Sundarakanda Sarga (Chapter) 37 – sundarakāṇḍa – saptatriṁśaḥ sargaḥ (37)

sītā tadvacanaṁ śrutvā pūrṇacandranibhānanā |
hanūmantamuvācēdaṁ dharmārthasahitaṁ vacaḥ || 1 ||

amr̥taṁ viṣasaṁsr̥ṣṭaṁ tvayā vānara bhāṣitam |
yacca nānyamanā rāmō yacca śōkaparāyaṇaḥ || 2 ||

aiśvaryē vā suvistīrṇē vyasanē vā sudāruṇē |
rajjvēva puruṣaṁ baddhvā kr̥tāntaḥ parikarṣati || 3 ||

vidhirnūnamasaṁhāryaḥ prāṇināṁ plavagōttama |
saumitriṁ māṁ ca rāmaṁ ca vyasanaiḥ paśya mōhitān || 4 ||

śōkasyāsya kadā pāraṁ rāghavō:’dhigamiṣyati |
plavamānaḥ pariśrāntō hatanauḥ sāgarē yathā || 5 ||

rākṣasānāṁ vadhaṁ kr̥tvā sūdayitvā ca rāvaṇam |
laṅkāmunmūlitāṁ kr̥tvā kadā drakṣyati māṁ patiḥ || 6 ||

sa vācyaḥ santvarasvēti yāvadēva na pūryatē |
ayaṁ saṁvatsaraḥ kālastāvaddhi mama jīvitam || 7 ||

vartatē daśamō māsō dvau tu śēṣau plavaṅgama |
rāvaṇēna nr̥śaṁsēna samayō yaḥ kr̥tō mama || 8 ||

vibhīṣaṇēna ca bhrātrā mama niryātanaṁ prati |
anunītaḥ prayatnēna na ca tatkurutē matim || 9 ||

mama pratipradānaṁ hi rāvaṇasya na rōcatē |
rāvaṇaṁ mārgatē saṅkhyē mr̥tyuḥ kālavaśaṁ gatam || 10 ||

jyēṣṭhā kanyā:’nalā nāma vibhīṣaṇasutā kapē |
tayā mamēdamākhyātaṁ mātrā prahitayā svayam || 11 ||

avindhyō nāma mēdhāvī vidvānrākṣasapuṅgavaḥ |
dhr̥timānśīlavānvr̥ddhō rāvaṇasya susammataḥ || 12 ||

rāmatkṣayamanuprāptaṁ rakṣasāṁ pratyacōdayat |
na ca tasya sa duṣṭātmā śr̥ṇōti vacanaṁ hitam || 13 ||

āsaṁśayaṁ hariśrēṣṭha kṣipraṁ māṁ prāpsyatē patiḥ |
antarātmā hi mē śuddhastasmiṁśca bahavō guṇāḥ || 14 ||

utsāhaḥ pauruṣaṁ sattvamānr̥śaṁsyaṁ kr̥tajñatā |
vikramaśca prabhāvaśca santi vānara rāghavē || 15 ||

caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṁ jaghāna yaḥ |
janasthānē vinā bhrātrā śatruḥ kastasya nōdvijēt || 16 ||

na sa śakyastulayituṁ vyasanaiḥ puruṣarṣabhaḥ |
ahaṁ tasya prabhāvajñā śakrasyēva pulōmajā || 17 ||

śarajālāṁśumānśūraḥ kapē rāmadivākaraḥ |
śatrurakṣōmayaṁ tōyamupaśōṣaṁ nayiṣyati || 18 ||

iti sañjalpamānāṁ tāṁ rāmārthē śōkakarśitām |
aśrusampūrṇanayanāmuvāca vacanaṁ kapiḥ || 19 ||

[* aśrusampūrṇavadanāmuvāca hanumānkapi *]

śrutvaiva ca vacō mahyaṁ kṣipramēṣyati rāghavaḥ |
camūṁ prakarṣanmahatīṁ haryr̥kṣagaṇasaṅkulām || 20 ||

athavā mōcayiṣyāmi tvāmadyaiva varānanē |
asmādduḥkhādupārōha mama pr̥ṣṭhamaninditē || 21 ||

tvāṁ tu pr̥ṣṭhagatāṁ kr̥tvā santariṣyāmi sāgaram |
śaktirasti hi mē vōḍhuṁ laṅkāmapi sarāvaṇām || 22 ||

ahaṁ prasravaṇasthāya rāghavāyādya maithili |
prāpayiṣyāmi śakrāya havyaṁ hutamivānalaḥ || 23 ||

drakṣyasyadyaiva vaidēhi rāghavaṁ sahalakṣmaṇam |
vyavasāyasamāyuktaṁ viṣṇuṁ daityavadhē yathā || 24 ||

tvaddarśanakr̥tōtsāhamāśramasthaṁ mahābalam |
purandaramivāsīnaṁ nākarājasya mūrdhani || 25 ||

pr̥ṣṭhamārōha mē dēvi mā vikāṅkṣasva śōbhanē |
yōgamanviccha rāmēṇa śaśāṅkēnēva rōhiṇī || 26 ||

kathayantīva candrēṇa sūryēṇa ca mahārciṣā |
matpr̥ṣṭhamadhiruhya tvaṁ tarākāśamahārṇavau || 27 ||

na hi mē samprayātasya tvāmitō nayatō:’ṅganē |
anugantuṁ gatiṁ śaktāḥ sarvē laṅkānivāsinaḥ || 28 ||

yathaivāhamiha prāptastathaivāhamasaṁśayaḥ |
yāsyāmi paśya vaidēhi tvāmudyamya vihāyasam || 29 ||

maithilī tu hariśrēṣṭhācchrutvā vacanamadbhutam |
harṣavismitasarvāṅgī hanumantamathābravīt || 30 ||

hanumandūramadhvānaṁ kathaṁ māṁ vōḍhumicchasi |
tadēva khalu tē manyē kapitvaṁ hariyūthapa || 31 ||

kathaṁ vā:’lpaśarīrastvaṁ māmitō nētumicchasi |
sakāśaṁ mānavēndrasya bharturmē plavagarṣabha || 32 ||

sītāyā vacanaṁ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |
cintayāmāsa lakṣmīvānnavaṁ paribhavaṁ kr̥tam || 33 ||

na mē jānāti sattvaṁ vā prabhāvaṁ vā:’sitēkṣaṇā |
tasmātpaśyatu vaidēhī yadrūpaṁ mama kāmataḥ || 34 ||

iti sañcintya hanumān tadā plavagasattamaḥ |
darśayāmāsa vaidēhyāḥ svarūpamarimardanaḥ || 35 ||

sa tasmātpādapāddhīmānāplutya plavagarṣabhaḥ |
tatō vardhitumārēbhē sītāpratyayakāraṇāt || 36 ||

mērumandarasaṅkāśō babhau dīptānalaprabhaḥ |
agratō vyavatasthē ca sītāyā vānarōttamaḥ || 37 ||

hariḥ parvatasaṅkāśastāmravaktrō mahābalaḥ |
vajradaṁṣṭranakhō bhīmō vaidēhīmidamabravīt || 38 ||

saparvatavanōddēśāṁ sāṭ-ṭaprākāratōraṇām |
laṅkāmimāṁ sanāthāṁ vā nayituṁ śaktirasti mē || 39 ||

tadavasthāpyatāṁ buddhiralaṁ dēvi vikāṅkṣayā |
viśōkaṁ kuru vaidēhi rāghavaṁ sahalakṣmaṇam || 40 ||

taṁ dr̥ṣṭvā bhīmasaṅkāśamuvāca janakātmajā |
padmapatraviśālākṣī mārutasyaurasaṁ sutam || 41 ||

tava sattvaṁ balaṁ caiva vijānāmi mahākapē |
vāyōriva gatiṁ cāpi tējaścāgnērivādbhutam || 42 ||

prākr̥tō:’nyaḥ kathaṁ cēmāṁ bhūmimāgantumarhati |
udadhērapramēyasya pāraṁ vānarapuṅgava || 43 ||

jānāmi gamanē śaktiṁ nayanē cāpi tē mama |
avaśyaṁ sampradhāryāśu kāryasiddhirmahātmanaḥ || 44 ||

ayuktaṁ tu kapiśrēṣṭha mama gantuṁ tvayā:’nagha |
vāyuvēgasavēgasya vēgō māṁ mōhayēttava || 45 ||

ahamākāśamāpannā hyuparyupari sāgaram |
prapatēyaṁ hi tē pr̥ṣṭhādbhayādvēgēna gacchataḥ || 46 ||

patitā sāgarē cāhaṁ timinakrajhaṣākulē |
bhavēyamāśu vivaśā yādasāmannamuttamam || 47 ||

na ca śakṣyē tvayā sārdhaṁ gantuṁ śatruvināśana |
kalatravati sandēhastvayyapi syādasaṁśayaḥ || 48 ||

hriyamāṇāṁ tu māṁ dr̥ṣṭvā rākṣasā bhīmavikramāḥ |
anugacchēyurādiṣṭā rāvaṇēna durātmanā || 49 ||

taistvaṁ parivr̥taḥ śūraiḥ śūlamudgarapāṇibhiḥ |
bhavēstvaṁ saṁśayaṁ prāptō mayā vīra kalatravān || 50 ||

sāyudhā bahavō vyōmni rākṣasāstvaṁ nirāyudhaḥ |
kathaṁ śakṣyasi samyātuṁ māṁ caiva parirakṣitum || 51 ||

yudhyamānasya rakṣōbhistava taiḥ krūrakarmabhiḥ |
prapatēyaṁ hi tē pr̥ṣṭhādbhayārtā kapisattama || 52 ||

atha rakṣāṁsi bhīmāni mahānti balavanti ca |
kathañcitsāmparāyē tvāṁ jayēyuḥ kapisattama || 53 ||

athavā yudhyamānasya patēyaṁ vimukhasya tē |
patitāṁ ca gr̥hītvā māṁ nayēyuḥ pāparākṣasāḥ || 54 ||

māṁ vā harēyustvaddhastādviśasēyurathāpi vā |
avyavasthau hi dr̥śyētē yuddhē jayaparājayau || 55 ||

ahaṁ vā:’pi vipadyēyaṁ rakṣōbhirabhitarjitā |
tvatprayatnō hariśrēṣṭha bhavēnniṣphala ēva tu || 56 ||

kāmaṁ tvamasi paryāptō nihantuṁ sarvarākṣasān |
rāghavasya yaśō hīyēttvayā śastaistu rākṣasaiḥ || 57 ||

athavā:’:’dāya rakṣāṁsi nyasēyuḥ saṁvr̥tē hi mām |
yatra tē nābhijānīyurharayō nāpi rāghavau || 58 ||

ārambhastu madarthō:’yaṁ tatastava nirarthakaḥ |
tvayā hi saha rāmasya mahānāgamanē guṇaḥ || 59 ||

mayi jīvitamāyattaṁ rāghavasya mahātmanaḥ |
bhrātr̥̄ṇāṁ ca mahābāhō tava rājakulasya ca || 60 ||

tau nirāśau madarthaṁ tu śōkasaṁ-tāpakarśitau |
saha sarvarkṣaharibhistyakṣyataḥ prāṇasaṅgraham || 61 ||

bhartubhaktiṁ puraskr̥tya rāmādanyasya vānara |
na spr̥śāmi śarīraṁ tu puṁsō vānarapuṅgava || 62 ||

[* nāhaṁspraṣṭuṁ svatō gātramicchēyaṁ vānarōttama || *]

yadahaṁ gātrasaṁsparśaṁ rāvaṇasya balādgatā |
anīśā kiṁ kariṣyāmi vināthā vivaśā satī || 63 ||

yadi rāmō daśagrīvamiha hatvā sabāndhavam | [* sarākṣasam *]
māmitō gr̥hya gacchēta tattasya sadr̥śaṁ bhavēt || 64 ||

śrutā hi dr̥ṣṭāśca mayā parākramā
mahātmanastasya raṇāvamardinaḥ |
na dēvagandharvabhujaṅgarākṣasā
bhavanti rāmēṇa samā hi saṁ-yugē || 65 ||

samīkṣya taṁ samyati citrakārmukaṁ
mahābalaṁ vāsavatulyavikramam |
salakṣmaṇaṁ kō viṣahēta rāghavaṁ
hutāśanaṁ dīptamivānilēritam || 66 ||

salakṣmaṇaṁ rāghavamājimardanaṁ
diśāgajaṁ mattamiva vyavasthitam |
sahēta kō vānaramukhya samyugē
yugāntasūryapratimaṁ śarārciṣam || 67 ||

sa mē hariśrēṣṭha salakṣmaṇaṁ patiṁ
sayūthapaṁ kṣipramihōpapādaya |
cirāya rāmaṁ prati śōkakarśitāṁ
kuruṣva māṁ vānaramukhya harṣitām || 68 ||

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē saptatriṁśaḥ sargaḥ | 37

Facebook Comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Not allowed
%d bloggers like this: