// శ్లోకాలు – తాత్పర్యం //
(ఈ మంత్రాలు ఋగ్వేదంలోని (10వ మండలం, 15వ సూక్తం) అత్యంత పవిత్రమైన ‘పితృ సూక్తం’ నుండి గ్రహించబడినవి. ‘పితృ యజ్ఞం’ లో భాగంగా పితృదేవతలను ఆహ్వానిస్తూ, వారిని తృప్తి పరచడం ద్వారా వంశాభివృద్ధిని, ఆయురారోగ్యాలను కోరుకోవడమే ఈ మంత్రాల ప్రధాన ఉద్దేశం. ఇవి పితృదేవతలను అర్చించేటప్పుడు, తర్పణాలు లేదా శ్రాద్ధ కర్మల సమయంలో పఠిస్తారు.)
(ఋ.౧.౧౦.౧౫.౧)
ఉదీ॑రతా॒మవ॑ర॒ ఉత్పరా॑స॒ ఉన్మ॑ధ్య॒మాః పి॒తర॑: సో॒మ్యాస॑: |
అసు॒o య ఈ॒యుర॑వృ॒కా ఋ॑త॒జ్ఞాస్తే నో॑ఽవన్తు పి॒తరో॒ హవే॑షు || ౦౧
ప్రతిపదార్థం: అవరః = భూలోకంలో ఉన్నవారు; పరాసః = ఉత్తమ లోకంలో ఉన్నవారు; మధ్యమాః = అంతరిక్షంలో ఉన్నవారు; సోమ్యాసః పితరః = సోమపానప్రియులైన పితృదేవతలు; ఉత్ ఈరతామ్ = మమ్మల్ని అనుగ్రహించడానికి మేల్కొనాలి; యే = ఎవరైతే; ఋతజ్ఞాః = సత్యధర్మాన్ని ఎరిగినవారో; అవృకాః = ఎవరికీ హాని చేయనివారో; అసుం ఈయుః = పితృలోక ప్రాణశక్తిని పొందారో; తే పితరః = అట్టి పితృదేవతలు; హవేషు = మేము చేసే ఈ ప్రార్థనల యందు; నః అవన్తు = మమ్మల్ని రక్షించుగాక.
తాత్పర్యం: భూమి, ఆకాశం మరియు మధ్యలో ఉండే అంతరిక్ష లోకాలలో నివసించే పితృదేవతలు మా పిలుపు అందుకొని మేల్కొనాలి. శాంత స్వభావులు, సత్యం తెలిసిన వారు మరియు ఉన్నత గతులను పొందిన ఆ పూర్వీకులు మా ప్రార్థనలను మన్నించి మమ్మల్ని రక్షించాలి.
ఇ॒దం పి॒తృభ్యో॒ నమో॑ అస్త్వ॒ద్య యే పూర్వా॑సో॒ య ఉప॑రాస ఈ॒యుః |
యే పార్థి॑వే॒ రజ॒స్యా నిష॑త్తా॒ యే వా॑ నూ॒నం సు॑వృ॒జనా॑సు వి॒క్షు || ౦౨
ప్రతిపదార్థం: యే పూర్వాసః = చాలా కాలం క్రితం మరణించిన వారు; యే ఉపరాసః = ఇటీవల మరణించిన వారు; ఈయుః = పితృత్వాన్ని పొందారో; తేభ్యః పితృభ్యః = అట్టి పితృదేవతలకు; అద్య = ఇప్పుడు; ఇదం నమః అస్తు = ఈ నమస్కారం సమర్పితం అవుగాక; యే = ఎవరైతే; పార్థివే రజసి = భూలోక పరిసరాలలో; నిషత్తాః = ఉన్నారో; యే వా = ఎవరైతే; నూనం = నిశ్చయంగా; సువృజనాసు విక్షు = పుణ్యలోక నివాసుల మధ్య ఉన్నారో (వారికి కూడా నమస్కారం).
తాత్పర్యం: వంశంలో పూర్వం గతించిన వారికి, ఇటీవల గతించిన వారికి, భూమికి దగ్గరగా ఉన్న వారికి మరియు పుణ్యలోకాలలో స్థిరపడిన వారికి—అందరికీ మా వినమ్ర పూర్వక నమస్కారాలు.
ఆహం పి॒తౄన్సు॑వి॒దత్రా॑ఁ అవిత్సి॒ నపా॑తం చ వి॒క్రమ॑ణం చ॒ విష్ణో॑: |
బ॒ర్హి॒షదో॒ యే స్వ॒ధయా॑ సు॒తస్య॒ భజ॑న్త పి॒త్వస్త ఇ॒హాగ॑మిష్ఠాః || ౦౩
ప్రతిపదార్థం: అహం = నేను; సువిదత్రాన్ = మేలు చేసే వారైన; పితౄన్ = పితృదేవతలను; విష్ణోః విక్రమణం చ = విష్ణుపదాన్ని (ముక్తి లోకాన్ని) పొందిన వారిని; అవిత్సి = తెలుసుకున్నాను; యే బర్హిషదః = దర్భాసనంపై కూర్చునే వారు; స్వధయా = ‘స్వధా’ మంత్రంతో; సుతస్య పిత్వః = సమర్పించిన అన్నాన్ని; భజంత = సేవిస్తారో; తే ఇహ ఆగమిష్ఠాః = వారు ఇక్కడికి తప్పక విచ్చేయాలి.
తాత్పర్యం: పుణ్యగతులను పొంది, మాకు మేలు చేసే పితృదేవతల గురించి నేను ప్రార్థిస్తున్నాను. పవిత్రమైన దర్భలపై కూర్చుని, మేము భక్తితో సమర్పించే ఆహారాన్ని స్వీకరించడానికి వారు మా చెంతకు రావాలి.
బర్హి॑షదః పితర ఊ॒త్య(౧॒॑ )ర్వాగి॒మా వో॑ హ॒వ్యా చ॑కృమా జు॒షధ్వ॑మ్ |
త ఆ గ॒తావ॑సా॒ శంత॑మే॒నాథా॑ న॒: శం యోర॑ర॒పో ద॑ధాత || ౦౪
ప్రతిపదార్థం: బర్హిషదః పితరః = దర్భాసనాసీనులైన పితృదేవతలారా; ఊతీ = మమ్మల్ని రక్షించడానికి; అర్వాక్ ఆగత = మా వైపుకు రండి; వః = మీ కొరకు; ఇమా హవ్యా = ఈ హవిస్సులను; చకృమ = సిద్ధం చేశాము; జుషధ్వమ్ = ఆనందంగా స్వీకరించండి; శంతమేన అవసా = సుఖకరమైన రక్షణతో; అథా నః = మాకు; శం యోః = శాంతిని, మేలును; అరపః = రోగ రహిత స్థితిని; దధాత = ప్రసాదించండి.
తాత్పర్యం: ఓ పితృదేవతలారా! మా రక్షణ కోసం దయచేయండి. మేము సిద్ధం చేసిన ఈ నైవేద్యాన్ని స్వీకరించి, మాకు శాంతిని, రోగాలు లేని నిండు ఆరోగ్యాన్ని మరియు మంగళములను ప్రసాదించండి.
ఉప॑హూతాః పి॒తర॑: సో॒మ్యాసో॑ బర్హి॒ష్యే॑షు ని॒ధిషు॑ ప్రి॒యేషు॑ |
త ఆ గ॑మన్తు॒ త ఇ॒హ శ్రు॑వ॒న్త్వధి॑ బ్రువన్తు॒ తే॑ఽవన్త్వ॒స్మాన్ || ౦౫
ప్రతిపదార్థం: సోమ్యాసః పితరః = సోమపాన ప్రియులైన పితృదేవతలు; ప్రియేషు నిధిషు = ప్రియమైన ఈ ఆహార పదార్థాల వద్దకు; ఉపహూతాః = ఆహ్వానించబడ్డారు; తే ఆగమంతు = వారు రావాలి; తే ఇహ శ్రువంతు = వారు మా మాటలు వినాలి; అధి బ్రువంతు = మా పక్షాన ఉండి దీవించాలి; తే అస్మాన్ అవంతు = వారు మమ్మల్ని రక్షించుగాక.
తాత్పర్యం: గౌరవంగా ఆహ్వానించబడిన పితృదేవతలు మేము సమర్పించే ఈ ప్రీతికరమైన వస్తువులను అందుకోవడానికి రావాలి. మా విన్నపాలను ఆలకించి, మా అభివృద్ధిని కోరుతూ మమ్మల్ని కాపాడాలి.
ఆచ్యా॒ జాను॑ దక్షిణ॒తో ని॒షద్యే॒మం య॒జ్ఞమ॒భి గృ॑ణీత॒ విశ్వే॑ |
మా హి॑oసిష్ట పితర॒: కేన॑ చిన్నో॒ యద్వ॒ ఆగ॑: పురు॒షతా॒ కరా॑మ || ౦౬
ప్రతిపదార్థం: దక్షిణతః జాను ఆచ్య = కుడి మోకాలును నేలకు ఆనించి; నిషద్య = కూర్చుని; విశ్వే = మీరందరూ; ఇమం యజ్ఞం = ఈ సేవను; అభి గృణీత = అంగీకరించండి; పితరః = ఓ పితృదేవతలారా; పురుషతా = మానవ మాత్రులము కావడం వల్ల; యత్ వః ఆగః కరామ = మీ పట్ల ఏదైనా తప్పు చేసి ఉంటే; కేన చిత్ = ఏ కారణం చేత కూడా; నః మా హింసిష్ట = మమ్మల్ని శిక్షించకండి.
తాత్పర్యం: ఓ పూర్వీకులారా! మా సేవలను స్వీకరించడానికి ఆసనాలపై ఆసీనులు కండి. మానవ స్వభావం వల్ల మేము తెలిసో తెలియకో ఏదైనా పొరపాటు చేసి ఉంటే, ఆ కారణం చేత మాపై ఆగ్రహం చూపకుండా మమ్మల్ని మన్నించండి.
ఆసీ॑నాసో అరు॒ణీనా॑ము॒పస్థే॑ ర॒యిం ధ॑త్త దా॒శుషే॒ మర్త్యా॑య |
పు॒త్రేభ్య॑: పితర॒స్తస్య॒ వస్వ॒: ప్ర య॑చ్ఛత॒ త ఇ॒హోర్జ॑o దధాత || ౦౭
ప్రతిపదార్థం: అరుణీనామ్ ఉపస్థే = ఉషస్సు యొక్క ఒడిలో (ప్రకాశవంతమైన కిరణాల మధ్య); ఆసీనాసః = కూర్చున్న వారై; దాశుషే మర్త్యాయ = హవిస్సును అర్పించే మనుష్యునికి; రయిమ్ ధత్త = ఐశ్వర్యాన్ని ఇవ్వండి; పితరః = ఓ పితృదేవతలారా!; తస్య వస్వః = ఆ ధనమును; పుత్రేభ్యః = పుత్రులకు (వంశస్థులకు); ప్రయచ్ఛత = ప్రసాదించండి; త ఇహ = వారు ఇక్కడ; ఊర్జం దధాత = బలాన్ని, శక్తిని పొందుదురు గాక.
తాత్పర్యం: ప్రకాశవంతమైన కిరణాల మధ్య ఆసీనులై ఉన్న పితృదేవతలారా! మీకు పూజలు చేసే భక్తులకు సంపదను ఇవ్వండి. ఆ ఐశ్వర్యాన్ని వారి సంతానానికి కూడా అందేలా దీవించండి. తద్వారా వారు శక్తిని, పుష్టిని పొందుతారు.
యే న॒: పూర్వే॑ పి॒తర॑: సో॒మ్యాసో॑ఽనూహి॒రే సో॑మపీ॒థం వసి॑ష్ఠాః |
తేభి॑ర్య॒మః స॑oరరా॒ణో హ॒వీంష్యు॒శన్ను॒శద్భి॑: ప్రతికా॒మమ॑త్తు || ౦౮
ప్రతిపదార్థం: యే = ఎవరైతే; నః పూర్వే పితరః = మా పూర్వీకులైన పితృదేవతలో; సోమ్యాసః = సోమపాన ప్రియులో; వసిష్ఠాః = శ్రేష్ఠులైన వారో; సోమపీథం అనూహిరే = సోమరసపానానికి అర్హులో; తేభిః = వారితో కలిసి; యమః = యమధర్మరాజు; సంరరాణః = సంతోషించినవాడై; ఉశన్ = కోరిక కలవాడై; ఉశద్భిః = ప్రీతి గల పితృదేవతలతో కూడి; హవీంషి = మేము సమర్పించే హవిస్సులను; ప్రతికామమ్ = తన ఇష్టానుసారం; అత్తు = భుజించుగాక.
తాత్పర్యం: సోమరసాన్ని సేవించడానికి అర్హులైన, అత్యంత శ్రేష్ఠులైన మా పూర్వీకులతో కలిసి యమధర్మరాజు సంతోషంగా మా చెంతకు రావాలి. వారందరూ కలిసి మేము భక్తితో సమర్పించే నైవేద్యాలను ఆరగించాలి.
యే తా॑తృ॒షుర్దే॑వ॒త్రా జేహ॑మానా హోత్రా॒విద॒: స్తోమ॑తష్టాసో అ॒ర్కైః |
ఆగ్నే॑ యాహి సువి॒దత్రే॑భిర॒ర్వాఙ్ స॒త్యైః క॒వ్యైః పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భి॑: || ౦౯
ప్రతిపదార్థం: యే = ఎవరైతే; దేవత్రా = దేవతల మధ్య; జేహమానాః = ప్రకాశిస్తున్నారో; తాతృషుః = తృప్తి చెందారో; హోత్రావిదః = యజ్ఞ విధానం తెలిసిన వారో; అర్కైః స్తోమతష్టాసః = స్తోత్రాలచే, మంత్రాలచే పూజించబడ్డారో; అగ్నే = ఓ అగ్నిదేవా!; సువిదత్రేభిః = మేలు చేసే వారితో; సత్యైః = సత్య స్వరూపులతో; కవ్యైః = కవ్యమును (పితృ ఆహారం) స్వీకరించే; ఘర్మసద్భిః = యజ్ఞశాలలో కూర్చునే; పితృభిః = పితృదేవతలతో కూడి; అర్వాక్ యాహి = ఇక్కడికి రమ్ము.
తాత్పర్యం: ఓ అగ్నిదేవా! దేవతల మధ్య ప్రకాశిస్తూ, మంత్ర తంత్రాలచే తృప్తి చెందిన మా పితృదేవతలను వెంటబెట్టుకుని నీవు మా యజ్ఞానికి రమ్ము. సత్య స్వరూపులైన ఆ పూర్వీకులను ఇక్కడికి తీసుకురమ్ము.
యే స॒త్యాసో॑ హవి॒రదో॑ హవి॒ష్పా ఇన్ద్రే॑ణ దే॒వైః స॒రథ॒o దధా॑నాః |
ఆగ్నే॑ యాహి స॒హస్ర॑o దేవవ॒న్దైః పరై॒: పూర్వై॑: పి॒తృభి॑ర్ఘర్మ॒సద్భి॑: || ౧౦
ప్రతిపదార్థం: యే సత్యాసః = ఎవరైతే సత్య స్వరూపులో; హవిరదః = హవిస్సును భక్షించేవారో; హవిష్పాః = హవిస్సును త్రాగేవారో; ఇంద్రేణ దేవైః = ఇంద్రుడితో మరియు ఇతర దేవతలతో కలిసి; సరథం దధానాః = ఒకే రథంపై కూర్చున్నవారో; అగ్నే = ఓ అగ్నిదేవా!; సహస్రం దేవవందైః = వేలాది మంది దేవతలచే వందనం చేయబడే; పరైః పూర్వైః = పురాతన మరియు సమీప కాల; పితృభిః = పితృదేవతలతో కూడి; యాహి = రమ్ము.
తాత్పర్యం: అగ్నిదేవా! సత్యశీలురు, ఇంద్రునితో సమానంగా గౌరవించబడే వేలాది మంది పితృదేవతలతో కలిసి నీవు రావాలి. ప్రాచీన కాలం నాటి వారు, ఇటీవల కాలం నాటి పితృదేవతలు—అందరూ కలిసి మా హవిస్సులను అందుకోవాలి.
అగ్ని॑ష్వాత్తాః పితర॒ ఏహ గ॑చ్ఛత॒ సద॑:సదః సదత సుప్రణీతయః |
అ॒త్తా హ॒వీంషి॒ ప్రయ॑తాని బ॒ర్హిష్యథా॑ ర॒యిం సర్వ॑వీరం దధాతన || ౧౧
ప్రతిపదార్థం: అగ్నిష్వాత్తాః పితరః = అగ్నిచే సంస్కరించబడిన (దహనం చేయబడిన) పితృదేవతలారా!; ఏహ గచ్ఛత = ఇక్కడికి రండి; సుప్రణీతయః = మంచి మార్గదర్శకులైన మీరు; సదః సదః సదత = మీ మీ ఆసనాలపై కూర్చోండి; బర్థిషి = దర్భలపై; ప్రయతాని హవీంషి = పవిత్రంగా ఉంచిన హవిస్సులను; అత్తా = భుజించండి; అథా = ఆ తర్వాత; సర్వవీరం రయిమ్ = వీర పుత్రులతో కూడిన ఐశ్వర్యాన్ని; దధాతన = మాకు ప్రసాదించండి.
తాత్పర్యం: అగ్ని సంస్కారం పొందిన ఓ పితృదేవతలారా! దయచేసి ఇక్కడికి వచ్చి మీ మీ స్థానాల్లో ఆసీనులు కండి. మేము సమర్పించే పవిత్ర హవిస్సులను ఆరగించి, మాకు మంచి సంతానాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించండి.
త్వమ॑గ్న ఈళి॒తో జా॑తవే॒దోఽవా॑డ్ఢ॒వ్యాని॑ సుర॒భీణి॑ కృ॒త్వీ |
ప్రాదా॑: పి॒తృభ్య॑: స్వ॒ధయా॒ తే అ॑క్షన్న॒ద్ధి త్వం దే॑వ॒ ప్రయ॑తా హ॒వీంషి॑ || ౧౨
ప్రతిపదార్థం: జాతవేదః అగ్నే = అంతా తెలిసిన ఓ అగ్నిదేవా!; త్వమ్ ఈళితః = నీవు స్తుతించబడినవాడవై; హవ్యాని సురభీణి కృత్వీ = హవిస్సులను సుగంధభరితంగా మార్చి; అవాట్ = తీసుకువెళ్ళావు; స్వధయా పితృభ్యః ప్రాదాః = స్వధాకారంతో పితృదేవతలకు అందజేశావు; తే అక్షన్ = వారు భుజించారు; దేవ = ఓ దైవమా!; త్వం ప్రయతా హవీంషి అద్ధి = నీవు కూడా పవిత్రమైన హవిస్సులను భుజించు.
తాత్పర్యం: ఓ అగ్నిదేవా! మేము అర్పించిన హవిస్సులను నీవు పితృదేవతలకు అందజేశావు. వారు సంతృప్తిగా భుజించారు. ఇప్పుడు నీవు కూడా మా యజ్ఞం పట్ల ప్రసన్నుడవై ఈ హవిస్సులను స్వీకరించు.
యే చే॒హ పి॒తరో॒ యే చ॒ నేహ యాంశ్చ॑ వి॒ద్మ యాఁ ఉ॑ చ॒ న ప్ర॑వి॒ద్మ |
త్వం వే॑త్థ॒ యతి॒ తే జా॑తవేదః స్వ॒ధాభి॑ర్య॒జ్ఞం సుకృ॑తం జుషస్వ || ౧౩
ప్రతిపదార్థం: యే పితరః ఇహ చ = ఏ పితృదేవతలైతే ఇక్కడ ఉన్నారో; యే చ న ఇహ = ఎవరైతే ఇక్కడ లేరో; యాన్ చ విద్మ = ఎవరిని మేము ఎరుగుదుమో; యాన్ ఉ చ న ప్రవిద్మ = ఎవరిని మేము ఎరుగమో; జాతవేదః = ఓ అగ్నిదేవా!; తే యతి = వారు ఎంతమంది ఉన్నారో; త్వం వేత్థ = నీకు తెలుసు; సుకృతం యజ్ఞం = చక్కగా చేసిన ఈ యజ్ఞాన్ని; స్వధాభిః జుషస్వ = స్వధా మంత్రాలతో స్వీకరించు.
తాత్పర్యం: అగ్నిదేవా! మాకు తెలిసిన వారు, తెలియని వారు, ఇక్కడ ఉన్న వారు, లేని వారు—పితృదేవతలు ఎంతమంది ఉన్నారో నీకు తెలుసు. వారందరి తరపున నీవు ఈ యజ్ఞాన్ని అంగీకరించి తృప్తి పరచు.
యే అ॑గ్నిద॒గ్ధా యే అన॑గ్నిదగ్ధా॒ మధ్యే॑ ది॒వః స్వ॒ధయా॑ మా॒దయ॑న్తే |
తేభి॑: స్వ॒రాళసు॑నీతిమే॒తాం య॑థావ॒శం త॒న్వ॑o కల్పయస్వ || ౧౪
ప్రతిపదార్థం: యే అగ్నిదగ్ధాః = ఎవరైతే అగ్నిలో దహనం చేయబడ్డారో; యే అనగ్నిదగ్ధాః = ఎవరైతే దహనం చేయబడలేదో (ఖననం లేదా ఇతర విధాలుగా); మధ్యే దివః = స్వర్గలోక మధ్యలో; స్వధయా మాదయంతే = స్వధాకారంతో సంతోషిస్తున్నారో; స్వరాట్ = ఓ స్వయం ప్రకాశకుడవైన అగ్నీ!; తేభిః = వారితో కలిసి; ఏతాం అసునీతిమ్ = ఈ దివ్యమైన స్థితిని; తన్వం కల్పయస్వ = వారికి దివ్య దేహాన్ని కల్పించు.
తాత్పర్యం: అగ్ని సంస్కారం పొందిన వారు, పొందని వారు ఎవరైనా సరే.. స్వర్గంలో ఉన్న పితృదేవతలందరికీ నీవు దివ్యమైన గతులను, దివ్య దేహాలను ప్రసాదించు. వారు సంతోషంగా ఉండేలా అనుగ్రహించు.
ఓం శాన్తి॒: శాన్తి॒: శాన్తి॑: |
<< మరిన్ని వేదసూక్తములు చూడండి.
మరిన్ని వేదసూక్తములు చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
