr̥kṣā muhūrtaṁ kapimanvayuḥ |
prasthitaṁ dīrghamadhvānaṁ svabandhumiva bāndhavāḥ || 46

tamūruvēgōnmathitāḥ sālāścānyē nagōttamāḥ |
anujagmurhanūmantaṁ sainyā iva mahīpatim || 47

supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |
hanumānparvatākārō babhūvādbhutadarśanaḥ || 48

sāravantō:’tha yē vr̥kṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi |
bhayādiva mahēndrasya parvatā varuṇālayē || 49

sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakōrakaiḥ |
śuśubhē mēghasaṅkāśaḥ khadyōtairiva parvataḥ || 50

vimuktāstasya vēgēna muktvā puṣpāṇi tē drumāḥ |
avaśīryanta salilē nivr̥ttāḥ suhr̥dō yathā || 51

laghutvēnōpapannaṁ tadvicitraṁ sāgarē:’patat |
drumāṇāṁ vividhaṁ puṣpaṁ kapivāyusamīritam |
tārācitamivākāśaṁ prababhau sa mahārṇavaḥ || 52

puṣpaughēṇānubaddhēna nānāvarṇēna vānaraḥ |
babhau mēgha ivākāśē vidyudgaṇavibhūṣitaḥ || 53

tasya vēgasamādhūtaiḥ puṣpaistōyamadr̥śyata |
tārābhirabhirāmābhi-ruditābhirivāmbaram || 54

tasyāmbaragatau bāhū dadr̥śātē prasāritau |
parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau || 55

pibanniva babhau cāpi sōrmijālaṁ mahārṇavam |
pipāsuriva cākāśaṁ dadr̥śē sa mahākapiḥ || 56

tasya vidyutprabhākārē vāyumārgānusāriṇaḥ |
nayanē viprakāśētē parvatasthāvivānalau || 57

piṅgē piṅgākṣamukhyasya br̥hatī parimaṇḍalē |
cakṣuṣī samprakāśētē candrasūryāvivōditau || 58

mukhaṁ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau |
sandhyayā samabhispr̥ṣṭaṁ yathā tatsūryamaṇḍalam || 59

lāṅgūlaṁ ca samāviddhaṁ plavamānasya śōbhatē |
ambarē vāyuputrasya śakradhvaja ivōcchritaḥ || 60

lāṅgūlacakrēṇa mahān śukladamṣṭrō:’nilātmajaḥ |
vyarōcata mahāprājñaḥ parivēṣīva bhāskaraḥ || 61

sphigdēśēnābhitāmrēṇa rarāja sa mahākapiḥ |
mahatā dāritēnēva girirgairikadhātunā || 62

tasya vānarasiṁhasya plavamānasya sāgaram |
kakṣāntaragatō vāyurjīmūta iva garjati || 63

khē yathā nipatantyulkā hyuttarāntādvinissr̥tā |
dr̥śyatē sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ || 64

patatpataṅgasaṅkāśō vyāyataḥ śuśubhē kapiḥ |
pravr̥ddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā || 65

upariṣṭāccharīrēṇa chāyayā cāvagāḍhayā |
sāgarē mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ || 66

yaṁ yaṁ dēśaṁ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |
sa sa tasyōruvēgēna sōnmāda iva lakṣyatē | 67

sāgarasyōrmijālānāmurasā śailavarṣmaṇām |
abhighnaṁstu mahāvēgaḥ pupluvē sa mahākapiḥ || 68

kapivātaśca balavānmēghavātaśca nissr̥taḥ |
sāgaraṁ bhīmanirghōṣaṁ kampayāmāsaturbhr̥śam || 69

vikarṣannūrmijālāni br̥hanti lavaṇāmbhasi |
pupluvē kapiśārdūlō vikiranniva rōdasī || 70

mērumandarasaṅkāśānuddhatānsa mahārṇavē |
atikrāmanmahāvēgastaraṅgān gaṇayanniva || 71

tasya vēgasamuddhūtaṁ jalaṁ sajaladaṁ tadā |
ambarasthaṁ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 72

timinakrajhaṣāḥ kūrmā dr̥śyantē vivr̥tāstadā |
vastrāpakarṣaṇēnēva śarīrāṇi śarīriṇām || 73

plavamānaṁ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |
vyōmni taṁ kapiśārdūlaṁ suparṇa iti mēnirē || 74

daśayōjanavistīrṇā triṁśadyōjanamāyatā |
chāyā vānarasiṁhasya jalē cārutarā:’bhavat || 75

śvētābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |
tasya sā śuśubhē chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 76

śuśubhē sa mahātējā mahākāyō mahākapiḥ |
vāyumārgē nirālambē pakṣavāniva parvataḥ || 77

yēnāsau yāti balavānvēgēna kapikuñjaraḥ |
tēna mārgēṇa sahasā drōṇīkr̥ta ivārṇavaḥ || 78

āpātē pakṣisaṅghānāṁ pakṣirāja iva vrajan |
hanumānmēghajālāni prakarṣanmārutō yathā || 79

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |
kapinā:’:’kr̥ṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśirē || 80

praviśannabhrajālāni niṣpataṁśca punaḥ punaḥ |
pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyatē || 81

plavamānaṁ tu taṁ dr̥ṣṭvā plavaṅgaṁ tvaritaṁ tadā |
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi dēvagandharvadānavāḥ || 82

tatāpa na hi taṁ sūryaḥ plavantaṁ vānarōttamam |
siṣēvē ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhayē || 83

r̥ṣayastuṣṭuvuścainaṁ plavamānaṁ vihāyasā |
jaguśca dēvagandharvāḥ praśaṁsantō mahaujasam || 84

nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṁsi vibudhāḥ khagāḥ |
prēkṣya sarvē kapivaraṁ sahasā vigataklamam || 85

tasmin plavagaśārdūlē plavamānē hanūmati |
ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 86

sāhāyyaṁ vānarēndrasya yadi nāhaṁ hanūmataḥ |
kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyō vivakṣatām || 87

ahamikṣvākunāthēna sagarēṇa vivardhitaḥ |
ikṣvākusacivaścāyaṁ nāvasīditumarhati || 88

tathā mayā vidhātavyaṁ viśramēta yathā kapiḥ |
śēṣaṁ ca mayi viśrāntaḥ sukhēnātipatiṣyati || 89

iti kr̥tvā matiṁ sādhvīṁ samudraśchannamambhasi |
hiraṇyanābhaṁ mainākamuvāca girisattamam || 90

tvamihāsurasaṅghānāṁ pātālatalavāsinām |
dēvarājñā giriśrēṣṭha parighaḥ sannivēśitaḥ || 91

tvamēṣāṁ jātavīryāṇāṁ punarēvōtpatiṣyatām |
pātālasyā:’pramēyasya dvāramāvr̥tya tiṣṭhasi || 92

tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktistē śaila vardhitum |
tasmātsañcōdayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama || 93

sa ēṣa kapiśārdūlastvāmuparyēti vīryavān |
hanūmānrāmakāryārthaṁ bhīmakarmā khamāplutaḥ || 94

asya sāhyaṁ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ |
mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṁ pūjyatamāstava || 95

kuru sācivyamasmākaṁ na naḥ kāryamatikramēt |
kartavyamakr̥taṁ kāryaṁ satāṁ manyumudīrayēt || 96

salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatvēṣa kapistvayi |
asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṁvaraḥ || 97

cāmīkaramahānābha dēvagandharvasēvita |
hanumāṁstvayi viśrāntastataḥ śēṣaṁ gamiṣyati || 98
[* sa ēṣa kapiśārdūlastvāmuparyēti vīryavān | *]

kākutsthasyānr̥śaṁsyaṁ ca maithilyāśca vivāsanam |
śramaṁ ca plavagēndrasya samīkṣyōtthātumarhasi || 99

hiraṇyanābhō mainākō niśamya lavaṇāmbhasaḥ |
utpapāta jalāttūrṇaṁ mahādrumalatāyutaḥ || 100

sa sāgarajalaṁ bhittvā babhūvābhyutthitastadā |
yathā jaladharaṁ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ || 101

sa mahātmā muhūrtēna parvataḥ salilāvr̥taḥ |
darśayāmāsa śr̥ṅgāṇi sāgarēṇa niyōjitaḥ || 102

śātakumbhanibhaiḥ śr̥ṅgaiḥ sakinnaramahōragaiḥ |
ādityōdayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram || 103

taptajāmbūnadaiḥ śr̥ṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ |
ākāśaṁ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham || 104

jātarūpamayaiḥ śr̥ṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ |
ādityaśatasaṅkāśaḥ sō:’bhavadgirisattamaḥ || 105

tamutthitamasaṅgēna hanumānagrataḥ sthitam |
madhyē lavaṇatōyasya vighnō:’yamiti niścitaḥ || 106

sa tamucchritamatyarthaṁ mahāvēgō mahākapiḥ |
urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ || 107

sa tadā pātitastēna kapinā parvatōttamaḥ |
buddhvā tasya kapērvēgaṁ jaharṣa ca nananda ca || 108

tamākāśagataṁ vīramākāśē samupasthitaḥ |
prītō hr̥ṣṭamanā vākyamabravītparvataḥ kapim |
mānuṣaṁ dhārayanrūpamātmanaḥ śikharē sthitaḥ || 109

duṣkaraṁ kr̥tavānkarma tvamidaṁ vānarōttama |
nipatya mama śr̥ṅgēṣu viśramasva yathāsukham || 110

rāghavasya kulē jātairudadhiḥ parivardhitaḥ |
sa tvāṁ rāmahitē yuktaṁ pratyarcayati sāgaraḥ || 111

kr̥tē ca pratikartavyamēṣa dharmaḥ sanātanaḥ |
sō:’yaṁ tvatpratikārārthī tvattaḥ saṁmānamarhati || 112

tvannimittamanēnāhaṁ bahumānātpracōditaḥ |
tiṣṭha tvaṁ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām || 113

yōjanānāṁ śataṁ cāpi kapirēṣa samāplutaḥ |
tava sānuṣu viśrāntaḥ śēṣaṁ prakramatāmiti || 114

tadidaṁ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṁ bahu |
tadāsvādya hariśrēṣṭha viśrāntō:’nugamiṣyasi || 115

asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayā:’sti vai |
prakhyātastriṣu lōkēṣu mahāguṇaparigrahaḥ || 116

vēgavantaḥ plavantō yē plavagā mārutātmaja |
tēṣāṁ mukhyatamaṁ manyē tvāmahaṁ kapikuñjara || 117

atithiḥ kila pūjārhaḥ prākr̥tō:’pi vijānatā |
dharmaṁ jijñāsamānēna kiṁ punastvādr̥śō mahān || 118

tvaṁ hi dēvavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ |
putrastasyaiva vēgēna sadr̥śaḥ kapikuñjara || 119

pūjitē tvayi dharmajña pūjāṁ prāpnōti mārutaḥ |
tasmāttvaṁ pūjanīyō mē śr̥ṇu cāpyatra kāraṇam || 120

pūrvaṁ kr̥tayugē tāta parvatāḥ pakṣiṇō:’bhavan |
tē hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilavēginaḥ || 121

tatastēṣu prayātēṣu dēvasaṅghāḥ saharṣibhiḥ |
bhūtāni ca bhayaṁ jagmustēṣāṁ patanaśaṅkayā || 122

tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṁ śatakratuḥ |
pakṣān cicchēda vajrēṇa tatra tatra sahasraśaḥ || 123

sa māmupāgataḥ kruddhō vajramudyamya dēvarāṭ |
tatō:’haṁ sahasā kṣiptaḥ śvasanēna mahātmanā || 124

asmin lavaṇatōyē ca prakṣiptaḥ plavagōttama |
guptapakṣasamagraśca tava pitrā:’bhirakṣitaḥ || 125

tatō:’haṁ mānayāmi tvāṁ mānyō hi mama mārutaḥ |
tvayā mē hyēṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ || 126

tasminnēvaṅgatē kāryē sāgarasya mamaiva ca |
prītiṁ prītamanāḥ kartuṁ tvamarhasi mahākapē || 127

śramaṁ mōkṣaya pūjāṁ ca gr̥hāṇa kapisattama |
prītiṁ ca bahumanyasva prītō:’smi tava darśanāt || 128

ēvamuktaḥ kapiśrēṣṭhastaṁ nagōttamamabravīt |
prītō:’smi kr̥tamātithyaṁ manyurēṣō:’panīyatām || 129

tvaratē kāryakālō mē ahaścāpyativartatē |
pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntarē || 130

ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ |
jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva || 131

sa parvatasamudrābhyāṁ bahumānādavēkṣitaḥ |
pūjitaścōpapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ || 132

athōrdhvaṁ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau |
pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimalē:’mbarē || 133

bhūyaścōrdhvagatiṁ prāpya giriṁ tamavalōkayan |
vāyusūnurnirālambē jagāma vimalē:’mbarē || 134

taddvitīyaṁ hanumatō dr̥ṣṭvā karma suduṣkaram |
praśaśaṁsuḥ surāḥ sarvē siddhāśca paramarṣayaḥ || 135

dēvatāścābhavan hr̥ṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā |
kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ || 136

uvāca vacanaṁ dhīmān paritōṣātsagadgadam |
sunābhaṁ parvataśrēṣṭhaṁ svayamēva śacīpatiḥ || 137

hiraṇyanābha śailēndra parituṣṭō:’smi tē bhr̥śam |
abhayaṁ tē prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 138

sāhyaṁ kr̥taṁ tē sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |
kramatō yōjanaśataṁ nirbhayasya bhayē sati || 139

rāmasyaiṣa hi dūtyēna yāti dāśarathērhariḥ |
satkriyāṁ kurvatā tasya tōṣitō:’smi dr̥ḍhaṁ tvayā || 140

tataḥ praharṣamagamadvipulaṁ parvatōttamaḥ |
dēvatānāṁ patiṁ dr̥ṣṭvā parituṣṭaṁ śatakratum || 141

sa vai dattavaraḥ śailō babhūvāvasthitastadā |
hanumāṁśca muhūrtēna vyaticakrāma sāgaram || 142

tatō dēvāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |
abruvan sūryasaṅkāśāṁ surasāṁ nāgamātaram || 143

ayaṁ vātātmajaḥ śrīmān plavatē sāgarōpari |
hanumānnāma tasya tvaṁ muhūrtaṁ vighnamācara || 144

rākṣasaṁ rūpamāsthāya sughōraṁ parvatōpamam |
damṣṭrākarālaṁ piṅgākṣaṁ vaktraṁ kr̥tvā nabhassamam || 145

balamicchāmahē jñātuṁ bhūyaścāsya parākramam |
tvāṁ vijēṣyatyupāyēna viṣādaṁ vā gamiṣyati || 146

ēvamuktā tu sā dēvī daivatairabhisatkr̥tā |
samudramadhyē surasā bibhratī rākṣasaṁ vapuḥ || 147

vikr̥taṁ ca virūpaṁ ca sarvasya ca bhayāvaham |
plavamānaṁ hanūmantamāvr̥tyēdamuvāca ha || 148

mama bhakṣyaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |
ahaṁ tvā bhakṣayiṣyāmi praviśēdaṁ mamānanam || 149

[* adhikaślōkaṁ –
vara ēṣa purā dattō mama dhātrēti satvarā |
vyādāya vipulaṁ vaktraṁ sthitā sā mārutēḥ puraḥ ||

*]

ēvamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |
prahr̥ṣṭavadanaḥ śrīmānidaṁ vacanamabravīt || 150

rāmō dāśarathirnāma praviṣṭō daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇēna sahabhrātrā vaidēhyā cāpi bhāryayā || 151

anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |
tasya sītā hr̥tā bhāryā rāvaṇēna yaśasvinī || 152

tasyāḥ sakāśaṁ dūtō:’haṁ gamiṣyē rāmaśāsanāt |
kartumarhasi rāmasya sāhyaṁ viṣayavāsinī || 153

athavā maithilīṁ dr̥ṣṭvā rāmaṁ cākliṣṭakāriṇam |
āgamiṣyāmi tē vaktraṁ satyaṁ pratiśr̥ṇōmi tē || 154

ēvamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |
abravīnnātivartēnmāṁ kaścidēṣa varō mama || 155

taṁ prayāntaṁ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |
balaṁ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 156

praviśya vadanaṁ mē:’dya gantavyaṁ vānarōttama |
vara ēṣa purā dattō mama dhātrēti satvarā |
vyādāya vaktraṁ vipulaṁ sthitā sā mārutēḥ puraḥ || 157

ēvamuktaḥ surasayā kruddhō vānarapuṅgavaḥ |
abravītkuru vai vaktraṁ yēna māṁ viṣahiṣyasē || 158

ityuktvā surasāṁ kruddhō daśayōjanamāyataḥ |
daśayōjanavistārō babhūva hanumāṁstadā || 159

taṁ dr̥ṣṭvā mēghasaṅkāśaṁ daśayōjanamāyatam |
cakāra surasā cāsyaṁ viṁśadyōjanamāyatam || 160

tāṁ dr̥ṣṭvā vistr̥tāsyāṁ tu vāyuputraḥ subuddhimān || 161

hanumāṁstu tataḥ kruddhastriṁśadyōjanamāyataḥ |
cakāra surasā vaktraṁ catvāriṁśattathōcchritam || 162

babhūva hanumānvīraḥ pañcāśadyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktraṁ ṣaṣṭiyōjanamāyatam || 163

tathaiva hanumānvīraḥ saptatīyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktramaśītīyōjanāyatam || 164

hanumānacalaprakhyō navatīyōjanōcchritaḥ |
cakāra surasā vaktraṁ śatayōjanamāyatam || 165

taddr̥ṣṭvā vyāditaṁ tvāsyaṁ vāyuputraḥ subuddhimān |
dīrghajihvaṁ surasayā sughōraṁ narakōpamam || 166

susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṁ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |
[* tasmin muhūrtē hanumān babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || *] 167

sō:’bhipatyāśu tadvaktraṁ niṣpatya ca mahājavaḥ |
antarikṣē sthitaḥ śrīmānidaṁ vacanamabravīt || 168

praviṣṭō:’smi hi tē vaktraṁ dākṣāyaṇi namō:’stu tē |
gamiṣyē yatra vaidēhī satyaścāsīdvarastava || 169

taṁ dr̥ṣṭvā vadanānmuktaṁ candraṁ rāhumukhādiva |
abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa vānaram || 170

arthasiddhyai hariśrēṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānayasva vaidēhīṁ rāghavēṇa mahātmanā || 171

tattr̥tīyaṁ hanumatō dr̥ṣṭvā karma suduṣkaram |
sādhusādhviti bhūtāni praśaśaṁsustadā harim || 172

sa sāgaramanādhr̥ṣyamabhyētya varuṇālayam |
jagāmākāśamāviśya vēgēna garuḍōpamaḥ || 173

sēvitē vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣēvitē |
caritē kaiśikācāryairairāvataniṣēvitē || 174

siṁhakuñjaraśārdūlapatagōragavāhanaiḥ |
vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkr̥tē |
vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśōbhitē || 175

kr̥tapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkr̥tē |
vahatā havyamatyarthaṁ sēvitē citrabhānunā |
grahanakṣatracandrārkatārāgaṇavibhūṣitē || 176

maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākulē |
viviktē vimalē viśvē viśvāvasuniṣēvitē || 177

dēvarājagajākrāntē candrasūryapathē śivē |
vitānē jīvalōkasya vitatē brahmanirmitē || 178

bahuśaḥ sēvitē vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ |
jagāma vāyumārgē tu garutmāniva mārutiḥ || 179

[** adhikaślōkāḥ –
hanumānmēghajālāni prākarṣanmārutō yathā |
kālāgarusavarṇāni raktapītasitāni ca |
kapinā:’:’kr̥ṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśirē || 180

praviśannabhrajālāni niṣpatamśca punaḥ punaḥ |
prāvr̥ṣīndurivābhāti niṣpatanpraviśaṁstadā || 181
**]

pradr̥śyamānaḥ sarvatra hanumānmārutātmajaḥ |
bhējē:’mbaraṁ nirālambaṁ lambapakṣa ivādrirāṭ || 182

plavamānaṁ tu taṁ dr̥ṣṭvā siṁhikā nāma rākṣasī |
manasā cintayāmāsa pravr̥ddhā kāmarūpiṇī || 183

adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |
idaṁ hi mē mahatsatvaṁ cirasya vaśamāgatam || 184

iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |
chāyāyāṁ gr̥hyamāṇāyāṁ cintayāmāsa vānaraḥ || 185

samākṣiptō:’smi sahasā paṅgūkr̥taparākramaḥ |
pratilōmēna vātēna mahānauriva sāgarē || 186

tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |
dadarśa sa mahatsatvamutthitaṁ lavaṇāmbhasi || 187

taddr̥ṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikr̥tānanam |
kapirājēna kathitaṁ sattvamadbhutadarśanam |
chāyāgrāhi mahāvīryaṁ tadidaṁ nātra saṁśayaḥ || 188

sa tāṁ buddhvā:’rthatattvēna siṁhikāṁ matimānkapiḥ |
vyavardhata mahākāyaḥ prāvr̥ṣīva balāhakaḥ || 189

tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṁ mahākapēḥ |
vaktraṁ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |
ghanarājīva garjantī vānaraṁ samabhidravat || 190

sa dadarśa tatastasyā vivr̥taṁ sumahanmukham |
kāyamātraṁ ca mēdhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 191

sa tasyā vivr̥tē vaktrē vajrasaṁhananaḥ kapiḥ |
saṅkṣipya muhurātmānaṁ niṣpapāta mahābalaḥ || 192

āsyē tasyā nimajjantaṁ dadr̥śuḥ siddhacāraṇāḥ |
grasyamānaṁ yathā candraṁ pūrṇaṁ parvaṇi rāhuṇā || 193

tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkr̥tya vānaraḥ |
utpapātātha vēgēna manaḥ sampātavikramaḥ || 194

tāṁ tu dr̥ṣṭvā ca dhr̥tyā ca dākṣiṇyēna nipātya ca |
sa kapipravarō vēgādvavr̥dhē punarātmavān || 195

hr̥tahr̥tsā hanumatā papāta vidhurāmbhasi |
svayambhuvaiva hanumān sr̥ṣṭastasyā nipātanē || 196

tāṁ hatāṁ vānarēṇāśu patitāṁ vīkṣya siṁhikām |
bhūtānyākāśacārīṇī tamūcuḥ plavagōttamam || 197

bhīmamadya kr̥taṁ karma mahatsattvaṁ tvayā hatam |
sādhayārthamabhiprētamariṣṭaṁ plavatāṁ vara || 198

yasya tvētāni catvāri vānarēndra yathā tava |
dhr̥tirdr̥ṣṭirmatirdākṣyaṁ svakarmasu na sīdati || 199

sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayōjanaḥ |
jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ || 200

prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilōkayan |
yōjanānāṁ śatasyāntē vanarājiṁ dadarśa saḥ || 201

dadarśa ca patannēva vividhadrumabhūṣitam |
dvīpaṁ śākhāmr̥gaśrēṣṭhō malayōpavanāni ca || 202

sāgaraṁ sāgarānūpaṁ sāgarānūpajān drumān |
sāgarasya ca patnīnāṁ mukhānyapi vilōkayan || 203

sa mahāmēghasaṅkāśaṁ samīkṣyātmānamātmavān |
nirundhantamivākāśaṁ cakāra matimānmatim || 204

kāyavr̥ddhiṁ pravēgaṁ ca mama dr̥ṣṭvaiva rākṣasāḥ |
mayi kautūhalaṁ kuryuriti mēnē mahākapiḥ || 205

tataḥ śarīraṁ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham |
punaḥ prakr̥timāpēdē vītamōha ivātmavān || 206

tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakr̥tau sthitaḥ |
trīn kramāniva vikramya balivīryaharō hariḥ || 207

sa cārunānāvidharūpadhārī
paraṁ samāsādya samudratīram |
parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ
samīkṣitātmā samavēkṣitārthaḥ || 208

tataḥ sa lambasya girēḥ samr̥ddhē
vicitrakūṭē nipapāta kūṭē |
sakētakōddālakanālikērē
mahādrikūṭapratimō mahātmā || 209

tatastu samprāpya samudratīraṁ
samīkṣya laṅkāṁ girivaryamūrdhni |
kapistu tasminnipapāta parvatē
vidhūya rūpaṁ vyathayanmr̥gadvijān || 210

sa sāgaraṁ dānavapannagāyutaṁ
balēna vikramya mahōrmimālinam |
nipatya tīrē ca mahōdadhēstadā
dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 211

ityarṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē prathamaḥ sargaḥ || 1

Facebook Comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Not allowed
%d bloggers like this: