Sundarakanda Sarga (Chapter) 38 – sundarakāṇḍa – aṣṭatriṁśaḥ sargaḥ (38)

tataḥ sa kapiśārdūlastēna vākyēna harṣitaḥ | [* tōṣitaḥ *]
sītāmuvāca tacchrutvā vākyaṁ vākyaviśāradaḥ || 1 ||

yuktarūpaṁ tvayā dēvi bhāṣitaṁ śubhadarśanē |
sadr̥śaṁ strīsvabhāvasya sādhvīnāṁ vinayasya ca || 2 ||

strītvaṁ na tu samarthaṁ hi sāgaraṁ vyativartitum |
māmadhiṣṭhāya vistīrṇaṁ śatayōjanamāyatam || 3 ||

dvitīyaṁ kāraṇaṁ yacca bravīṣi vinayānvitē |
rāmādanyasya nārhāmi saṁ-sparśamiti jānaki || 4 ||

ētattē dēvi sadr̥śaṁ patnyāstasya mahātmanaḥ |
kā hyanyā tvāmr̥tē dēvi brūyādvacanamīdr̥śam || 5 ||

śrōṣyatē caiva kākutsthaḥ sarvaṁ niravaśēṣataḥ |
cēṣṭitaṁ yattvayā dēvi bhāṣitaṁ mama cāgrataḥ || 6 ||

kāraṇairbahubhirdēvi rāmapriyacikīrṣayā |
snēhapraskannamanasā mayaitatsamudīritam || 7 ||

laṅkāyā duṣpravēśatvāddustaratvānmahōdadhēḥ |
sāmarthyādātmanaścaiva mayaitatsamudīritam || 8 ||

icchāmi tvāṁ samānētumadyaiva raghubandhunā |
gurusnēhēna bhaktyā ca nānyathaitadudāhr̥tam || 9 ||

yadi nōtsahasē yātuṁ mayā sārdhamaninditē |
abhijñānaṁ prayaccha tvaṁ jānīyādrāghavō hi yat || 10 ||

ēvamuktā hanumatā sītā surasutōpamā |
uvāca vacanaṁ mandaṁ bāṣpapragrathitākṣaram || 11 ||

idaṁ śrēṣṭhamabhijñānaṁ brūyāstvaṁ tu mama priyam |
śailasya citrakūṭasya pādē pūrvōttarē purā || 12 ||

tāpasāśramavāsinyāḥ prājyamūlaphalōdakē |
tasminsiddhāśramē dēśē mandākinyā hyadūrataḥ || 13 ||

tasyōpavanaṣaṇḍēṣu nānāpuṣpasugandhiṣu |
vihr̥tya salilaklinnā tavāṅkē samupāviśam || 14 ||

tatō māṁsasamāyuktō vāyasaḥ paryatuṇḍayat |
tamahaṁ lōṣṭamudyamya vārayāmi sma vāyasam || 15 ||

dārayansa ca māṁ kākastatraiva parilīyatē |
na cāpyupāramanmāṁsādbhakṣārthī balibhōjanaḥ || 16 ||

utkarṣantyāṁ ca raśanāṁ kruddhāyāṁ mayi pakṣiṇē |
sraṁsamānē ca vasanē tatō dr̥ṣṭā tvayā hyaham || 17 ||

tvayāpahasitā cāhaṁ kruddhā saṁlajjitā tadā |
bhakṣagr̥dhnēna kākēna dāritā tvāmupāgatā || 18 ||

āsīnasya ca tē śrāntā punarutsaṅgamāviśam |
krudhyantī ca prahr̥ṣṭēna tvayā:’haṁ parisāntvitā || 19 ||

bāṣpapūrṇamukhī mandaṁ cakṣuṣī parimārjatī |
lakṣitā:’haṁ tvayā nātha vāyasēna prakōpitā || 20 ||

pariśramātprasuptā ca rāghavāṅkē:’pyahaṁ ciram |
paryāyēṇa prasuptaśca mamāṅkē bharatāgrajaḥ |
sa tatra punarēvātha vāyasaḥ samupāgamat || 21 ||

tataḥ suptaprabuddhāṁ māṁ rāmasyāṅkātsamutthitām |
vāyasaḥ sahasā:’:’gamya vidadāra stanāntarē || 22 ||

punaḥ punarathōtpatya vidadāra sa māṁ bhr̥śam |
tataḥ samukṣitō rāmō muktaiḥ śōṇitabindubhiḥ || 23 ||

vāyasēna tatastēna balavatkliśyamānayā |
sa mayā bōdhitaḥ śrīmānsukhasuptaḥ parantapaḥ || 24 ||

sa māṁ dr̥ṣṭvā mahābāhurvitunnāṁ stanayōstadā |
āśīviṣa iva kruddhaḥ śvasānvākyamabhāṣata || 25 ||

kēna tē nāganāsōru vikṣataṁ vai stanāntaram |
kaḥ krīḍati sarōṣēṇa pañcavaktrēṇa bhōginā || 26 ||

vīkṣamāṇastatastaṁ vai vāyasaṁ samudaikṣata |
nakhaiḥ sarudhiraistīkṣṇairmāmēvābhimukhaṁ sthitam || 27 ||

putraḥ kila sa śakrasya vāyasaḥ patatāṁ varaḥ |
dharāntaragataḥ śīghraṁ pavanasya gatau samaḥ || 28 ||

tatastasminmahābāhuḥ kōpasaṁvartitēkṣaṇaḥ |
vāyasē kr̥tavānkrūrāṁ matiṁ matimatāṁ varaḥ || 29 ||

sa darbhaṁ saṁstarādgr̥hya brāhmēṇāstrēṇa yōjayat |
sa dīpta iva kālāgnirjajvālābhimukhō dvijam || 30 ||

sa taṁ pradīptaṁ cikṣēpa darbhaṁ taṁ vāyasaṁ prati |
tatastaṁ vāyasaṁ darbhaḥ sōmbarē:’nujagāma ha || 31 ||

anusr̥ṣṭastadā kākō jagāma vividhāṁ gatim |
lōkakāma imaṁ lōkaṁ sarvaṁ vai vicacāra ha || 32 || [* trāṇakāma *]

sa pitrā ca parityaktaḥ suraiśca samaharṣibhiḥ |
trīnlōkānsamparikramya tamēva śaraṇaṁ gataḥ || 33 ||

sa taṁ nipatitaṁ bhūmau śaraṇyaḥ śaraṇāgatam |
vadhārhamapi kākutsthaḥ kr̥payā paryapālayat || 34 ||

[* na śarma labdhvā lōkēṣu tamēva śaraṇaṁ gataḥ | *]

paridyūnaṁ viṣaṇṇaṁ ca sa tamāyāntamabravīt |
mōghaṁ kartuṁ na śakyaṁ tu brāhmamastraṁ taducyatām || 35 ||

hinastu dakṣiṇākṣi tvacchara ityatha sō:’bravīt |
tatastasyākṣi kākasya hinasti sma sa dakṣiṇam || 36 ||

dattvā sa dakṣiṇaṁ nētraṁ prāṇēbhyaḥ parirakṣitaḥ |
sa rāmāya namaskr̥tvā rājñē daśarathāya ca || 37 ||

visr̥ṣṭastēna vīrēṇa pratipēdē svamālayam || 38 ||

matkr̥tē kākamātrē tu brahmāstraṁ samudīritam |
kasmādyō māṁ harattvattaḥ kṣamasē taṁ mahīpatē || 39 ||

sa kuruṣva mahōtsāhaḥ kr̥pāṁ mayi nararṣabha |
tvayā nāthavatī nātha hyanāthā iva dr̥śyatē || 40 ||

ānr̥śaṁsyaṁ parō dharmastvatta ēva mayā śrutaḥ |
jānāmi tvāṁ mahāvīryaṁ mahōtsāhaṁ mahābalam || 41 ||

apārapāramakṣōbhyaṁ gāmbhīryātsāgarōpamam |
bhartāraṁ sasamudrāyā dharaṇyā vāsavōpamam || 42 ||

ēvamastravidāṁ śrēṣṭhaḥ satyavānbalavānapi |
kimarthamastraṁ rakṣassu na yōjayasi rāghavaḥ || 43 ||

na nāgā nāpi gandharvā nāsurā na marudgaṇāḥ |
rāmasya samarē vēgaṁ śaktāḥ pratisamādhitum || 44 ||

tasya vīryavataḥ kaścidyadyasti mayi sambhramaḥ |
kimarthaṁ na śaraistīkṣṇaiḥ kṣayaṁ nayati rākṣasān || 45 ||

bhrāturādēśamādāya lakṣmaṇō vā parantapaḥ |
kasya hētōrna māṁ vīraḥ paritrāti mahābalaḥ || 46 ||

yadi tau puruṣavyāghrau vāyvagnisamatējasau |
surāṇāmapi durdharṣō kimarthaṁ māmupēkṣataḥ || 47 ||

mamaiva duṣkr̥taṁ kiñcinmahadasti na saṁśayaḥ |
samarthāvapi tau yanmāṁ nāvēkṣētē parantapau || 48 ||

vaidēhyā vacanaṁ śrutvā karuṇaṁ sāśru bhāṣitam |
athābravīnmahātējā hanumānmārutātmajaḥ || 49 ||

tvacchōkavimukhō rāmō dēvi satyēna tē śapē |
rāmē duḥkhābhipannē ca lakṣmaṇaḥ paritapyatē || 50 ||

kathaṁ-cidbhavatī dr̥ṣṭā na kālaḥ pariśōcitum |
imaṁ muhūrtaṁ duḥkhānāṁ drakṣyasyantamaninditē || 51 ||

tāvubhau puruṣavyāghrau rājaputrau mahābalau |
tvaddarśanakr̥tōtsāhau laṅkāṁ bhasmīkariṣyataḥ || 52 ||

hatvā ca samarē krūraṁ rāvaṇaṁ sahabāndhavam |
rāghavastvāṁ viśālākṣi nēṣyati svāṁ purīṁ prati || 53 ||

brūhi yadrāghavō vācyō lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sugrīvō vā:’pi tējasvī harayōpi samāgatāḥ || 54 ||

ityuktavati tasmiṁstu sītā surasutōpamā |
uvāca śōkasantaptā hanumantaṁ plavaṅgamam || 55 ||

kausalyā lōkabhartāraṁ suṣuvē yaṁ manasvinī |
taṁ mamārthē sukhaṁ pr̥ccha śirasā cābhivādaya || 56 ||

srajaśca sarvaratnāni priyā yāśca varāṅganāḥ |
aiśvaryaṁ ca viśālāyāṁ pr̥thivyāmapi durlabham || 57 ||

pitaraṁ mātaraṁ caiva sammānyābhiprasādya ca |
anupravrajitō rāmaṁ sumitrā yēna suprajāḥ || 58 ||

ānukūlyēna dharmātmā tyaktvā sukhamanuttamam |
anugacchati kākutsthaṁ bhrātaraṁ pālayanvanē || 59 ||

siṁhaskandhō mahābāhurmanasvī priyadarśanaḥ |
pitr̥vadvartatē rāmē mātr̥vanmāṁ samācaran || 60 ||

hriyamāṇāṁ tadā vīrō na tu māṁ vēda lakṣmaṇaḥ |
vr̥ddhōpasēvī lakṣmīvānśaktō na bahu bhāṣitā || 61 ||

rājaputraḥ priyaḥ śrēṣṭhaḥ sadr̥śaḥ śvaśurasya mē |
mama priyatarō nityaṁ bhrātā rāmasya lakṣmaṇaḥ || 62 ||

niyuktō dhuri yasyāṁ tu tāmudvahati vīryavān |
yaṁ dr̥ṣṭvā rāghavō naiva vr̥ttamāryamanusmarēt || 63 ||

sa mamārthāya kuśalaṁ vaktavyō vacanānmama |
mr̥durnityaṁ śucirdakṣaḥ priyō rāmasya lakṣmaṇaḥ || 64 ||

yathā hi vānaraśrēṣṭha duḥkhakṣayakarō bhavēt |
tvamasminkāryaniryōgē pramāṇaṁ harisattama |
rāghavastvatsamārambhānmayi yatnaparō bhavēt || 65 ||

idaṁ brūyāśca mē nāthaṁ śūraṁ rāmaṁ punaḥ punaḥ |
jīvitaṁ dhārayiṣyāmi māsaṁ daśarathātmaja |
ūrdhvaṁ māsānna jīvēyaṁ satyēnāhaṁ bravīmi tē || 66 ||

rāvaṇēnōparuddhāṁ māṁ nikr̥tyā pāpakarmaṇā |
trātumarhasi vīra tvaṁ pātālādiva kauśikīm || 67 ||

tatō vastragataṁ muktvā divyaṁ cūḍāmaṇiṁ śubham |
pradēyō rāghavāyēti sītā hanumatē dadau || 68 ||

pratigr̥hya tatō vīrō maṇiratnamanuttamam |
aṅgulyā yōjayāmāsa nahyasya prābhavadbhujaḥ || 69 ||

maṇiratnaṁ kapivaraḥ pratigr̥hyābhivādya ca |
sītāṁ pradakṣiṇaṁ kr̥tvā praṇataḥ pārśvataḥ sthitaḥ || 70 ||

harṣēṇa mahatā yuktaḥ sītādarśanajēna saḥ |
hr̥dayēna gatō rāmaṁ śarīrēṇa tu viṣṭhitaḥ || 71 ||

maṇivaramupagr̥hya taṁ mahārhaṁ
janakanr̥pātmajayā dhr̥taṁ prabhāvāt |
giririva pavanāvadhūtamuktaḥ
sukhitamanāḥ pratisaṅkramaṁ prapēdē || 72 ||

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē aṣṭatriṁśaḥ sargaḥ | 38

Facebook Comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Not allowed
%d bloggers like this: