Sundarakanda Sarga (Chapter) 58 – sundarakāṇḍa aṣṭapañcāśaḥ sargaḥ (58)

tatastasya girēḥ śr̥ṅgē mahēndrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṁ harayō jagmuruttamām || 1 ||

[* prītimatsūpaviṣṭēṣu vānarēṣu mahātmasu | *]
taṁ tataḥ pratisaṁhr̥ṣṭaḥ prītimantaṁ mahākapim |
jāmbavānkāryavr̥ttāntamapr̥cchadanilātmajam || 2 ||

kathaṁ dr̥ṣṭā tvayā dēvī kathaṁ vā tatra vartatē |
tasyāṁ vā sa kathaṁ vr̥ttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||

tattvataḥ sarvamētannaḥ prabrūhi tvaṁ mahākapē |
[* saṁmārgitā kathaṁ dēvī kiṁ ca sā pratyabhāṣata | *]
śrutārthāścintayiṣyāmō bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||

yaścārthastatra vaktavyō gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṁ ca yattatra tadbhavānvyākarōtu naḥ || 5 ||

sa niyuktastatastēna samprahr̥ṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā dēvyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||

pratyakṣamēva bhavatāṁ mahēndrāgrātkhamāplutaḥ |
udadhērdakṣiṇaṁ pāraṁ kāṅkṣamāṇaḥ samāhitaḥ || 7 ||

gacchataśca hi mē ghōraṁ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṁ śikharaṁ divyaṁ paśyāmi sumanōharam || 8 ||

sthitaṁ panthānamāvr̥tya mēnē vighnaṁ ca taṁ nagam || 9 ||

upasaṅgamya taṁ divyaṁ kāñcanaṁ nagasattamam |
kr̥tā mē manasā buddhirbhēttavyō:’yaṁ mayēti ca || 10 ||

prahataṁ ca mayā tasya lāṅgūlēna mahāgirēḥ |
śikharaṁ sūryasaṅkāśaṁ vyaśīryata sahasradhā || 11 ||

vyavasāyaṁ ca taṁ buddhvā sa hōvāca mahāgiriḥ |
putrēti madhurāṁ vāṇīṁ manaḥ prahlādayanniva || 12 ||

pitr̥vyaṁ cāpi māṁ viddhi sakhāyaṁ mātariśvanaḥ |
maināka iti vikhyātaṁ nivasantaṁ mahōdadhau || 13 ||

pakṣavantaḥ purā putra babhūvuḥ parvatōttamāḥ |
chandataḥ pr̥thivīṁ cērurbādhamānāḥ samantataḥ || 14 ||

śrutvā nagānāṁ caritaṁ mahēndraḥ pākaśāsanaḥ |
cicchēda bhagavānpakṣānvajrēṇaiṣāṁ sahasraśaḥ || 15 ||

ahaṁ tu mōkṣitastasmāttava pitrā mahātmanā |
mārutēna tadā vatsa prakṣiptōsmi mahārṇavē || 16 ||

rāmasya ca mayā sāhyē vartitavyamarindama |
rāmō dharmabhr̥tāṁ śrēṣṭhō mahēndrasamavikramaḥ || 17 ||

ētacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ |
kāryamāvēdya tu girērudyataṁ ca manō mama || 18 ||

tēna cāhamanujñātō mainākēna mahātmanā |
sa cāpyantarhitaḥ śailō mānuṣēṇa vapuṣmatā |
śarīrēṇa mahāśailaḥ śailēna ca mahōdadhau || 19 ||

uttamaṁ javamāsthāya śēṣaṁ panthānamāsthitaḥ |
tatō:’haṁ suciraṁ kālaṁ vēgēnābhyagamaṁ pathi || 20 ||

tataḥ paśyāmyahaṁ dēvīṁ surasāṁ nāgamātaram |
samudramadhyē sā dēvī vacanaṁ māmabhāṣata || 21 ||

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṁ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṁ cirasya mē || 22 ||

ēvamuktaḥ surasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadanō bhūtvā vākyaṁ cēdamudīrayan || 23 ||

rāmō dāśarathiḥ śrīmānpraviṣṭō daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇēna saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||

tasya sītā hr̥tā bhāryā rāvaṇēna durātmanā |
tasyāḥ sakāśaṁ dūtō:’haṁ gamiṣyē rāmaśāsanāt |
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṁ viṣayē satī || 25 ||

athavā maithilīṁ dr̥ṣṭvā rāmaṁ cākliṣṭakāriṇam |
āgamiṣyāmi tē vaktraṁ satyaṁ pratiśr̥ṇōmi tē || 26 ||

ēvamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī |
abravīnnātivartēta kaścidēṣa varō mama || 27 ||

ēvamuktaḥ surasayā daśayōjanamāyataḥ |
tatō:’rdhaguṇavistārō babhūvāhaṁ kṣaṇēna tu || 28 ||

matpramāṇānurūpaṁ ca vyāditaṁ tu mukhaṁ tayā |
taddr̥ṣṭvā vyāditaṁ cāsyaṁ hrasvaṁ hyakaravaṁ vapuḥ || 29 ||

tasminmuhūrtē ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |
abhipatyāśu tadvaktraṁ nirgatō:’haṁ tataḥ kṣaṇāt || 30 ||

abravītsurasā dēvī svēna rūpēṇa māṁ punaḥ |
arthasiddhyai hariśrēṣṭha gaccha saumya yathāsukham || 31 ||

samānaya ca vaidēhīṁ rāghavēṇa mahātmanā |
sukhī bhava mahābāhō prītā:’smi tava vānara || 32 ||

tatō:’haṁ sādhu sādhvīti sarvabhūtaiḥ praśaṁsitaḥ |
tatōntarikṣaṁ vipulaṁ plutō:’haṁ garuḍō yathā || 33 ||

chāyā mē nigr̥hītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||

sō:’haṁ vigatavēgastu diśō daśa vilōkayan |
na kiñcittatra paśyāmi yēna mē:’pahr̥tā gatiḥ || 35 ||

tatō mē buddhirutpannā kiṁ nāma gaganē mama |
īdr̥śō vighna utpannō rūpaṁ yatra na dr̥śyatē || 36 ||

adhōbhāgē na mē dr̥ṣṭiḥ śōcatā pātitā mayā |
tatō:’drākṣamahaṁ bhīmāṁ rākṣasīṁ salilēśayām || 37 ||

prahasya ca mahānādamuktō:’haṁ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṁ vākyamaśōbhanam || 38 ||

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamēpsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya mē dēhaṁ ciramāhāravarjitam || 39 ||

bāḍhamityēva tāṁ vāṇīṁ pratyagr̥hṇāmahaṁ tataḥ |
āsyapramāṇādadhikaṁ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||

tasyāścāsyaṁ mahadbhīmaṁ vardhatē mama bhakṣaṇē |
na ca māṁ sādhu bubudhē mama vā nikr̥taṁ kr̥tam || 41 ||

tatō:’haṁ vipulaṁ rūpaṁ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hr̥dayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||

sā visr̥ṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikr̥ttahr̥dayā satī || 43 ||

śr̥ṇōmi khagatānāṁ ca siddhānāṁ cāraṇaiḥ saha |
rākṣasī siṁhikā bhīmā kṣipraṁ hanumatā hatā || 44 ||

tāṁ hatvā punarēvāhaṁ kr̥tyamātyayikaṁ smaran |
gatvā cāhaṁ mahādhvānaṁ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||

dakṣiṇaṁ tīramudadhērlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṁ dinakarē yātē rakṣasāṁ nilayaṁ puram |
praviṣṭō:’hamavijñātō rakṣōbhirbhīmavikramaiḥ || 46 ||

tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā |
aṭ-ṭahāsaṁ vimuñcantī nārī kā:’pyutthitā puraḥ || 47 ||

jighāṁsantīṁ tatastāṁ tu jvaladagniśirōruhām |
savyamuṣṭiprahārēṇa parājitya subhairavām |
pradōṣakālē praviśaṁ bhītayā:’haṁ tayōditaḥ || 48 ||

ahaṁ laṅkāpurī vīra nirjitā vikramēṇa tē |
yasmāttasmādvijētāsi sarvarakṣāṁsyaśēṣataḥ || 49 ||

tatrāhaṁ sarvarātraṁ tu vicinvanjanakātmajām |
rāvaṇāntaḥ puragatō na cāpaśyaṁ sumadhyamām || 50 ||

tataḥ sītāmapaśyaṁstu rāvaṇasya nivēśanē |
śōkasāgaramāsādya na pāramupalakṣayē || 51 ||

śōcatā ca mayā dr̥ṣṭaṁ prākārēṇa samāvr̥tam |
kāñcanēna vikr̥ṣṭēna gr̥hōpavanamuttamam || 52 ||

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam || 53 ||

aśōkavanikāmadhyē śiṁśupāpādapō mahān |
tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṁ kadalīvanam || 54 ||

adūrē śiṁśupāvr̥kṣātpaśyāmi varavarṇinīm |
śyāmāṁ kamalapatrākṣīmupavāsakr̥śānanām || 55 ||

tadēkavāsassaṁvītāṁ rajōdhvastaśirōruhām |
śōkasantāpadīnāṅgīṁ sītāṁ bhartr̥hitē sthitām || 56 ||

rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṁvr̥tām |
māṁsaśōṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva || 57 ||

sā mayā rākṣasīmadhyē tarjyamānā muhurmahuḥ |
ēkavēṇīdharā dīnā bhartr̥cintāparāyaṇā || 58 ||

bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgamē |
rāvaṇādvinivr̥ttārthā martavyakr̥taniścayā |
kathaṁ-cinmr̥gaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 59 ||

tāṁ dr̥ṣṭvā tādr̥śīṁ nārīṁ rāmapatnīṁ yaśasvinīm |
tatraiva śiṁśupāvr̥kṣē paśyannahamavasthitaḥ || 60 ||

tatō halahalāśabdaṁ kāñcīnūpuramiśritam |
śr̥ṇōmyadhikagambhīraṁ rāvaṇasya nivēśanē || 61 ||

tatō:’haṁ paramōdvignaḥ svaṁ rūpaṁ pratisaṁharan |
ahaṁ tu śiṁśupāvr̥kṣē pakṣīva gahanē sthitaḥ || 62 ||

tatō rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṁ dēśaṁ samanuprāptā yatra sītā:’bhavatsthitā || 63 ||

taddr̥ṣṭvā:’tha varārōhā sītā rakṣōmahābalam |
saṅkucyōrū stanau pīnau bāhubhyāṁ parirabhya ca || 64 ||

vitrastāṁ paramōdvignāṁ vīkṣamāṇāṁ tatastataḥ |
trāṇaṁ kiñcidapaśyantīṁ vēpamānāṁ tapasvinīm || 65 ||

tāmuvāca daśagrīvaḥ sītāṁ paramaduḥkhitām |
avākchirāḥ prapatitō bahumanyasva māmiti || 66 ||

yadi cēttvaṁ tu darpānmāṁ nābhinandasi garvitē |
dvau māsāvantaraṁ sītē pāsyāmi rudhiraṁ tava || 67 ||

ētacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 68 ||

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatējasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṁ daśarathasya ca |
avācyaṁ vadatō jihvā kathaṁ na patitā tava || 69 ||

kiñcidvīryaṁ tavānārya yō māṁ bharturasannidhau |
apahr̥tyāgataḥ pāpa tēnādr̥ṣṭō mahātmanā || 70 ||

na tvaṁ rāmasya sadr̥śō dāsyē:’pyasya na yujyasē |
yajñīyaḥ satyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ || 71 ||

jānakyā paruṣaṁ vākyamēvamuktō daśānanaḥ |
jajvāla sahasā kōpāccitāstha iva pāvakaḥ || 72 ||

vivartya nayanē krūrē muṣṭimudyamya dakṣiṇam |
maithilīṁ hantumārabdhaḥ strībhirhā hā kr̥taṁ tadā || 73 ||

strīṇāṁ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ |
varā maṇḍōdarīnāma tayā sa pratiṣēdhitaḥ || 74 ||

uktaśca madhurāṁ vāṇīṁ tayā sa madanārditaḥ |
sītayā tava kiṁ kāryaṁ mahēndrasamavikrama |
mayā saha ramasvādya madviśiṣṭā na jānakī || 75 ||

dēvagandharvakanyābhiryakṣakanyābhirēva ca |
sārdhaṁ prabhō ramasvēha sītayā kiṁ kariṣyasi || 76 ||

tatastābhiḥ samētābhirnārībhiḥ sa mahābalaḥ |
prasādya sahasā nītō bhavanaṁ svaṁ niśācaraḥ || 77 ||

yātē tasmindaśagrīvē rākṣasyō vikr̥tānanāḥ |
sītāṁ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraiḥ sudāruṇaiḥ || 78 ||

tr̥ṇavadbhāṣitaṁ tāsāṁ gaṇayāmāsa jānakī |
garjitaṁ ca tadā tāsāṁ sītāṁ prāpya nirarthakam || 79 ||

vr̥thāgarjitaniścēṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ |
rāvaṇāya śaśaṁsustāḥ sītādhyavasitaṁ mahat || 80 ||

tatastāḥ sahitāḥ sarvā vihatāśā nirudyamāḥ |
parikṣipya samantāttāṁ nidrāvaśamupāgatāḥ || 81 ||

tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartr̥hitē ratā |
vilapya karuṇaṁ dīnā praśuśōca suduḥkhitā || 82 ||

tāsāṁ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 83 ||

ātmānaṁ khādata kṣipraṁ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 84 ||

svapnō hyadya mayā dr̥ṣṭō dāruṇō rōmaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṁ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 85 ||

alamasmātparitrātuṁ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidēhīmētaddhi mama rōcatē || 86 ||

yasyā hyēvaṁvidhaḥ svapnō duḥkhitāyāḥ pradr̥śyatē |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnōtyanuttamam || 87 ||

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā || 88 ||

[* alamēṣā paritrātuṁ rākṣasyō mahatō bhayāt | *]

tataḥ sā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā |
avōcadyadi tattathyaṁ bhavēyaṁ śaraṇaṁ hi vaḥ || 89 ||

tāṁ cāhaṁ tādr̥śīṁ dr̥ṣṭvā sītāyā dāruṇāṁ daśām |
cintayāmāsa vikrāntō na ca mē nirvr̥taṁ manaḥ || 90 ||

sambhāṣaṇārthaṁ ca mayā jānakyāścintitō vidhiḥ |
ikṣvākūṇāṁ hi vaṁśastu tatō mama puraskr̥taḥ || 91 ||

śrutvā tu gaditāṁ vācaṁ rājarṣigaṇapūjitām |
pratyabhāṣata māṁ dēvī bāṣpaiḥ pihitalōcanā || 92 ||

kastvaṁ kēna kathaṁ cēha prāptō vānarapuṅgava |
kā ca rāmēṇa tē prītistanmē śaṁsitumarhasi || 93 ||

tasyāstadvacanaṁ śrutvā hyahamapyabravaṁ vacaḥ || 94 ||

dēvi rāmasya bhartustē sahāyō bhīmavikramaḥ |
sugrīvō nāma vikrāntō vānarēndrō mahābalaḥ || 95 ||

tasya māṁ viddhi bhr̥tyaṁ tvaṁ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṁ prēṣitastubhyaṁ rāmēṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||

idaṁ ca puruṣavyāghraḥ śrīmāndāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṁ yaśasvini || 97 ||

tadicchāmi tvayā:’:’jñaptaṁ dēvi kiṁ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayōḥ pārśvaṁ nayāmi tvāṁ kimuttaram || 98 ||

ētacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āha rāvaṇamutsādya rāghavō māṁ nayatviti || 99 ||

praṇamya śirasā dēvīmahamāryāmaninditām |
rāghavasya manōhlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||

atha māmabravītsītā gr̥hyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryēna mahābāhū rāmastvāṁ bahumanyatē || 101 ||

ityuktvā tu varārōhā maṇipravaramuttamam |
prāyacchatparamōdvignā vācā māṁ sandidēśa ha || 102 ||

tatastasyai praṇamyāhaṁ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṁ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||

uttaraṁ punarēvēdaṁ niścitya manasā tayā |
[* jñātvā samprasthitaṁ sītā māmuvāca tapasvinī | *]
hanumanmama vr̥ttāntaṁ vaktumarhasi rāghavē || 104 ||

yathā śrutvaiva nacirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupēyātāṁ tathā kuru || 105 ||

yadyanyathā bhavēdētaddvau māsau jīvitaṁ mama |
na māṁ drakṣyati kākutsthō mriyē sā:’hamanāthavat || 106 ||

tacchrutvā karuṇaṁ vākyaṁ krōdhō māmabhyavartata |
uttaraṁ ca mayā dr̥ṣṭaṁ kāryaśēṣamanantaram || 107 ||

tatō:’vardhata mē kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṁ tacca vināśayitumārabhē || 108 ||

tadbhagnaṁ vanaṣaṇḍaṁ tu bhrāntatrastamr̥gadvijam |
pratibuddhā nirīkṣantē rākṣasyō vikr̥tānanāḥ || 109 ||

māṁ ca dr̥ṣṭvā vanē tasminsamāgamya tatastataḥ |
tāḥ samabhyāgatāḥ kṣipraṁ rāvaṇāyācacakṣirē || 110 ||

rājanvanamidaṁ durgaṁ tava bhagnaṁ durātmanā |
vānarēṇa hyavijñāya tava vīryaṁ mahābala || 111 ||

durbuddhēstasya rājēndra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṁ yathā:’sau vilayaṁ vrajēt || 112 ||

tacchrutvā rākṣasēndrēṇa visr̥ṣṭā bhr̥śadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manōnugāḥ || 113 ||

tēṣāmaśītisāhasraṁ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanōddēśē parighēṇa niṣūditam || 114 ||

tēṣāṁ tu hataśēṣā yē tē gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṁ ca mahatsainyaṁ rāvaṇāyācacakṣirē || 115 ||

tatō mē buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasānhatvā śataṁ stambhēna vai punaḥ |
lalāmabhūtō laṅkāyāḥ sa vai vidhvaṁsitō mayā || 116 ||

tataḥ prahastasya sutaṁ jambumālinamādiśat |
rākṣasairbahubhiḥ sārdhaṁ ghōrarūpairbhayānakaiḥ || 117 ||

tamahaṁ balasampannaṁ rākṣasaṁ raṇakōvidam |
parighēṇātighōrēṇa sūdayāmi sahānugam || 118 ||

tacchrutvā rākṣasēndrastu mantriputrānmahābalān |
padātibalasampannānprēṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 119 ||

parighēṇaiva tānsarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||

mantriputrānhatānchrutvā samarē laghuvikramān |
pañca sēnāgragānchūrānprēṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||

tānahaṁ sahasainyānvai sarvānēvābhyasūdayam || 122 ||

tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṁ mahābalam |
bahubhī rākṣasaiḥ sārdhaṁ prēṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 123 ||

taṁ tu mandōdarīputraṁ kumāraṁ raṇapaṇḍitam |
sahasā khaṁ samutkrāntaṁ pādayōśca gr̥hītavān |
carmāsinaṁ śataguṇaṁ bhrāmayitvā vyapēṣayam || 124 ||

tamakṣamāgataṁ bhagnaṁ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṁ nāma dvitīyaṁ rāvaṇaḥ sutam |
vyādidēśa susaṅkruddhō balinaṁ yuddhadurmadam || 125 ||

taccāpyahaṁ balaṁ sarvaṁ taṁ ca rākṣasapuṅgavam |
naṣṭaujasaṁ raṇē kr̥tvā paraṁ harṣamupāgamam || 126 ||

mahatāpi mahābāhuḥ pratyayēna mahābalaḥ |
prēṣitō rāvaṇēnaiva saha vīrairmadōtkaṭaiḥ || 127 ||

sōviṣahyaṁ hi māṁ buddhvā svabalaṁ cāvamarditam |
brāhmēṇāstrēṇa sa tu māṁ prābadhnāccātivēgitaḥ || 128 ||

rajjubhiścābhi badhnanti tatō māṁ tatra rākṣasāḥ |
rāvaṇasya samīpaṁ ca gr̥hītvā māmupānayan || 129 ||

dr̥ṣṭvā sambhāṣitaścāhaṁ rāvaṇēna durātmanā |
pr̥ṣṭaśca laṅkāgamanaṁ rākṣasānāṁ ca taṁ vadham || 130 ||

tatsarvaṁ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||

asyāhaṁ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṁ vibhō |
mārutasyaurasaḥ putrō vānarō hanumānaham || 132 ||

rāmadūtaṁ ca māṁ viddhi sugrīvasacivaṁ kapim |
sō:’haṁ dūtyēna rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||

[* śr̥ṇu cāpi samādēśaṁ yadahaṁ prabravīmi tē |
rākṣasēśa harīśastvāṁ vākyamāha samāhitam || 134 ||
*]

sugrīvaśca mahātējāḥ sa tvāṁ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṁ hitaṁ pathyamuvāca ca || 135 ||

vasatō r̥śyamūkē mē parvatē vipuladrumē |
rāghavō raṇavikrāntō mitratvaṁ samupāgataḥ || 136 ||

tēna mē kathitaṁ rājñā bhāryā mē rakṣasā hr̥tā |
tatra sāhāyyamasmākaṁ kāryaṁ sarvātmanā tvayā || 137 ||

mayā ca kathitaṁ tasmai vālinaśca vadhaṁ prati |
tatra sāhāyyahētōrmē samayaṁ kartumarhasi || 138 ||

vālinā hr̥tarājyēna sugrīvēṇa mahāprabhuḥ |
cakrēgnisākṣikaṁ sakhyaṁ rāghavaḥ sahalakṣmaṇaḥ || 139 ||

tēna vālinamutpāṭya śarēṇaikēna samyugē |
vānarāṇāṁ mahārājaḥ kr̥taḥ sa plavatāṁ prabhuḥ || 140 ||

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṁ sarvātmanā tviha |
tēna prasthāpitastubhyaṁ samīpamiha dharmataḥ || 141 ||

kṣipramānīyatāṁ sītā dīyatāṁ rāghavāya ca |
yāvanna harayō vīrā vidhamanti balaṁ tava || 142 ||

vānarāṇāṁ prabhāvō hi na kēna viditaḥ purā |
dēvatānāṁ sakāśaṁ ca yē gacchanti nimantritāḥ || 143 ||

iti vānararājastvāmāhētyabhihitō mayā |
māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 144 ||

tēna vadhyō:’hamājñaptō rakṣasā raudrakarmaṇā |
matrpabhāvamavijñāya rāvaṇēna durātmanā || 145 ||

tatō vibhīṣaṇō nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tēna rākṣasarājō:’sau yācitō mama kāraṇāt || 146 ||

naivaṁ rākṣasaśārdūla tyajyatāmēṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapētō hi mārgaḥ saṁsēvyatē tvayā || 147 ||

dūtavadhyā na dr̥ṣṭā hi rājaśāstrēṣu rākṣasa |
dūtēna vēditavyaṁ ca yathārthaṁ hitavādinā || 148 ||

sumahatyaparādhē:’pi dūtasyātulavikrama |
virūpakaraṇaṁ dr̥ṣṭaṁ na vadhōstīti śāstrataḥ || 149 ||

vibhīṣaṇēnaivamuktō rāvaṇaḥ sandidēśa tān |
rākṣasānētadēvāsya lāṅgūlaṁ dahyatāmiti || 150 ||

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṁ samantataḥ |
vēṣṭitaṁ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 151 ||

rākṣasāḥ siddhasannāhāstatastē caṇḍavikramāḥ |
tadā:’dahyanta mē pucchaṁ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 152 ||

baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
na mē pīḍā bhavētkāciddidr̥kṣōrnagarīṁ divā || 153 ||

tatastē rākṣasāḥ śūrā baddhaṁ māmagnisaṁvr̥tam |
aghōṣayanrājamārgē nagaradvāramāgatāḥ || 154 ||

tatō:’haṁ sumahadrūpaṁ saṅkṣipya punarātmanaḥ |
vimōcayitvā taṁ bandhaṁ prakr̥tisthaḥ sthitaḥ punaḥ || 155 ||

āyasaṁ parighaṁ gr̥hya tāni rakṣāṁsyasūdayan |
tatastannagaradvāraṁ vēgēnāplutavānaham || 156 ||

pucchēna ca pradīptēna tāṁ purīṁ sāṭ-ṭagōpurām |
dahāmyahamasambhrāntō yugāntāgniriva prajāḥ || 157 ||

[* tatō mē hyabhavantrāsō laṅkāṁ dagdhāṁ samīkṣya tu | *]
vinaṣṭā jānakī vyaktaṁ na hyadagdhaḥ pradr̥śyatē |
laṅkāyāṁ kaściduddēśaḥ sarvā bhasmīkr̥tā purī || 158 ||

dahatā ca mayā laṅkāṁ dagdhā sītā na saṁśayaḥ |
rāmasya hi mahatkāryaṁ mayēdaṁ vitathīkr̥tam || 159 ||

iti śōkasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 160 ||

athāhaṁ vācamaśrauṣaṁ cāraṇānāṁ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdhēti vismayōdantabhāṣitām || 161 ||

tatō mē buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṁ giram |
adagdhā jānakītyēvaṁ nimittaiścōpalakṣitā || 162 ||

dīpyamānē tu lāṅgūlē na māṁ dahati pāvakaḥ |
hr̥dayaṁ ca prahr̥ṣṭaṁ mē vātāḥ surabhigandhinaḥ || 163 ||

tairnimittaiśca dr̥ṣṭārthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
r̥ṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṁ hr̥ṣṭamānasaḥ || 164 ||

punardr̥ṣṭvā ca vaidēhīṁ visr̥ṣṭaśca tayā punaḥ || 165 ||

[* tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṁ punaḥ | *]
pratiplavanamārēbhē yuṣmaddarśanakāṅkṣayā || 166 ||

tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasēvitam |
panthānamahamākramya bhavatō dr̥ṣṭavāniha || 167 ||

rāghavasya prabhāvēna bhavatāṁ caiva tējasā |
sugrīvasya ca kāryārthaṁ mayā sarvamanuṣṭhitam || 168 ||

ētatsarvaṁ mayā tatra yathāvadupapāditam |
atra yanna kr̥taṁ śēṣaṁ tatsarvaṁ kriyatāmiti || 169 ||

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē aṣṭapañcāśaḥ sargaḥ || 58

sundarakāṇḍa ēkōnaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ (59)>>


See Complete vālmīki sundarakāṇḍa for chanting.

Facebook Comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Not allowed
%d bloggers like this: