Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
(గమనిక: ఈ దశకము (శ్లోకాలు మాత్రమే) “నారాయణీయం ” పారాయణ గ్రంథములో ఉన్నది. Click here to buy.)
పఞ్చమదశకమ్ (౫) – విరాట్పురుషోత్పత్తిః
(నారాయణీయంలోని ఐదవ దశకము సృష్టి క్రమాన్ని, అంటే పరబ్రహ్మ తత్త్వం నుండి ఈ దృశ్యమాన ప్రపంచం మరియు విరాట్ పురుషుడు ఎలా ఉద్భవించారో శాస్త్రీయంగా, భక్తిరసంతో వివరిస్తుంది. ఈ ఐదవ దశకంలో సృష్టి అనేది ఒక క్రమ పద్ధతిలో (సాత్త్విక, రాజస, తామస అహంకారాల ద్వారా) జరుగుతుందని వివరించబడింది. ఇది ఆధునిక సైన్స్ చెప్పే ‘బిగ్ బ్యాంగ్’ కంటే లోతైన ఆధ్యాత్మిక వివరణ.)
వ్యక్తావ్యక్తమిదం న కించిదభవత్ ప్రాక్ ప్రాకృతప్రక్షయే
మాయాయాం గుణసామ్యరుద్ధవికృతౌ త్వయ్యాగతాయాం లయమ్ |
నో మృత్యుశ్చ తదామృతం చ సమభూన్నాహ్నో న రాత్రేః స్థితి-
-స్తత్రైకస్త్వమశిష్యథాః కిల పరానందప్రకాశాత్మనా || ౫-౧ ||
5-1. ప్రళయ స్థితి: ఓ ప్రభూ! ప్రాకృత ప్రళయ కాలంలో (సృష్టికి పూర్వం) వ్యక్తము (కనిపించే ప్రపంచం), అవ్యక్తము (కనిపించని మూల ప్రకృతి) ఏదీ లేదు. సత్వ, రజ, తమో గుణాలు సామ్యావస్థలో ఉండి, ఎటువంటి వికారాలు లేని మాయ నీలో లీనమై ఉంది. అప్పుడు మృత్యువు లేదు, అమృతము లేదు, పగలు లేదు, రాత్రి లేదు. కేవలం పరమానంద ప్రకాశ స్వరూపుడవు (పరానంద ప్రకాశాత్మనా) అయిన నీవు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నావు.
కాలః కర్మ గుణాశ్చ జీవనివహా విశ్వం చ కార్యం విభో
చిల్లీలారతిమేయుషి త్వయి తదా నిర్లీనతామాయయుః |
తేషాం నైవ వదంత్యసత్త్వమయి భోః శక్త్యాత్మనా తిష్ఠతాం
నో చేత్ కిం గగనప్రసూనసదృశాం భూయో భవేత్ సంభవః || ౫-౨ ||
5-2. శక్తుల సూక్ష్మ రూపం: కాలము, కర్మ, గుణములు, జీవరాశులు మరియు కార్యరూపమైన ఈ విశ్వమంతా నీ చిచ్ఛక్తి అనే లీలలో (చిల్లీలారతి) నీయందే లీనమై ఉన్నాయి. అవి అసలు లేవని (అసత్వమయి) చెప్పలేము, ఎందుకంటే అవి నీలో శక్తి రూపంలో ఉన్నాయి. లేకపోతే, గగన ప్రసూనము (ఆకాశ పుష్పం – అసలు లేనిది) మళ్లీ పుట్టడం సాధ్యం కాదు కదా!
ఏవం చ ద్విపరార్ధకాలవిగతావీక్షాం సిసృక్షాత్మికాం
బిభ్రాణే త్వయి చుక్షుభే త్రిభువనీభావాయ మాయా స్వయమ్ |
మాయాతః ఖలు కాలశక్తిరఖిలాదృష్టం స్వభావోఽపి చ
ప్రాదుర్భూయ గుణాన్ వికాస్య విదధుస్తస్యాః సహాయక్రియామ్ || ౫-౩ ||
5-3. సృష్టి సంకల్పం: రెండు పరార్థాల కాలం గడిచిన తర్వాత, సృష్టించాలనే ఈక్షణ (సంకల్పం) నీకు కలిగింది. అప్పుడు నీలోని మాయ కదిలింది (చుక్షుభే). ఆ మాయ నుండి కాలశక్తి, అఖిలాదృష్టము (జీవుల కర్మ ఫలం), స్వభావము ఉద్భవించి, గుణాలను వికాసం గావించి సృష్టి కార్యానికి సహాయపడ్డాయి.
మాయాసన్నిహితోఽప్రవిష్టవపుషా సాక్షీతి గీతో భవాన్
భేదైస్తాం ప్రతిబింబితో వివిశివాన్ జీవోఽపి నైవాపరః |
కాలాదిప్రతిబోధితాఽథ భవతా సంచోదితా చ స్వయం
మాయా సా ఖలు బుద్ధితత్త్వమసృజద్యోఽసౌ మహానుచ్యతే || ౫-౪ ||
5-4. మహత్తత్త్వ ఆవిర్భావం: మాయాశక్తిలో నీవు ప్రతిబింబించినా, దానిలో చిక్కుకోకుండా ఉండటం వల్ల నిన్ను వేదాలు సాక్షి అని కీర్తిస్తున్నాయి. నీవు మాయలో ప్రతిబింబించిన రూపమే జీవుడు. నీచే ప్రేరేపించబడి, కాలశక్తిచే మేల్కొల్పబడిన ఆ మాయ మొదట బుద్ధితత్త్వాన్ని సృష్టించింది. దీనినే శాస్త్రాలలో మహత్తు (Great Principle) అని పిలుస్తారు.
తత్రాసౌ త్రిగుణాత్మకోఽపి చ మహాన్ సత్త్వప్రధానః స్వయం
జీవేఽస్మిన్ ఖలు నిర్వికల్పమహమిత్యుద్బోధనిష్పాదకః |
చక్రేఽస్మిన్ సవికల్పబోధకమహంతత్త్వం మహాన్ ఖల్వసౌ
సంపుష్టం త్రిగుణైస్తమోఽతిబహులం విష్ణో భవత్ప్రేరణాత్ || ౫-౫ ||
5-5. అహంకార సృష్టి: ఆ మహత్తత్త్వము మూడు గుణాలతో కూడి ఉన్నప్పటికీ, సత్త్వగుణ ప్రధామైనది కావటంతో జీవుడిలో “నేను ఉన్నాను” అనే నిర్వికల్ప అహంతను (Pure Self-awareness) కలిగిస్తుంది. నీ ప్రేరణ వల్ల ఆ మహత్తు నుండి సత్వ-రజ-తమో గుణాలతో కూడిన అహంతత్త్వము (అహంకారం) ఉద్భవించింది. ఇందులో తమోగుణం అధికంగా ఉండటం వల్ల ఇది సవికల్పక (నేను, నాది అనే భేద భావం) స్థితిని పొందింది.
సోఽహం చ త్రిగుణక్రమాత్ త్రివిధతామాసాద్య వైకారికో
భూయస్తైజసతామసావితి భవన్నాద్యేన సత్త్వాత్మనా |
దేవానింద్రియమానినోఽకృత దిశావాతార్కపాశ్యశ్వినో
వహ్నీంద్రాచ్యుతమిత్రకాన్ విధువిధిశ్రీరుద్రశారీరకాన్ || ౫-౬ ||
5-6. సాత్త్విక (వైకారిక) అహంకార సృష్టి: ఓ విష్ణూ! ఆ అహంకారం త్రిగుణాల ప్రభావంతో మూడు రకాలుగా విడిపోయింది. అందులో మొదటిదైన వైకారిక (సాత్త్విక) అహంకారం నుండి పది దిక్కుల దేవతలు, వాయువు, సూర్యుడు, వరుణుడు, అశ్వినీ దేవతలు, అగ్ని, ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (అచ్యుత), మిత్రుడు, ప్రజాపతి ఉద్భవించారు. అలాగే అంతఃకరణ వృత్తులైన మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారము, చిత్తములకు అధిదేవతలైన చంద్రుడు, బ్రహ్మ, రుద్రుడు, క్షేత్రజ్ఞుడు ఉద్భవించారు.
భూమన్ మానసబుద్ధ్యహంకృతిమిలచ్చిత్తాఖ్యవృత్త్యన్వితం
తచ్చాంతఃకరణం విభో తవ బలాత్ సత్త్వాంశ ఏవాసృజత్ |
జాతస్తైజసతో దశేంద్రియగణస్తత్తామసాంశాత్ పున-
-స్తన్మాత్రం నభసో మరుత్పురపతే శబ్దోఽజని త్వద్బలాత్ || ౫-౭ ||
5-7. రాజస (తైజస) మరియు తామస అహంకార సృష్టి: ఓ భూమన్! నీ శక్తి వల్ల తైజస (రాజస) అహంకారం నుండి పది ఇంద్రియాలు (దశేంద్రియగణః – ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు) పుట్టాయి. ఇక తామస అహంకారం నుండి, నీ ప్రేరణ వల్ల మొదట ఆకాశానికి మూలమైన శబ్ద తన్మాత్ర (తన్మాత్రం నభసో) ఉద్భవించింది.
శబ్దాద్వ్యోమ తతః ససర్జిథ విభో స్పర్శం తతో మారుతం
తస్మాద్రూపమతో మహోఽథ చ రసం తోయం చ గంధం మహీమ్ |
ఏవం మాధవ పూర్వపూర్వకలనాదాద్యాద్యధర్మాన్వితం
భూతగ్రామమిమం త్వమేవ భగవన్ ప్రాకాశయస్తామసాత్ || ౫-౮ ||
5-8. పంచభూత క్రమ వికాసం: ఓ మాధవా! తామస అహంకారం నుండి పుట్టిన శబ్దం నుండి ఆకాశము (వ్యోమ), ఆకాశం నుండి స్పర్శ తన్మాత్ర, దాని నుండి వాయువు (మారుతం), వాయువు నుండి రూప తన్మాత్ర, దాని నుండి అగ్ని (మహః/తేజస్సు), అగ్ని నుండి రస తన్మాత్ర, దాని నుండి జలము (తోయం), జలం నుండి గంధ తన్మాత్ర, చివరగా దాని నుండి భూమి (మహీ) ఉద్భవించాయి. ఈ క్రమంలో ప్రతి తర్వాతి భూతం, తన ముందున్న భూతాల ధర్మాలను (ఉదా: వాయువుకు శబ్ద, స్పర్శ రెండు గుణాలు ఉండటం) కలిగి ఉండి వికసించింది.
ఏతే భూతగణాస్తథేంద్రియగణా దేవాశ్చ జాతా పృథక్
నో శేకుర్భువనాండనిర్మితివిధౌ దేవైరమీభిస్తదా |
త్వం నానావిధసూక్తిభిర్నుతగుణస్తత్త్వాన్యమూన్యావిశం-
-శ్చేష్టాశక్తిముదీర్య తాని ఘటయన్ హైరణ్యమండం వ్యధాః || ౫-౯ ||
5-9. హిరణ్మయ అండం: ఈ భూతములు, ఇంద్రియములు, దేవతలు విడివిడిగా ఉన్నప్పుడు బ్రహ్మాండాన్ని నిర్మించలేకపోయాయి. అప్పుడు నీవు ఆ తత్త్వాలన్నింటిలోకి ప్రవేశించి (ఆవిశం), వాటిలో చేష్టాశక్తిని (క్రియ) పుట్టించి, వాటిని కలిపి ఒక హిరణ్మయ అండం (బంగారు అండం) సృష్టించావు.
అండం తత్ఖలు పూర్వసృష్టసలిలేఽతిష్ఠత్ సహస్రం సమాః
నిర్భిందన్నకృథాశ్చతుర్దశజగద్రూపం విరాడాహ్వయమ్ |
సాహస్రైః కరపాదమూర్ధనివహైర్నిశ్శేషజీవాత్మకో
నిర్భాతోఽసి మరుత్పురాధిప స మాం త్రాయస్వ సర్వామయాత్ || ౫-౧౦ ||
5-10. విరాట్ పురుషుడు: ఆ అండం వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు కారణ జలంలో ఉంది. ఆ తర్వాత నీవు దానిని భేదించుకుని పద్నాలుగు లోకాల రూపంలో ఉన్న విరాట్ స్వరూపుడిగా వెలిశావు. వేల కొలది చేతులు, పాదాలు, శిరస్సులు కలిగి సమస్త జీవకోటికి ఆత్ముడైన ఓ గురువాయూరప్పా! నీవు నన్ను సమస్త రోగాల నుండి రక్షించుము.
ఇతి పంచమదశకం సమాప్తమ్ |
గమనిక: పైన ఇవ్వబడిన దశకము (శ్లోకాలు మాత్రమే), ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
నారాయణీయం
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ శ్రీమన్నారాయణీయం (౧౦౦ దశకాలు) చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
