// శ్లోకాలు – తాత్పర్యం //
(ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల సకల పాపాలు నశిస్తాయి, ఆయురారోగ్యాలు సిద్ధిస్తాయి. ముఖ్యంగా ‘వైద్యనాథుడు’ అయిన శివుని అనుగ్రహంతో శారీరక, మానసిక వ్యాధులు తొలగి సుఖసంతోషాలు కలుగుతాయి.)
ధ్యానం –
ఆపాతాళ నభః స్థలాంత భువన బ్రహ్మాండమావిస్ఫుర-
-జ్జ్యోతిఃస్ఫాటికలింగ మౌళివిలసత్ పూర్ణేందు వాంతామృతైః |
అస్తోకాప్లుతమేకమీశమనిశం రుద్రానువాకాన్ జపన్
ధ్యాయేదీప్సితసిద్ధయే ధ్రువపదం విప్రోఽభిషించేచ్ఛివమ్ ||
పాతాళం నుండి ఆకాశం వరకు ఉన్న బ్రహ్మాండమంతా వ్యాపించి ప్రకాశించే జ్యోతి స్వరూపమైన స్ఫటిక లింగము కలవానికి, తన శిరస్సుపై ప్రకాశించే పూర్ణచంద్రుని నుండి స్రవించే అమృత ధారలతో సమృద్ధిగా అభిషేకింపబడేవానికి, అద్వితీయుడైన ఆ ఈశ్వరుని ధ్యానిస్తూ… కోరిన కోరికలు సిద్ధించుట కొరకు రుద్ర మంత్రాలను జపిస్తూ బ్రాహ్మణుడు (లేక ఉపాసకుడు) శివునికి అభిషేకం చేయవలెను.
బ్రహ్మాండవ్యాప్తదేహా భసిత హిమరుచా భాసమానా భుజంగైః
కంఠే కాలాః కపర్దాః కలితశశికలాశ్చండ కోదండ హస్తాః |
త్ర్యక్షా రుద్రాక్షమాలాః సులలితవపుషః శాంభవా మూర్తిభేదాః
రుద్రాః శ్రీరుద్రసూక్త ప్రకటిత విభవాః నః ప్రయచ్ఛంతు సౌఖ్యమ్ ||
బ్రహ్మాండమంతా వ్యాపించిన శరీరం కలవారు, విభూతి చేత మంచు వలె తెల్లని కాంతితో మెరిసిపోతున్నవారు, సర్పాలను ఆభరణాలుగా ధరించినవారు, నీలకంఠులు, జటాజూటమున చంద్రకళను ధరించినవారు, చేతిలో ప్రచండమైన కోదండము (ధనుస్సు) ఉన్నవారు, మూడు కన్నులు కలిగి రుద్రాక్ష మాలలను ధరించినవారు, సుకుమారమైన దేహము కలవారై శ్రీ రుద్ర సూక్తము ద్వారా తమ వైభవాన్ని చాటుకుంటున్న వివిధ రుద్ర మూర్తులు మనకు సౌఖ్యాన్ని ప్రసాదించుగాక.
ఇత్యుక్త్వా సత్వరం సాంబం స్మృత్వా శంకరపాదుకే |
ధ్యాత్వా యయౌ గణాధీశః శివసన్నిధిమాదరాత్ ||
ఇలా ధ్యానించి, వెంటనే పార్వతీ సమేతుడైన పరమశివుని మనస్సులో తలచుకొని, శంకరుని పాదుకలను ధ్యానిస్తూ, గణాధిపతి (వినాయకుడు) ఎంతో ఆదరంతో శివుని సన్నిధికి వెళ్ళెను.
తతః ప్రణమ్య బహుధా కృతాంజలిపుటః ప్రభుమ్ |
శంభుం స్తోతుం మతిం చక్రే సర్వాభీష్టప్రదాయకమ్ ||
అక్కడ ప్రభువైన పరమశివునికి అనేక పర్యాయాలు ప్రణామం చేసి, దోసిలి యొగ్గి (కృతాంజలి), సర్వ కోరికలను తీర్చే ఆ శంభుని స్తుతించడానికి నిశ్చయించుకొనెను.
గణేశ ఉవాచ |
నమస్తే దేవదేవాయ నమస్తే రుద్రమన్యవే |
నమస్తే చంద్రచూడాయాప్యుతోత ఇషవే నమః || ౧ ||
దేవదేవుడవైన నీకు నమస్కారము. దుష్టుల మీద నీకు కలిగే కోపానికి (మన్యువు) నమస్కారము. చంద్రుని శిరస్సుపై ధరించిన నీకు నమస్కారము. అలాగే నీ బాణమునకు కూడా నమస్కారము.
నమస్తే పార్వతీకాంతాయైకరూపాయ ధన్వనే | [మేరుధన్వనే]
నమస్తే భగవన్ శంభో బాహుభ్యాముత తే నమః || ౨ ||
పార్వతీదేవి భర్తవైన నీకు, అద్వైత రూపుడవైన (ఏకరూపాయ) నీకు, మేరు పర్వతాన్నే ధనుస్సుగా ధరించిన నీకు నమస్కారము. ఓ భగవంతుడా, శంభూ! నీ రెండు బాహువులకు కూడా నమస్కారము.
ఇషుః శివతమా యా తే తయా మృడాయ రుద్ర మామ్ |
శివం ధనుర్యద్బభూవ తేనాపి మృడయాధునా || ౩ ||
ఓ రుద్రా! నీ బాణాలలో ఏది అత్యంత మంగళకరమైనదో, దానితో మమ్మల్ని సుఖపెట్టు. నీ ధనుస్సు ఏది అత్యంత శుభప్రదమైనదో, దానితో కూడా ఇప్పుడు మమ్మల్ని ఆనందింపజేయుము.
శరవ్యా యా శివతమా తయాపి మృడయ ప్రభో |
యా తే రుద్ర శివా నిత్యం సర్వమంగళసాధనమ్ || ౪ ||
ఓ ప్రభూ! నీ ఆయుధ సమూహంలో ఏది అత్యంత శివతరమో (మంగళకరమో) దానితో మమ్మల్ని రక్షించు. ఓ రుద్రా! నీ రూపము నిత్యము సర్వ మంగళాలను ప్రసాదించేది.
తయాభిచాకశీహి త్వం తనువా మాముమాపతే |
అఘోరయాపి తనువా రుద్రాద్యాపాపకాశినీ || ౫ ||
ఓ ఉమాపతీ! నీ మంగళకరమైన శరీరముతో మమ్మల్ని అనుగ్రహించు. ఘోరము కానిది (అఘోర), పాపాలను నశింపజేసేది (అపాపకాశినీ) అయిన నీ దివ్య మంగళ స్వరూపంతో మమ్మల్ని చూడుము.
యా తయా మృడయ స్వామిన్ సదా శంతమయా ప్రభో |
గిరిశంతం మహారుద్ర హస్తే యామిషుమస్తవే || ౬ ||
ఓ స్వామీ! పర్వతంపై ఉండి సుఖాన్నిచ్చే ఓ మహారుద్రా! అత్యంత శాంతమైన నీ స్వరూపంతో మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ సుఖపెట్టు. శత్రువుల సంహారం కోసం నీ చేతిలో ఏ బాణాన్ని అయితే ధరించావో…
బిభర్షి తాం గిరిత్రాద్య శివాం కురు శివాపతే |
శివేన వచసా రుద్ర నిత్యం వాచా వదామసి || ౭ ||
…ఓ గిరిత్రా (పర్వతాన్ని రక్షించేవాడా)! ఆ బాణాన్ని మా పట్ల మంగళకరంగా మార్చుము. ఓ రుద్రా! శుభప్రదమైన వేద వాక్కులతో మేము నిన్ను ఎల్లప్పుడూ స్తుతిస్తాము.
త్వద్భక్తి పరిపూతాంగం మహింసీః పురుషం జగత్ |
యచ్చ శర్వ జగత్సర్వమయక్ష్మం సుమనా అసత్ || ౮ ||
నీ భక్తితో పవిత్రమైన శరీరము గల ఈ భక్తుని హింసించవద్దు. ఓ శర్వా! ఈ జగత్తంతా రోగ రహితంగా (అయక్ష్మం), నిర్మలమైన మనస్సుతో ఉండేలా అనుగ్రహించు.
యథా తథావమాం రుద్ర తదన్యధాపి మే ప్రభో |
రుద్ర త్వం ప్రథమో దైవ్యో భిషక్ పాపవినాశకః || ౯ ||
ఓ రుద్రా! మా పట్ల మరియు ఈ జగత్తు పట్ల అనుకూలంగా ఉండుము. దేవతలలో ప్రథముడవు, గొప్ప వైద్యుడవు (భిషక్) అయిన నీవు మా పాపాలను నశింపజేయుము.
అధివక్తాఽధ్యవోచన్మాం భావలింగార్చకం ముదా |
అహీన్ సర్వాన్ యాతు ధాన్యః సర్వా అప్యద్య జంభయన్ || ౧౦ ||
భావలింగాన్ని అర్చించే నన్ను చూసి సంతోషించి, నన్ను రక్షించే వాడిగా (అధివక్త) మాట్లాడుము. మమ్మల్ని పీడించే సమస్త సర్పాలను, రాక్షసులను (యాతుధాన్యః) ఇప్పుడే సంహరించి మమ్మల్ని కాపాడుము.
అసౌ తామ్రోరుణో బభ్రుః నీలగ్రీవః సుమంగళః |
విలోహితోస్త్వయం శంభో త్వదధిష్ఠాన ఏవ హి || ౧౧ ||
ఉదయకాల సూర్యుని వలె ఎర్రగా (తామ్ర), అరుణ వర్ణంలో ఉండి, పింగళ వర్ణము (బభ్రు), నీలకంఠము కలిగి అత్యంత మంగళప్రదుడైన ఓ శంభూ! నీ ఆధిపత్యంలోనే ఈ జగత్తు అంతా ఉన్నది.
నమో నమస్తే భగవన్ నీలగ్రీవాయ మీఢుషే |
సహస్రాక్షాయ శుద్ధాయ సచ్చిదానందమూర్తయే || ౧౨ ||
భగవంతుడైన నీలకంఠునికి, కోరిన కోర్కెలు వర్షించేవానికి (మీఢుషే), వేయి కన్నులు గలవానికి (సహస్రాక్ష), పరిశుద్ధునికి మరియు సచ్చిదానంద స్వరూపుడైన నీకు మాటిమాటికీ నమస్కారము.
ఉభయోగార్త్నియోర్జ్యా యా ధన్వనస్తాం ప్రముంచతామ్ |
సంప్రాప్య ధనురన్యేషాం భయాయ ప్రభవిష్యతి || ౧౩ ||
ఓ ప్రభూ! నీ ధనుస్సు యొక్క రెండు చివరలకు కట్టిన అల్లెత్రాడును విప్పేయి. ఆ ధనుస్సు ఇతర శత్రువులకు భయాన్ని కలిగించేదిగా ఉండుగాక (మాకు కాదు).
అస్మద్భయ వినాశార్థ మధునాభయద ప్రభో |
యాశ్చ తే హస్త ఇషవః పరతా భగవో వాప || ౧౪ ||
అభయమిచ్చే ఓ ప్రభూ! మా భయాన్ని పోగొట్టడానికి, నీ చేతిలో ఉన్న బాణాలను మాకు దూరంగా (శత్రువుల వైపు) ఉంచుము.
అవతత్య ధనుశ్చ త్వం సహస్రాక్ష శతేషుధే |
ముఖా నిశీర్య శల్యానాం శివో నః సుమనా భవ || ౧౫ ||
వేయి కన్నులు, వందలకొద్దీ అమ్ముల పొదులు గల ఓ శివా! నీ ధనుస్సును దించి, బాణాల మొనలను మొద్దుబారేలా చేసి, ప్రసన్నమైన మనస్సుతో మా పట్ల మంగళప్రదుడవు కావాలి.
విజ్యం ధనురిదం భూయాత్ విశల్యో బాణవానపి |
అనేశన్నిషవశ్చాపి హ్యాభురస్తు నిషంగథిః || ౧౬ ||
నీ ధనుస్సు అల్లెత్రాడు లేనిది (విజ్యం) కావాలి. నీ అమ్ములపొదిలోని బాణాలు మొనలు లేనివి (విశల్య) కావాలి. నీ బాణాలు లక్ష్యాన్ని చేరనివి కావాలి. నీ ఖడ్గము ఒరలోనే (నిషంగథి) ఉండిపోవాలి.
కపర్దినో మహేశస్య యది నాభుర్నిషంగథిః |
ఇషవో పి సమర్థాశ్చేత్ సామర్థ్యేతు భయం భవేత్ || ౧౭ ||
జటాజూటధారివైన ఓ మహేశ్వరా! నీ ఖడ్గము ఒరలోనే ఉండి, నీ బాణాలు ప్రయోగించడానికి సిద్ధంగా లేకపోతేనే మాకు భయం ఉండదు. అవి సమర్థవంతంగా ఉంటే మాకు భయం కలుగుతుంది (అంటే నీవు ప్రసన్నుడవై శాంతించాలి అని భావం).
యా తే హేతిర్ధనుర్హస్తే మీఢుష్టమ బభూవ యా |
తయాఽస్మాన్ విశ్వతస్తేన పాలయ త్వమయక్ష్మయా || ౧౮ ||
కోర్కెలు తీర్చే ఓ శివా! నీ చేతిలో ఏ ఆయుధమైతే ఉన్నదో, ఏ ధనుస్సు అయితే ఉన్నదో, రోగ రహితమైన (అయక్ష్మ) ఆ ఆయుధంతో మమ్మల్ని అన్ని వైపుల నుండి కాపాడుము.
అనాతతాయాయుధాయ నమస్తే ధృష్ణవే నమః |
బాహుభ్యాం ధన్వనే శంభో నమో భూయో నమో నమః || ౧౯ ||
ప్రయోగించని ఆయుధము కలవానికి, ధైర్యవంతునికి, నీ రెండు బాహువులకు, ధనుస్సు ధరించిన నీకు ఓ శంభూ! మరల మరల నమస్కారము.
పరితే ధన్వనో హేతిః విశ్వతోఽస్మాన్ వృణక్తు నః |
ఇషుధిస్తవ యా తావదస్మదారే నిధేహి తమ్ || ౨౦ ||
నీ ధనుస్సు యొక్క బాణము మాకు తగలకుండా అన్ని వైపుల నుండి తప్పించుగాక. నీ అమ్ములపొదిని మాకు దూరంగా ఉంచుము (మాపై ప్రయోగించవద్దు).
హిరణ్యబాహవే తుభ్యం సేనాన్యే తే నమో నమః |
దిశాం చ పతయే తుభ్యం పశూనాం పతయే నమః || ౨౧ ||
బంగారు బాహువులు కలవానికి, దేవ సేనాధిపతికి, దిక్కులకు ప్రభువుకు మరియు పశుపతికి (జీవుల ప్రభువుకు) నమస్కారము.
త్విషీమతే నమస్తుభ్యం నమః సస్పింజరాయ తే |
నమః పథీనాం పతయే బభ్లుశాయ నమో నమః || ౨౨ ||
తేజోవంతునికి, లేత గడ్డి రంగులో (సస్పింజర) ఉండేవానికి, మార్గములకు (త్రోవలకు) ప్రభువుకు, వృషభ వాహనుడైన (బభ్లుశ) నీకు నమస్కారము.
నమో వివ్యాధినేన్నానాం పతయే ప్రభవే నమః |
నమస్తే హరికేశాయ రుద్రాయాస్తూపవీతినే || ౨౩ ||
శత్రువులను హింసించేవానికి, ఆహారములకు ప్రభువుకు, సమర్థుడైన ప్రభవుకు, పచ్చని జుట్టు గలవానికి (హరికేశ), యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించిన రుద్రునికి నమస్కారము.
పుష్టానాం పతయే తుభ్యం జగతాం పతయే నమః |
సంసార హేతి రూపాయ రుద్రాయాప్యాతతాయినే || ౨౪ ||
పరిపూర్ణమైన వారికి (పుష్టానాం) ప్రభువుకు, జగత్పతికి, సంసారమనే ఆయుధ స్వరూపునికి, ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టిన రుద్రునికి నమస్కారము.
క్షేత్రాణాం పతయే తుభ్యం సూతాయ సుకృతాత్మనే |
అహంత్యాయ నమస్తుభ్యం వనానాం పతయే నమః || ౨౫ ||
క్షేత్రాలకు (పుణ్యస్థలాలు/శరీరాలు) ప్రభువుకు, సారథికి, పుణ్యాత్మునికి, సంహరింపబడని వానికి (అహంత్య), వనములకు ప్రభువైన నీకు నమస్కారము.
రోహితాయ స్థపతయే మంత్రిణే వాణిజాయ చ |
కక్షాణాం పతయే తుభ్యం నమస్తుభ్యం భువంతయే || ౨౬ ||
ఎరుపు రంగు కలవానికి, శిల్పాదులకు అధిపతికి (స్థపతి), మంత్ర స్వరూపునికి, వ్యాపారస్తుల రూపంలో ఉండేవానికి, పొదల వంటి ప్రదేశాలకు అధిపతికి మరియు ప్రపంచాన్ని విస్తరింపజేసేవానికి నమస్కారము.
తద్వారివస్కృతాయాస్తు మహాదేవాయ తే నమః |
ఓషాధీనాం చ పతయే నమస్తుభ్యం మహాత్మనే || ౨౭ ||
భక్తులచే పూజింపబడే మహాదేవునికి, ఓషధులకు (మొక్కలకు) ప్రభువుకు, మహాత్ముడైన నీకు నమస్కారము.
ఉచ్చైర్ఘోషాయ ధీరాయ ధీరాన్ క్రందయతే నమః || ౨౮ ||
యుద్ధరంగంలో బిగ్గరగా అరిచేవానికి, ధీరుడైనవానికి, శత్రువులైన వీరులను ఏడిపించేవానికి నమస్కారము.
పత్తీనాం పతయే తుభ్యం కృత్స్నవీతాయ తే నమః |
ధావతే ధవలాయాపి సత్త్వనాం పతయే నమః || ౨౯ ||
పదాతి దళాలకు (సైనికులకు) ప్రభువుకు, అంతటా వ్యాపించినవానికి, వేగంగా పరుగెత్తేవానికి, తెల్లని కాంతి గలవానికి, ప్రాణులన్నింటికీ ప్రభువైన నీకు నమస్కారము.
ఆవ్యాధినీనాం పతయే కకుభాయ నిషంగిణే |
స్తేనానాం పతయే తుభ్యం దివ్యేషుధిమతే నమః || ౩౦ ||
శత్రువులను బాణాలతో కొట్టేవారికి ప్రభువుకు, దిక్కులకు అధిపతికి, కత్తి ధరించినవానికి, దొంగలకు కూడా ప్రభువుగా ఉండేవానికి (సర్వాంతర్యామిత్వం), దివ్యమైన అమ్ములపొది గల నీకు నమస్కారము.
తస్కరాణాం చ పతయే వంచతే పరివంచతే |
స్తాయూనాం పతయే తుభ్యం నమస్తేఽస్తు నిచేరవే || ౩౧ ||
దొంగలకు ప్రభువువైన నీకు, మోసం చేసేవారికి, అత్యంత చాతుర్యంతో మోసం చేసేవారికి (పరివంచతే) ప్రభువుకు, ఇతరుల వస్తువులను అపహరించేవారికి (స్తాయూనాం) ప్రభువుకు మరియు లోలోపల తిరిగే దొంగలకు నాయకుడవైన నీకు నమస్కారము.
నమః పరిచరాయాఽపి మహారుద్రాయ తే నమః |
అరణ్యానాం చ పతయే ముష్ణతాం పతయే నమః || ౩౨ ||
యజమాని వెంట తిరిగే సేవకునికి (పరిచరాయ), మహారుద్రునికి, అరణ్యములకు ప్రభువుకు మరియు ఇతరుల ధనాన్ని దోచుకొనే దొంగలకు నాయకుడవైన నీకు నమస్కారము.
ఉష్ణీషిణే నమస్తుభ్యం నమో గిరిచరాయ తే |
కులుంచానాం చ పతయే నమస్తుభ్యం భవాయ చ || ౩౩ ||
తలపాగా ధరించినవానికి, కొండల మీద సంచరించేవానికి (గిరిచరాయ), ఇతరుల సొత్తును బలవంతంగా లాక్కునేవారికి (కులుంచానాం) ప్రభువుకు మరియు ఈ జగత్తు పుట్టుకకు కారణమైన భవునికి నమస్కారము.
నమో రుద్రాయ శర్వాయ తుభ్యం పశుపతే నమః |
నమ ఉగ్రాయ భీమాయ నమశ్చాగ్రేవధాయ చ || ౩౪ ||
రుద్రునికి, సర్వాన్ని సంహరించే శర్వునికి, పశుపతికి నమస్కారము. అత్యంత భయంకరుడైన ఉగ్రునికి, భీమునికి, యుద్ధంలో ఎదురుగా ఉండి సంహరించే శత్రు సంహారకునికి నమస్కారము.
నమో దూరేవధాయాఽపి నమో హంత్రే నమో నమః |
హనీయసే నమస్తుభ్యం నీలగ్రీవాయ తే నమః || ౩౫ ||
దూరంగా ఉండి శత్రువులను సంహరించేవానికి, ప్రాణాలను హరించే హంతకునికి, నిరంతరం సంహరించే స్వభావం కలవానికి మరియు నీలకంఠుడైన నీకు నమస్కారము.
నమస్తే శితికంఠాయ నమస్తేఽస్తు కపర్దినే |
నమస్తే వ్యుప్తకేశాయ సహస్రాక్షాయ మీఢుషే || ౩౬ ||
తెల్లని కంఠము కలవానికి (శితికంఠ), జటాజూటధారికి (కపర్ది), గుండు చేయించుకున్న వాని రూపంలో ఉండేవానికి (వ్యూప్తకేశ), వేయి కన్నులు కలవానికి మరియు కోర్కెలు వర్షించేవానికి (మీఢుషే) నమస్కారము.
గిరిశాయ నమస్తేఽస్తు శిపివిష్టాయ తే నమః |
నమస్తే శంభవే తుభ్యం మయోభవ నమోఽస్తు తే || ౩౭ ||
పర్వతంపై నివసించేవానికి, కిరణాల రూపంలో అంతటా వ్యాపించినవానికి (శిపివిష్ట), సుఖాన్ని ఇచ్చే శంభువుకు మరియు ఇహలోక సుఖాలకు మూలమైనవానికి (మయోభవ) నమస్కారము.
మయస్కర నమస్తుభ్యం శంకరాయ నమో నమః |
నమః శివాయ శర్వాయ నమః శివతరాయ చ || ౩౮ ||
ముక్తిని ప్రసాదించేవానికి (మయస్కర), మంగళ స్వరూపుడైన శంకరునికి, శివునికి, శర్వునికి మరియు అత్యంత మంగళప్రదుడైన శివతరునికి నమస్కారము.
నమస్తీర్థ్యాయ కూల్యాయ నమః పార్యాయ తే నమః |
ఆవార్యాయ నమస్తేఽస్తు నమః ప్రతరణాయ చ || ౩౯ ||
తీర్థస్థానాలలో (పుణ్యనదుల రేవుల్లో) ఉండేవానికి, నదీ తీరాల వెంట ఉండేవానికి (కూల్యాయ), అవతలి గట్టున ఉండేవానికి, ఇవతలి గట్టున ఉండేవానికి మరియు పాపాలను దాటించేవానికి నమస్కారము.
నమ ఉత్తరణాయాఽపి హరాతార్యాయ తే నమః |
ఆలాద్యాయ నమస్తేఽస్తు భక్తానాం వరదాయ చ || ౪౦ ||
సంసార సాగరం నుండి తరింపజేసేవానికి, దుఃఖాలను హరించే హరునికి, పూజల ద్వారా పొందదగిన వానికి (తార్యాయ), ఆనంద స్వరూపునికి మరియు తన భక్తులకు వరాలను ప్రసాదించే వానికి నమస్కారము.
నమః శష్ప్యాయ ఫేన్యాయ సికత్యాయ నమో నమః |
ప్రవాహ్యాయ నమస్తేఽస్తు హ్రస్వాయాఽస్తు నమో నమః || ౪౧ ||
లేత గడ్డిలో (శష్ప్యాయ) ఉండేవానికి, నీటి నురగలో (ఫేన్యాయ) ఉండేవానికి, ఇసుకలో ఉండేవానికి మరియు నదీ ప్రవాహ రూపంలో ఉండేవానికి నమస్కారము. పొట్టిగా ఉండేవానికి (హ్రస్వాయ) మాటిమాటికీ నమస్కారము.
వామనాయ నమస్తేఽస్తు బృహతే చ నమో నమః |
వర్షీయసే నమస్తేఽస్తు నమో వృద్ధాయ తే నమః || ౪౨ ||
వామనుని రూపంలో ఉన్నవానికి, బృహత్ స్వరూపంలో (చాలా పెద్దగా) ఉండేవానికి, అత్యంత గుణవంతునికి (వర్షీయసే) మరియు వృద్ధుని రూపంలో ఉన్నవానికి నమస్కారము.
సంవృధ్వనే నమస్తుభ్యమగ్రియాయ నమో నమః |
ప్రథమాయ నమస్తుభ్యమాశవే చాజిరాయ చ || ౪౩ ||
జ్ఞానాది గుణాల చేత వృద్ధి చెందినవానికి, సృష్టికి పూర్వమే ఉన్న అగ్రగామికి, ప్రథమునికి, అత్యంత వేగంగా వ్యాపించేవానికి (ఆశవే) మరియు శీఘ్రంగా సంచరించేవానికి నమస్కారము.
శీఘ్రియాయ నమస్తేఽస్తు శీభ్యాయ చ నమో నమః |
నమ ఊర్మ్యాయ శర్వాయాఽప్యవస్వన్యాయ తే నమః || ౪౪ ||
వేగంగా ప్రవహించే నీటిలో ఉండేవానికి, సెలయేళ్లలో ఉండేవానికి (శీభ్యాయ), నీటి అలల రూపంలో (ఊర్మ్యాయ) ఉండేవానికి మరియు శబ్దం లేని నిశ్చల జలాల్లో ఉండేవానికి నమస్కారము.
స్రోతస్యాయ నమస్తుభ్యం ద్వీప్యాయ చ నమో నమః |
జ్యేష్ఠాయ చ నమస్తుభ్యం కనిష్ఠాయ నమో నమః || ౪౫ ||
కాలువల్లో ఉండేవానికి (స్రోతస్యాయ), ద్వీపాల్లో ఉండేవానికి, అందరికంటే పెద్దవాడైన జ్యేష్ఠునికి మరియు అందరికంటే చిన్నవాడైన కనిష్ఠునికి నమస్కారము.
పూర్వజాయ నమస్తుభ్యం నమోస్త్వపరజాయ చ |
మధ్యమాయ నమస్తుభ్యమపగల్భాయ తే నమః || ౪౬ ||
ప్రపంచం పుట్టకముందే ఉన్నవానికి (పూర్వజాయ), ప్రళయం తర్వాత మిగిలి ఉండేవానికి (అపరజాయ), సృష్టి మధ్యలో ఉండేవానికి మరియు యౌవనంలో లేని (అపగల్భాయ – బాలుని రూపం) వానికి నమస్కారము.
జఘన్యాయ నమస్తుభ్యం బుధ్నియాయ నమో నమః |
సోభ్యాయ ప్రతిసర్యాయ యామ్యాయ చ నమో నమః || ౪౭ ||
జంతువుల వెనుక భాగం నుండి పుట్టిన వానిగా (జఘన్యాయ), చెట్ల వేళ్లలో ఉండేవానికి (బుధ్నియాయ), స్వర్గలోకంలో ఉండేవానికి, కర్మ ఫలాలను ఇచ్చేవానికి (ప్రతిసర్యాయ) మరియు యమలోకంలో ఉండేవానికి నమస్కారము.
క్షేమ్యాయ చ నమస్తుభ్యం యామ్యాయ చ నమో నమః |
ఉర్వర్యాయ నమస్తుభ్యం ఖల్యాయ చ నమో నమః || ౪౮ ||
క్షేమమును ప్రసాదించేవానికి, నరకంలో (పాపులను శిక్షించే వానిగా) ఉండేవానికి, సారవంతమైన భూమిలో (ఉర్వర్యాయ) ఉండేవానికి మరియు కళ్లం (ధాన్యం రాశులు పోసే చోటు) లో ఉండేవానికి నమస్కారము.
శ్లోక్యాయ చావసాన్యాయావస్వన్యాయ చ తే నమః |
నమో వన్యాయ కక్ష్యాయ మౌంజ్యాయ చ నమో నమః || ౪౯ ||
వేద మంత్రాల ద్వారా స్తుతింపబడేవానికి, కర్మల ముగింపులో (ఫల రూపంలో) ఉండేవానికి, అడవుల్లో ఉండేవానికి, పొదల్లో ఉండేవానికి మరియు ముంజ గడ్డిని ధరించిన బ్రహ్మచారి రూపంలో ఉన్నవానికి నమస్కారము.
శ్రవాయ చ నమస్తుభ్యం ప్రతిశ్రవ నమో నమః |
ఆశుషేణాయ శూరాయ నమోస్త్వాఽశురథాయ చ || ౫౦ ||
శబ్ద రూపంలో ఉన్నవానికి, ఆ శబ్దానికి ప్రతిధ్వనిగా ఉండేవానికి, వేగంగా ప్రవహించే సైన్యము కలవానికి, శూరునికి మరియు వేగవంతమైన రథము కలవానికి నమస్కారము.
వరూథినే పర్మిణే చ బిల్మినే చ నమో నమః |
శ్రుతాయ శ్రుతసేనాయ నమః కవచినే నమః || ౫౧ ||
రక్షణ కలిగిన రథము ఉన్నవానికి (వరూథినే), తనను తాను కాపాడుకునే కవచం ధరించినవానికి, శిరస్త్రాణము (హెల్మెట్ వంటిది) ధరించినవానికి, వేదాలచే కొనియాడబడేవానికి, ప్రసిద్ధమైన సైన్యము కలవానికి మరియు కవచము ధరించినవానికి నమస్కారము.
దుందుభ్యాయ నమస్తుభ్యమాహనన్యాయ తే నమః |
ప్రహితాయ నమస్తుభ్యం ధృష్ణవే ప్రమృశాయ చ || ౫౨ ||
దుందుభి (నగారా) శబ్దంలో ఉండేవానికి, నగారా వాయించే కర్ర రూపంలో ఉండేవానికి (ఆహనన్యాయ), పరాక్రమవంతునికి, శత్రువుల పీడను గమనించేవానికి (ప్రమృశాయ) మరియు శత్రువులను ఎదిరించే ధైర్యశాలికి నమస్కారము.
పారాయ పారవిందాయ నమస్తీక్ష్ణేషవే నమః |
సుధన్వనే నమస్తుభ్యం స్వాయుధాయ నమో నమః || ౫౩ ||
సంసారమును దాటించేవానికి, సంసారాన్ని దాటించే సాధనంగా ఉండేవానికి, తీక్షణమైన బాణాలు కలవానికి, శ్రేష్ఠమైన ధనుస్సు (సుధన్వనే) కలవానికి మరియు ఉత్తమమైన ఆయుధాలు ధరించినవానికి నమస్కారము.
నమః స్రుత్యాయ పథ్యాయ నమః కాట్యాయ తే నమః |
నమో నీప్యాయ సూద్యాయ సరస్యాయ చ తే నమః || ౫౪ ||
చిన్న త్రోవల్లో (స్రుత్యాయ) ఉండేవానికి, రాజమార్గాల్లో (పథ్యాయ) ఉండేవానికి, ఇరుకైన లోయల్లో (కాట్యాయ) ఉండేవానికి, జలపాతాల్లో ఉండేవానికి, బురదలో ఉండేవానికి మరియు సరస్సుల్లో ఉండేవానికి నమస్కారము.
నమో నాద్యాయ భవ్యాయ వైశంతాయ నమో నమః |
అవట్యాయ నమస్తుభ్యం నమః కూప్యాయ తే నమః || ౫౫ ||
నదీ జలాల్లో ఉండేవానికి, లోకానికి శుభం కలిగించేవానికి, చిన్న మడుగుల్లో (వైశంతాయ) ఉండేవానికి, గోతుల్లో ఉండేవానికి మరియు బావులలో ఉండేవానికి నమస్కారము.
అవర్ష్యాయ చ వర్ష్యాయ మేఘ్యాయ చ నమో నమః |
విద్యుత్యాయ నమస్తుభ్యమీధ్రియాయ నమో నమః || ౫౬ ||
వర్షం లేని చోట ఉండేవానికి, వర్ష రూపంలో ఉండేవానికి, మేఘాలలో ఉండేవానికి, మెరుపులలో ఉండేవానికి మరియు నిర్మలమైన ఆకాశంలో ప్రకాశించేవానికి నమస్కారము.
ఆతప్యాయ నమస్తుభ్యం వాత్యాయ చ నమో నమః |
రేష్మియాయ నమస్తుభ్యం వాస్తవ్యాయ చ తే నమః || ౫౭ ||
ఎండలో ఉండేవానికి, గాలి రూపంలో ఉండేవానికి, తుఫాను సమయంలో ఉండేవానికి (రేష్మియాయ), గృహాల్లో (నివాసాల్లో) వసించేవానికి నమస్కారము.
వాస్తుపాయ నమస్తుభ్యం నమః సోమాయ తే నమః |
నమో రుద్రాయ తామ్రాయాఽప్యరుణాయ చ తే నమః || ౫౮ ||
గృహమును (వాస్తును) రక్షించే అధిదేవతకు, పార్వతీదేవితో కూడిన సోమునికి, రుద్రునికి, తామ్ర వర్ణం (ముదురు ఎరుపు) మరియు అరుణ వర్ణంలో (లేత ఎరుపు) ప్రకాశించే నీకు నమస్కారము.
నమ ఉగ్రాయ భీమాయ నమః శంగాయ తే నమః |
నమస్తీర్థ్యాయ కూల్యాయ సికత్యాయ నమో నమః || ౫౯ ||
భయంకరుడైన ఉగ్రునికి, భీమునికి, సుఖాన్ని ఇచ్చే శంగునికి (శంగాయ), తీర్థాల్లో ఉండేవానికి, నదీ తీరాల్లో ఉండేవానికి మరియు ఇసుక రేణువుల్లో ఉండేవానికి నమస్కారము.
ప్రవాహ్యాయ నమస్తుభ్యమిరిణ్యాయ నమో నమః |
నమస్తే చంద్రచూడాయ ప్రపథ్యాయ నమో నమః || ౬౦ ||
నీటి ప్రవాహ రూపంలో ఉండేవానికి, చవిటి భూముల్లో ఉండేవానికి (ఇరిణ్యాయ), చంద్రుని శిరస్సుపై ధరించినవానికి మరియు బాటసారులు నడిచే త్రోవల్లో (ప్రపథ్యాయ) ఉండేవానికి నమస్కారము.
కింశిలాయ నమస్తేఽస్తు క్షయణాయ చ తే నమః |
కపర్దినే నమస్తేఽస్తు నమస్తేఽస్తు పులస్తయే || ౬౧ ||
రాళ్లలో నివసించేవానికి (కింశిలాయ), శాశ్వతమైన నివాసము కలవానికి (క్షయణాయ), జటాజూటము ధరించినవానికి మరియు భక్తుల ఎదుట నిలబడేవానికి (పులస్తయే) నమస్కారము.
నమో గోష్ఠ్యాయ గృహ్యాయ గ్రహాణాం పతయే నమః |
నమస్తల్ప్యాయ గేహ్యాయ గుహావాసాయ తే నమః || ౬౨ ||
పశువుల శాలల్లో (గోష్ఠ్యాయ) ఉండేవానికి, గృహములలో ఉండేవానికి, నవగ్రహాలకు ప్రభువైన వానికి, శయ్యలపై (తల్ప్యాయ) ఉండేవానికి, మేడలలో ఉండేవానికి మరియు హృదయ గుహలో నివసించేవానికి నమస్కారము.
కాట్యాయ గహ్వరేష్ఠాయ హ్రదయ్యాయ చ తే నమః |
నివేష్ప్యాయ నమస్తుభ్యం పాంసవ్యాయ తే నమః || ౬౩ ||
దుర్గమమైన ప్రదేశాల్లో (కాట్యాయ) ఉండేవానికి, గుహలలో ఉండేవానికి (గహ్వరేష్ఠాయ), అగాధమైన జలాల్లో ఉండేవానికి, ధాన్యపు రాశుల్లో ఉండేవానికి మరియు ధూళిలో (పాంసవ్యాయ) ఉండేవానికి నమస్కారము.
రజస్యాయ నమస్తుభ్యం పరాత్పర తరాయ చ |
నమస్తే హరికేశాయ శుష్క్యాయ చ నమో నమః || ౬౪ ||
ధూళి రేణువుల్లో ఉండేవానికి (రజస్యాయ), పరాత్పరునికి (అందరికంటే శ్రేష్ఠుడైన వానికి), పచ్చని కేశములు కలవానికి మరియు ఎండిన కట్టెలు మొదలైన పదార్థాల్లో ఉండేవానికి నమస్కారము.
హరిత్యాయ నమస్తుభ్యం హరిద్వర్ణాయ తే నమః |
నమః ఉర్మ్యాయ సూర్మ్యాయ పర్ణ్యాయ చ నమో నమః || ౬౫ ||
పచ్చని చెట్లలో ఉండేవానికి, పచ్చని వర్ణము (హరిద్వర్ణాయ) కలవానికి, నీటి తరంగాల్లో ఉండేవానికి, అందమైన అలలలో ఉండేవానికి మరియు పచ్చని ఆకులలో (పర్ణ్యాయ) ఉండేవానికి నమస్కారము.
నమోపగురమాణాయ పర్ణశద్యాయ తే నమః |
అభిఘ్నతే చాఖ్ఖిదతే నమః ప్రఖ్ఖిదతే నమః || ౬౬ ||
ఆయుధాన్ని ఎక్కుపెట్టినవానికి, ఎండుటాకుల్లో ఉండేవానికి (పర్ణశద్యాయ), శత్రువులను సంహరించేవానికి, వారిని హింసించేవానికి మరియు పూర్తిగా నశింపజేసే వానికి నమస్కారము.
విశ్వరూపాయ విశ్వాయ విశ్వాధారాయ తే నమః |
త్ర్యంబకాయ చ రుద్రాయ గిరిజాపతయే నమః || ౬౭ ||
విశ్వమే రూపంగా కలవానికి, విశ్వ స్వరూపునికి, విశ్వానికి ఆధారమైనవానికి, ముక్కంటికి, రుద్రునికి మరియు పార్వతీపతికి నమస్కారము.
మణికోటీరకోటిస్థ కాంతిదీప్తాయ తే నమః |
వేదవేదాంత వేద్యాయ వృషారూఢాయ తే నమః || ౬౮ ||
కోట్ల కొద్దీ రత్నాలు పొదిగిన కిరీటపు కాంతితో ప్రకాశించేవానికి, వేద వేదాంతాల ద్వారా మాత్రమే తెలియదగిన వానికి మరియు వృషభ వాహనాన్ని అధిరోహించిన వానికి నమస్కారము.
అవిజ్ఞేయస్వరూపాయ సుందరాయ నమో నమః |
ఉమాకాంత నమస్తేఽస్తు నమస్తే సర్వసాక్షిణే || ౬౯ ||
సామాన్యులకు అర్థం కాని స్వరూపం కలవానికి, అత్యంత సుందరునికి, ఉమాకాంతా! నీకు నమస్కారము. సర్వ జగత్తును వీక్షించే సాక్షివైన నీకు నమస్కారము.
హిరణ్యబాహవే తుభ్యం హిరణ్యాభరణాయ చ |
నమో హిరణ్యరూపాయ రూపాతీతాయ తే నమః || ౭౦ ||
బంగారు బాహువులు కలవానికి, బంగారు ఆభరణాలు ధరించినవానికి, హిరణ్య గర్భునికి (బంగారు కాంతి గల స్వరూపానికి) మరియు రూపములకు అతీతుడైన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారము.
హిరణ్యపతయే తుభ్యమంబికాపతయే నమః |
ఉమాయాః పతయే తుభ్యం నమః పాపప్రణాశక || ౭౧ ||
బంగారానికి (ప్రకాశానికి) ప్రభువైనవానికి, అంబికా పతికి నమస్కారము. ఉమాదేవి భర్తవైన నీకు నమస్కారము. ఓ పాపాలను నశింపజేసేవాడా! నీకు నమస్కారము.
మీఢుష్టమాయ దుర్గాయ కద్రుద్రాయ ప్రచేతసే |
తవ్యసే బిల్వపూజ్యాయ నమః కళ్యాణరూపిణే || ౭౨ ||
కోర్కెలను అమితంగా వర్షించేవానికి, దుఃఖాల నుండి రక్షించేవానికి (దుర్గాయ), స్తుతింపదగిన రుద్రునికి (కద్రుద్రాయ), ప్రసన్నమైన చిత్తము గలవానికి, బలవంతునికి, బిల్వ పత్రాలచే పూజింపబడేవానికి మరియు కళ్యాణ స్వరూపునికి నమస్కారము.
అపార కళ్యాణ గుణార్ణవాయ
శ్రీ నీలకంఠాయ నిరంజనాయ |
కాలాంతకాయాపి నమో నమస్తే
దిక్కాలరూపాయ నమో నమస్తే || ౭౩ ||
అంతులేని మంగళకరమైన గుణాలకు సముద్రం వంటివానికి, శ్రీ నీలకంఠునికి, అంజనము (మాలిన్యము) లేని నిర్మలునికి, కాలాన్ని కూడా అంతం చేసే కాలాంతకునికి, దిక్కులే రూపముగా కాలమే స్వరూపముగా ఉన్న నీకు మాటిమాటికీ నమస్కారము.
వేదాంతబృందస్తుత సద్గుణాయ
గుణప్రవీణాయ గుణాశ్రయాయ |
శ్రీ విశ్వనాథాయ నమో నమస్తే
కాశీనివాసాయ నమో నమస్తే || ౭౪ ||
వేదాంత సమూహాలచే స్తుతింపబడే సద్గుణాలు కలవానికి, సకల కళలలో ప్రవీణునికి, సద్గుణాలకు ఆశ్రయమైనవానికి, శ్రీ విశ్వనాథునికి మరియు కాశీ క్షేత్రంలో నివసించే నీకు మాటిమాటికీ నమస్కారము.
అమేయ సౌందర్య సుధానిధాన
సమృద్ధిరూపాయ నమో నమస్తే |
ధరాధరాకార నమో నమస్తే
ధారాస్వరూపాయ నమో నమస్తే || ౭౫ ||
అపరిమితమైన సౌందర్యమనే అమృతానికి నిధి వంటివానికి, సకల సమృద్ధి రూపమైనవానికి, పర్వతము (హిమవంతుడు) వలె స్థిరమైన ఆకారము కలవానికి మరియు నిరంతర ధారగా ప్రవహించే కరుణా స్వరూపునికి నమస్కారము.
నీహార శైలాత్మజ హృద్విహార
ప్రకాశహార ప్రవిభాసి వీర |
వీరేశ్వరాపార దయానిధాన
పాహి ప్రభో పాహి నమో నమస్తే || ౭౬ ||
మంచు పర్వత పుత్రిక (పార్వతి) హృదయంలో విహరించేవానికి, ప్రకాశవంతమైన హారాలతో మెరిసిపోయే వీరునికి, వీరేశ్వరునికి, అపారమైన దయకు నిలయమైనవాడా! ఓ ప్రభూ! నన్ను రక్షించు, రక్షించు. నీకు నమస్కారము.
వ్యాస ఉవాచ |
ఏవం స్తుత్వా మహాదేవం ప్రణిపత్య పునః పునః |
కృతాంజలిపుటస్తస్థౌ పార్శ్వే డుంఠివినాయకః || ౭౭ ||
వ్యాస మహర్షి ఇట్లు పలికెను: ఈ విధంగా గణేశుడు (డుంఠివినాయకుడు) మహాదేవుని స్తుతించి, మాటిమాటికీ ప్రణామం చేసి, చేతులు జోడించి ఆ స్వామి ప్రక్కన నిలబడెను.
తమాలోక్య సుతం ప్రాప్తం వేదం వేదాంగపారగమ్ |
స్నేహాశ్రుధారా సంవీతం ప్రాహ డుంఠిం సదాశివః || ౭౮ ||
వేద వేదాంగాలలో పారంగతుడై తన వద్దకు వచ్చిన కుమారుని (గణేశుని) చూసి, సదాశివుడు ప్రేమతో నిండిన కన్నీటి ధారలతో తడుస్తూ ఆ డుంఠివినాయకునితో ఇట్లు పలికెను.
ఇతి శ్రీ శివరహస్యే హరాఖ్యే తృతీయాంశే పూర్వార్థే గణేశకృత రుద్రాధ్యాయ స్తుతిః నామ దశమోఽధ్యాయః |
అనేన శ్రీగణేశకృత శ్లోకాత్మక రుద్రధ్యాయ పారాయణేన శ్రీ విశ్వేశ్వరః సుప్రీతః సుప్రసన్నో వరదో భవతు |
మరిన్ని శ్రీ శివ స్తోత్రాలు చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.
