[గమనిక: ఈ స్తోత్రము “శ్రీ శివ స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది.]
// శ్లోకాలు – తాత్పర్యం //
జటాటవీ గలజ్జల ప్రవాహ పావితస్థలే
గలేవలంబ్య లంబితాం భుజంగతుంగమాలికామ్ |
డమడ్డమడ్డమడ్డమన్నినాదవడ్డమర్వయం
చకార చండతాండవం తనోతు నః శివః శివమ్ || ౧ ||
దట్టమైన అడవిలా ఉన్న జటల (జటాటవీ) నుండి జాలువారుతున్న గంగానది ప్రవాహంతో పవిత్రమైన కంఠము కలవాడు, ఆ కంఠమునందు మాలలా వేలాడుతున్న పెద్ద పాము (భుజంగ తుంగ మాలికా) కలవాడు, ‘డమ-డమ-డమ’ అని మ్రోగుతున్న డమరుక నాదానికి అనుగుణంగా భయంకరమైన తాండవం చేస్తున్న ఆ శివుడు మాకు శుభములను ప్రసాదించుగాక.
జటాకటాహసంభ్రమభ్రమన్నిలింపనిర్ఝరీ
విలోలవీచివల్లరీ విరాజమానమూర్ధని |
ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వలల్లలాట పట్టపావకే
కిశోరచంద్రశేఖరే రతిః ప్రతిక్షణం మమ || ౨ ||
జటలనే పాత్రలో (జటాకటాహ) వేగంగా సుడిగుండాలలా తిరుగుతున్న గంగానది యొక్క అలలనే తీగలతో శోభిస్తున్న శిరస్సు కలవాడు, నుదుటిపై ‘ధగ-ధగ’మని మండుతున్న అగ్నిజ్వాలలు (లలాట పట్ట పావకే) కలవాడు, శిరస్సుపై బాలచంద్రుని ఆభరణంగా ధరించిన ఆ చంద్రశేఖరుని యందు నా మనస్సు ప్రతిక్షణము లీనమై ఉండుగాక.
ధరాధరేంద్ర నందినీ విలాసబంధు బంధుర
స్ఫురద్దిగంత సంతతి ప్రమోద మానమానసే |
కృపాకటాక్షధోరణీ నిరుద్ధ దుర్ధరాపది
క్వచిద్దిగంబరే మనోవినోదమేతు వస్తుని || ౩ ||
పర్వతరాజ పుత్రిక అయిన పార్వతీదేవి యొక్క విలాసాలకు తోడై, అఖండమైన ఈ సృష్టిని చూసి ఆనందించే మనస్సు కలవాడు, తన కరుణా కటాక్ష వీక్షణాలతో భరించలేని ఆపదలను సైతం అడ్డుకునేవాడు (నిరుద్ధ దుర్ధరాపది), దిక్కులనే వస్త్రముగా ధరించిన ఆ పరమేశ్వరుని యందు నా మనస్సు ఆనందించుగాక.
జటాభుజంగ పింగళ స్ఫురత్ఫణా మణిప్రభా
కదంబ కుంకుమ ద్రవ ప్రలిప్త దిగ్వధూముఖే |
మదాంధ సింధుర స్ఫురత్త్వగుత్తరీయమేదురే
మనో వినోదమద్భుతం బిభర్తు భూతభర్తరి || ౪ ||
జటలలో ఉన్న పాముల మణుల నుండి వెలువడే ఎర్రని కాంతులతో కుంకుమ పూసినట్లు దిక్కులనే స్త్రీల ముఖాలను ప్రకాశింపజేసేవాడు, మదించిన ఏనుగు చర్మాన్ని (మదాంధ సింధుర) పైవస్త్రముగా ధరించినవాడు, సమస్త ప్రాణులకు ప్రభువైన ఆ శివుడు నా మనస్సులో అద్భుతమైన ఆనందాన్ని నింపుగాక.
సహస్రలోచన ప్రభృత్యశేషలేఖ శేఖర
ప్రసూనధూళి ధోరణీ విధూసరాంఘ్రి పీఠభూః |
భుజంగరాజమాలయా నిబద్ధ జాటజూటకః
శ్రియై చిరాయ జాయతాం చకోరబంధు శేఖరః || ౫ ||
వేల కన్నులు గల ఇంద్రుడు (సహస్రలోచన) మొదలైన దేవతలందరి కిరీటాలలోని పూల నుండి రాలిన పరాగముతో (ప్రసూన ధూళి) ధూసర వర్ణమైన పాద పీఠము కలవాడు, పాముల రాజుతో (భుజంగరాజ) కట్టబడిన జటలు కలవాడు, చకోర పక్షులకు బంధువైన చంద్రుని శిరస్సుపై ధరించిన ఆ శివుడు మాకు శాశ్వతమైన ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించుగాక.
లలాట చత్వరజ్వలద్ధనంజయ స్ఫులింగభా
నిపీత పంచసాయకం నమన్నిలింపనాయకమ్ |
సుధామయూఖలేఖయా విరాజమాన శేఖరం
మహాకపాలి సంపదే శిరోజటాలమస్తు నః || ౬ ||
నుదురు అనే ప్రాంగణంలో (లలాట చత్వర) వెలుగుతున్న అగ్ని రవ్వలతో (ధనంజయ స్ఫులింగ) ఐదు బాణాలు కలిగిన మన్మథుడిని దహించినవాడు (నిపీత పంచసాయకమ్), నమస్కరిస్తున్న దేవతా నాయకులు కలవాడు, అమృత కిరణాల చంద్రునితో ప్రకాశించే శిఖరము (శిరస్సు) కలవాడు, అట్టి జటలు కలిగిన మహాకపాలి మాకు సంపదలను ఇచ్చుగాక.
కరాళ ఫాలపట్టికా ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వల-
-ద్ధనంజయాహుతీకృత ప్రచండ పంచసాయకే |
ధరాధరేంద్ర నందినీ కుచాగ్ర చిత్రపత్రక-
-ప్రకల్పనైకశిల్పిని త్రిలోచనే రతిర్మమ || ౭ ||
భయంకరమైన నుదుటి భాగంలో (కరాళ ఫాలపట్టికా) ధగధగమని మండుతున్న అగ్నిలో మన్మథుడిని ఆహుతి చేసినవాడు, పర్వతరాజ పుత్రిక (ధరాధరేంద్ర నందినీ) వక్షస్థలంపై చిత్రలేఖనము చేసే ఏకైక శిల్పి వంటివాడు, అట్టి మూడు కన్నులు కలిగిన త్రిలోచనుని యందు నా మనస్సు లీనమవ్వుగాక.
నవీనమేఘమండలీ నిరుద్ధ దుర్ధర స్ఫురత్
కుహూ నిశీథినీ తమః ప్రబంధ బద్ధ కంధరః |
నిలింప నిర్ఝరీధరస్తనోతు కృత్తిసింధురః
కళానిధాన బంధురః శ్రియం జగద్ధురంధరః || ౮ ||
కొత్త మేఘాల సమూహం వలె (నవీన మేఘమండలీ) నిబిడమైన, అమావాస్య అర్ధరాత్రి చీకటి వలె నల్లని కంఠము కలవాడు, గంగానదిని ధరించినవాడు, ఏనుగు చర్మాన్ని (కృత్తి సింధుర) ధరించినవాడు, చంద్రునితో మనోహరంగా ఉన్నవాడు, ఈ జగత్తును భరించే ఆ జగద్ధురంధరుడు మాకు ఐశ్వర్యాన్ని ఇచ్చుగాక.
ప్రఫుల్ల నీల పంకజ ప్రపంచ కాలిమప్రభా-
-వలంబి కంఠ కందలీ రుచి ప్రబద్ధ కంధరమ్ |
స్మరచ్ఛిదం పురచ్ఛిదం భవచ్ఛిదం మఖచ్ఛిదం
గజచ్ఛిదాంధకచ్ఛిదం తమంతకచ్ఛిదం భజే || ౯ ||
వికసించిన నల్ల కలువల (నీల పంకజ) కాంతిని పోలిన కంఠము కలవాడు, మన్మథుడిని (స్మర), త్రిపురాసురులను (పుర), సంసార బంధాన్ని (భవ), దక్షయజ్ఞాన్ని (మఖ), గజాసురుడిని, అంధకాసురుడిని మరియు యముడిని (అంతక) సంహరించిన ఆ శివుడిని నేను భజిస్తున్నాను.
అఖర్వ సర్వమంగళా కళాకదంబమంజరీ
రసప్రవాహ మాధురీ విజృంభణా మధువ్రతమ్ |
స్మరాంతకం పురాంతకం భవాంతకం మఖాంతకం
గజాంతకాంధకాంతకం తమంతకాంతకం భజే || ౧౦ ||
అపారమైన (అఖర్వ) సకల మంగళకరమైన (సర్వమంగళా) కళలనే పుష్పమంజరి నుండి వెలువడే (కళాకదంబ మంజరీ) రస ప్రవాహ మాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించే తుమ్మెద (మధువ్రతమ్) వంటివాడు; మన్మథుడిని (స్మరాంతకమ్), త్రిపురాసురులను (పురాంతకమ్), సంసార బంధాన్ని (భవాంతకమ్), దక్షయజ్ఞాన్ని (మఖాంతకమ్), గజాసురుడిని, అంధకాసురుడిని మరియు యముడిని (అంతకాంతకమ్) అంతం చేసిన ఆ ఆదిదేవుడిని నేను సేవించుచున్నాను.
జయత్వదభ్ర విభ్రమ భ్రమద్భుజంగమశ్వస-
-ద్వినిర్గమత్ క్రమస్ఫురత్ కరాళ ఫాలహవ్యవాట్ |
ధిమిద్ధిమిద్ధిమిధ్వనన్ మృదంగ తుంగ మంగళ-
-ధ్వనిక్రమ ప్రవర్తిత ప్రచండ తాండవః శివః || ౧౧ ||
ఆకాశమంత వేగంగా (అభ్ర విభ్రమ) జటలలో తిరుగుతున్న పాముల (భ్రమద్భుజంగ) నిట్టూర్పుల నుండి వెలువడే (వినిర్గమత్) గాలితో నుదుటిపై భయంకరంగా ప్రజ్వరిల్లుతున్న అగ్ని (కరాళ ఫాల హవ్యవాట్) కలవాడు; ‘ధిమి-ధిమి-ధిమి’ అని మ్రోగుతున్న మృదంగ ధ్వనులకు అనుగుణంగా (మృదంగ తుంగ మంగళ ధ్వని) ప్రచండమైన తాండవం చేస్తున్న ఆ శివునికి జయము కలుగుగాక.
దృషద్విచిత్ర తల్పయోర్భుజంగ మౌక్తిక స్రజో-
-ర్గరిష్ఠ రత్నలోష్ఠయోః సుహృద్విపక్ష పక్షయోః |
తృణారవింద చక్షుషోః ప్రజామహీ మహేంద్రయోః
సమప్రవృత్తికః కదా సదాశివం భజామ్యహమ్ || ౧౨ ||
కఠినమైన రాతికి-విచిత్రమైన పరుపుకు (దృషద్విచిత్ర తల్పయోః), పాముకు-ముత్యాల హారానికి (భుజంగ మౌక్తిక స్రజోః), విలువైన రత్నానికి-మట్టిగడ్డకు (గరిష్ఠ రత్నలోష్ఠయోః), మిత్రుడికి-శత్రువుకి (సుహృద్విపక్ష పక్షయోః), గడ్డిపోచకు-కమలము వంటి కన్నుల సుందరికి (తృణారవింద చక్షుషోః), సామాన్య ప్రజలకు-చక్రవర్తికి (ప్రజామహీ మహేంద్రయోః) – వీరిందరి పట్ల సమప్రవృత్తి (సమదృష్టి) కలిగి నేను ఆ సదాశివుడిని ఎప్పుడు భజిస్తానో కదా!
కదా నిలింపనిర్ఝరీ నికుంజకోటరే వసన్
విముక్త దుర్మతిః సదా శిరస్థమంజలిం వహన్ |
విలోల లోలలోచనో లలామఫాలలగ్నకః
శివేతి మంత్రముచ్చరన్ కదా సుఖీ భవామ్యహమ్ || ౧౩ ||
ఎప్పుడు నేను గంగానది (నిలింపనిర్ఝరీ) తీరంలోని గుహలలో (నికుంజకోటరే) నివసిస్తూ, దుర్బుద్ధిని వీడి (విముక్త దుర్మతిః), శిరస్సుపై చేతులు జోడించి (శిరస్థమంజలిం వహన్), కదులుతున్న కన్నులు కలిగి, నుదుటిపై తిలకం వలె అగ్ని ప్రకాశిస్తుండగా, “శివ” అనే మంత్రాన్ని ఉచ్చరిస్తూ సుఖాన్ని పొందుతానో కదా!
ఇమం హి నిత్యమేవముక్తముత్తమోత్తమం స్తవం
పఠన్ స్మరన్ బ్రువన్నరో విశుద్ధిమేతి సంతతమ్ |
హరే గురౌ సుభక్తిమాశు యాతి నాన్యథా గతిం
విమోహనం హి దేహినాం సుశంకరస్య చింతనమ్ || ౧౪ ||
ఈ ఉత్తమోత్తమమైన స్తోత్రాన్ని (ఉత్తమోత్తమమ్) నిత్యం పఠించేవారు (పఠన్), స్మరించేవారు (స్మరన్), ఇతరులకు వివరించేవారు (బ్రువన్) ఎల్లప్పుడూ పవిత్రతను పొందుతారు (విశుద్ధిమేతి). వారు గురువు, దేవుడైన శివుని యందు అచంచలమైన భక్తిని పొందుతారు. శివ చింతన దేహధారుల యొక్క మోహాన్ని (విమోహనమ్) పోగొడుతుంది.
పూజావసానసమయే దశవక్త్రగీతం
యః శంభుపూజనపరం పఠతి ప్రదోషే |
తస్య స్థిరాం రథగజేంద్ర తురంగయుక్తాం
లక్ష్మీం సదైవ సుముఖీం ప్రదదాతి శంభుః || ౧౫ ||
పూజ ముగిసిన తర్వాత (పూజావసాన సమయే), సాయంకాలం ప్రదోష సమయంలో రావణ కృతమైన ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరైతే పఠిస్తారో, వారికి రథ, ఏనుగు, గుర్రములతో కూడిన (రథగజేంద్ర తురంగయుక్తామ్) స్థిరమైన ఐశ్వర్యాన్ని (స్థిరాం లక్ష్మీమ్) ఆ శంభువు ప్రసాదిస్తాడు.
ఇతి శ్రీదశకంఠరావణ విరచితం శ్రీ శివ తాండవ స్తోత్రమ్ |
మరిన్ని శ్రీ శివ స్తోత్రాలు చూడండి.
మా తదుపరి ప్రచురణ: తెలుగు తాత్పర్యాలతో "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి" పుస్తకము ముద్రించుటకు ఆలోచన చేయుచున్నాము.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
