Sundarakanda Sarga (Chapter) 53 – sundarakāṇḍa tripañcāśaḥ sargaḥ (53)

tasya tadvacanaṁ śrutvā daśagrīvō mahābalaḥ |
dēśakālahitaṁ vākyaṁ bhrāturuttaramabravīt || 1 ||

samyaguktaṁ hi bhavatā dūtavadhyā vigarhitā |
avaśyaṁ tu vadhādanyaḥ kriyatāmasya nigrahaḥ || 2 ||

kapīnāṁ kila lāṅgūlamiṣṭaṁ bhavati bhūṣaṇam |
tadasya dīpyatāṁ śīghraṁ tēna dagdhēna gacchatu || 3 ||

tataḥ paśyantvimaṁ dīnamaṅgavairūpyakarśitam |
samitrajñātayaḥ sarvē bāndhavāḥ sasuhr̥jjanāḥ || 4 ||

ājñāpayadrākṣasēndraḥ puraṁ sarvaṁ sacatvaram |
lāṅgūlēna pradīptēna rakṣōbhiḥ pariṇīyatām || 5 ||

tasya tadvacanaṁ śrutvā rākṣasāḥ kōpakarśitāḥ |
vēṣṭayanti sma lāṅgūlaṁ jīrṇaiḥ kārpāsakai paṭaiḥ || 6 ||

saṁvēṣṭyamānē lāṅgūlē vyavardhata mahākapiḥ |
śuṣkamindhanamāsādya vanēṣviva hutāśanaḥ |
tailēna pariṣicyātha tē:’gniṁ tatrābhyapātayan || 7 ||

lāṅgūlēna pradīptēna rākṣasāṁstānapātayat |
rōṣāmarṣaparītātmā bālasūryasamānanaḥ || 8 ||

lāṅgūlaṁ sampradīptaṁ tu draṣṭuṁ tasya hanūmataḥ |
sahastrībālavr̥ddhāśca jagmuḥ prītā niśācarāḥ || 9 ||

sa bhūyaḥ saṅgataiḥ krūrai rākṣasairharisattamaḥ |
nibaddhaḥ kr̥tavānvīrastatkālasadr̥śīṁ matim || 10 ||

kāmaṁ khalu na mē śaktā nibaddhasyāpi rākṣasāḥ |
chittvā pāśānsamutpatya hanyāmahamimānpunaḥ || 11 ||

yadi bhartr̥hitārthāya carantaṁ bhartr̥śāsanāt |
badhnantyētē durātmanō na tu mē niṣkr̥tiḥ kr̥tā || 12 ||

sarvēṣāmēva paryāptō rākṣasānāmahaṁ yudhi |
kiṁ tu rāmasya prītyarthaṁ viṣahiṣyē:’hamīdr̥śam || 13 ||

laṅkā cārayitavyā vai punarēva bhavēditi |
rātrau na hi sudr̥ṣṭā mē durgakarmavidhānataḥ || 14 ||

avaśyamēva draṣṭavyā mayā laṅkā niśākṣayē || 15 ||

kāmaṁ baddhasya mē bhūyaḥ pucchasyōddīpanēna ca |
pīḍāṁ kurvantu rakṣāṁsi na mē:’sti manasaḥ śramaḥ || 16 ||

tatastē saṁvr̥tākāraṁ sattvavantaṁ mahākapim |
parigr̥hya yayurhr̥ṣṭā rākṣasāḥ kapikuñjaram || 17 ||

śaṅkhabhērīninādaistaṁ ghōṣayantaḥ svakarmabhiḥ |
rākṣasāḥ krūrakarmāṇaścārayanti sma tāṁ purīm || 18 ||

anvīyamānō rakṣōbhiryayau sukhamarindamaḥ |
hanumāṁścārayāmāsa rākṣasānāṁ mahāpurīm || 19 ||

athāpaśyadvimānāni vicitrāṇi mahākapiḥ |
saṁvr̥tānbhūmibhāgāṁśca suvibhaktāṁśca catvarān || 20 ||

vīthīśca gr̥hasambādhāḥ kapiḥ śr̥ṅgāṭakāni ca |
tathā rathyōparathyāśca tathaiva gr̥hakāntarān |
gr̥hāṁśca mēghasaṅkāśāndadarśa pavanātmajaḥ || 21 ||

catvarēṣu catuṣkēṣu rājamārgē tathaiva ca |
ghōṣayanti kapiṁ sarvē cārīka iti rākṣasāḥ || 22 ||

strībālavr̥ddhā nirjagmustatra tatra kutūhalāt |
taṁ pradīpitalāṅgūlaṁ hanumantaṁ didr̥kṣavaḥ || 23 ||

dīpyamānē tatastasya lāṅgūlāgrē hanūmataḥ |
rākṣasyastā virūpākṣyaḥ śaṁsurdēvyāstadapriyam || 24 ||

yastvayā kr̥tasaṁvādaḥ sītē tāmramukhaḥ kapiḥ |
lāṅgūlēna pradīptēna sa ēṣa pariṇīyatē || 25 ||

śrutvā tadvacanaṁ krūramātmāpaharaṇōpamam |
vaidēhī śōkasantaptā hutāśanamupāgamat || 26 ||

maṅgalābhimukhī tasya sā tadā:’:’sīnmahākapēḥ |
upatasthē viśālākṣī prayatā havyavāhanam || 27 ||

yadyasti patiśuśrūṣā yadyasti caritaṁ tapaḥ |
yadi cāstyēkapatnītvaṁ śītō bhava hanūmataḥ || 28 ||

yadi kiñcidanukrōśastasya mayyasti dhīmataḥ |
yadi vā bhāgyaśēṣō mē śītō bhava hanūmataḥ || 29 ||

yadi māṁ vr̥ttasampannāṁ tatsamāgamalālasām |
sa vijānāti dharmātmā śītō bhava hanūmataḥ || 30 ||

yadi māṁ tārayēdāryaḥ sugrīvaḥ satyasaṅgaraḥ |
asmādduḥkhāmbusaṁrōdhācchītō bhava hanūmataḥ || 31 ||

tatastīkṣṇārciravyagraḥ pradakṣiṇaśikhō:’nalaḥ |
jajvāla mr̥gaśābākṣyāḥ śaṁsanniva śivaṁ kapēḥ || 32 ||

hanumajjanakaścāpi pucchānalayutō:’nilaḥ |
vavau svāsthyakarō dēvyāḥ prālēyānilaśītalaḥ || 33 ||

[* adhikapāṭhaḥ –
tāṁ tadā paramōdvignāṁ sītāṁ śōkābhikarśitām |
hanūmati gr̥hītē tu rakṣōbhirbhīmavikramaiḥ |
uvāca saramā vākyaṁ tāmāśvāsayituṁ tadā ||
mā śucō dēvi vaidēhi hanūmantaṁ mahākapim ||
hatvā tu rakṣiṇaḥ sarvānrākṣasāṁstata ēva saḥ |
purīṁ laṅkāṁ dahati sa sākṣādiva hutāśanaḥ |
bhavanādbhavanaṁ gacchannasāvatyantavīryavān ||
prāsādavarasaṁsthāśca gavākṣasthāśca yōṣitaḥ |
vahnipradīptanayanāstathā krandanti duḥkhitāḥ ||
ētā varaviśālākṣyō vahnijvālāsamāvr̥tāḥ |
apaśyantyaḥ kvacitsthātuṁ sarvatō:’gnisamāvr̥tāḥ |
vahnāvabhyutpatantyāśu kartavyaṁ naiva jajñirē ||
abhidhāvanti sahasā krōśantyaḥ saha bālakaiḥ |
avakuṇṭhāni kr̥tvā sma vāsōbhirviṣṭhitāstadā ||
staṁbhai rājatasauvarṇaiḥ pravālamaṇicārubhiḥ |
dr̥śyantē:’gnisamāsaktā vahnau vahnirivōdyatāḥ |
prāsādamālā bahudhā agnidagdhāḥ patanti hi ||
arciṣēva hiraṇyānāṁ prabhābhiḥ kr̥ṣṇavartmanaḥ |
dīpyamānā ivābhāti laṅkēyaṁ kālaparyayē ||
kvaciddagdhāḥ pradēśāstu kvaciddagdhā vināśitāḥ |
bahubhaumā vibhānti sma gr̥hāṇāṁ bhūmayaḥ śubhāḥ ||
kāntābhiḥ saha vitrastā dr̥śyantē rākṣasāstadā |
hāhētyuccairvadanti sma trātāraṁ nābhijajñirē ||
sampradīptaṁ purīṁ laṅkāṁ hanumadvīryadharṣitām |
antaḥpurāṇi sarvāṇi dr̥ṣṭvā dudruvirē tadā ||
kvacitkuṅkumavarṇābhāḥ kvacitkiṁśukasaṁ-nibhāḥ |
kvacinmalinasaṅkāśāḥ śikhā vahnēścakāśirē ||
dhūmēna saṁvr̥tāḥ kēcidgr̥hōddēśāḥ suśōbhanāḥ |
varṣākālē tu samprāptē dhanairiva nabhassthalam ||
dēvi vyapaitu tē trāsō hanūmantaṁ prati priyē |
dagdhvaiva laṅkāṁ sumahānvyōmni vīraḥ prakāśatē |
dīrghairghanāmbusaṁrōdhairmuktacandra ivāmalaḥ ||
ētacchrutvā:’bhavatprītā sītā śaśinibhānanā |
nirvr̥tiṁ paramāṁ prāptā bālā svasthā:’bhavattadā ||
*]

dahyamānē ca lāṅgūlē cintayāmāsa vānaraḥ || 34 ||

pradīptō:’gnirayaṁ kasmānna māṁ dahati sarvataḥ |
dr̥śyatē ca mahājvālaḥ karōti na ca mē rujam |
śiśirasyēva sampātō lāṅgūlāgrē pratiṣṭhitaḥ || 35 ||

athavā tadidaṁ vyaktaṁ yaddr̥ṣṭaṁ plavatā mayā |
rāmaprabhāvādāścaryaṁ parvataḥ saritāṁ patau || 36 ||

yadi tāvatsamudrasya mainākasya ca dhīmataḥ |
rāmārthaṁ sambhramastādr̥kkimagnirna kariṣyati || 37 ||

sītāyāścānr̥śaṁsyēna tējasā rāghavasya ca |
pituśca mama sakhyēna na māṁ dahati pāvakaḥ || 38 ||

bhūyaḥ sa cintayāmāsa muhūrtaṁ kapikuñjaraḥ || 39 ||

[* adhikapāṭhaḥ –
kathamasmadvidhasyēha bandhanaṁ rākṣasādhamaiḥ |
pratikriyā:’sya yuktā syātsati mahyaṁ parākramē |
tataśchittvā ca tānpāśānvēgavānvai mahākapiḥ |
*]

utpapātātha vēgēna nanāda ca mahākapiḥ |
puradvāraṁ tataḥ śrīmāñśailaśr̥ṅgamivōnnatam |
vibhaktarakṣaḥsambādhamāsasādānilātmajaḥ || 40 ||

sa bhūtvā śailasaṅkāśaḥ kṣaṇēna punarātmavān |
hrasvatāṁ paramāṁ prāptō bandhanānyavaśātayat || 41 ||

vimuktaścābhavacchrīmānpunaḥ parvatasannibhaḥ |
vīkṣamāṇaśca dadr̥śē parighaṁ tōraṇāśritam || 42 ||

sa taṁ gr̥hya mahābāhuḥ kālāyasapariṣkr̥tam |
rakṣiṇastānpunaḥ sarvānsūdayāmāsa mārutiḥ || 43 ||

sa tānnihatvā raṇacaṇḍavikramaḥ
samīkṣamāṇaḥ punarēva laṅkām |
pradīptalāṅgūlakr̥tārcimālī
prakāśatāditya ivārcimālī || 44 ||

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē sundarakāṇḍē tripañcāśaḥ sargaḥ || 53

sundarakāṇḍa catuṣpañcāśaḥ sargaḥ (54)>>


See Complete vālmīki sundarakāṇḍa for chanting.

Facebook Comments

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published.

error: Not allowed
%d bloggers like this: