Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
(ఈ దశకంలో హయగ్రీవ రాక్షస సంహారం కోసం శ్రీమహావిష్ణువు శిరస్సు తెగిపోవడం, ఆపై జగన్మాత అనుగ్రహంతో విష్ణుమూర్తికి గుర్రపు తల (హయగ్రీవ రూపం) రావడం మరియు రాక్షస సంహారం జరిగిన వృత్తాంతం వర్ణించబడింది. దైవ సంకల్పం ముందు ఎవరూ సాధ్యులు కారని ఈ ఘట్టం వివరిస్తుంది. ఈ దశకాన్ని పఠించడం వల్ల ఆపదలు తొలగుతాయి. ముఖ్యంగా ఏదైనా పనిలో ఆటంకాలు ఎదురైనప్పుడు, అమ్మవారి దయతో కార్యసిద్ధి కలుగుతుంది మరియు అపమృత్యు భయం తొలగుతుంది.)
రణేషు దైత్యేషు హతేషు దేవాః
పురా ప్రహృష్టాః సహదాతృశర్వాః |
యియక్షవో యజ్ఞపతిం వినీతాః
ప్రపేదిరే విష్ణుమనంతవీర్యమ్ || ౨-౧ ||
పూర్వం రణమునందు (యుద్ధంలో) దైత్యులు హతులైన తర్వాత, బ్రహ్మ మరియు శివునితో కూడిన (సహధాతృశర్వాః) దేవతలు ఎంతో సంతోషించినవారై, యజ్ఞము చేయగోరి (యియక్షవో), యజ్ఞపతియు మరియు అనంత పరాక్రమవంతుడైన విష్ణువును వినయముతో శరణు వేడిరి.
దృష్ట్వా చ నిద్రావశగం ప్రభుం త-
-మధిజ్యచాపాగ్ర సమర్పితాస్యమ్ |
ఆశ్చర్యమాపుర్విబుధా న కోఽపి
ప్రాబోధయత్తం ఖలు పాపభీత్యా || ౨-౨ ||
కానీ అక్కడ, ఎక్కుపెట్టిన ధనుస్సు కొనపై (అధిజ్య-చాప-అగ్ర) తన ముఖాన్ని ఉంచి, నిద్రావశగతుడై ఉన్న ఆ ప్రభువును (విష్ణువును) చూచి దేవతలు ఆశ్చర్యపడిరి. నిద్రపోతున్న వారిని లేపడం పాపం అనే భయంతో (పాపభీత్యా) ఏ ఒక్కరూ ఆయనను నిద్రలేపలేదు.
హరేస్తదానీమజసృష్టవమ్ర్యా
ముఖార్పణాకుంచితచాపమౌర్వీ |
భగ్నా ధనుశ్చార్జవమాప సద్య-
-స్తేనాభవత్సోఽపి నికృత్తకంఠః || ౨-౩ ||
అప్పుడు బ్రహ్మ సృష్టించిన ఒక తెల్లచీమ (వమ్రి) చేత, హరి (విష్ణువు) ముఖం ఆనుకుని ఉన్న ఆ ధనుస్సు యొక్క నారి కొరకబడగా (అకుంచిత-చాప-మౌర్వీ) అది తెగిపోయింది. వెంటనే ఆ ధనుస్సు నిటారుగా (ఆర్జవమ్) అవ్వడం వల్ల, ఆ వేగానికి ఆయన కంఠం (శిరస్సు) తెగిపోయింది (నికృత్తకంఠః).
కాయాచ్ఛిరస్తుత్పతితం మురారేః
పశ్యత్సు దేవేషు పపాత సింధౌ |
చేతః సురాణాం కదనే నిమగ్నం
హాహేతి శబ్దః సుమహానభూచ్చ || ౨-౪ ||
మురారి (విష్ణువు) యొక్క శరీరం నుండి వేరైన ఆ శిరస్సు, దేవతలు చూస్తుండగానే ఆకాశం నుండి ఎగిరి సముద్రంలో పడిపోయింది. దానిని చూసి దేవతల మనస్సులు ఎంతో దుఃఖంలో (కదనే) నిమగ్నమయ్యాయి మరియు “హా హే” అని పెద్దగా ఆర్తనాదాలు వెలువడ్డాయి.
కిమత్ర కృత్యం పతితే హరౌ నః
కుర్మః కథం వేతి మిథో బ్రువాణాన్ |
దేవాన్ విధాతాఽఽహ భవేన్న కార్య-
-మకారణం దైవమహో బలీయః || ౨-౫ ||
“హరి ఇలా పడిపోగా (మరణించగా) ఇక్కడ మన కర్తవ్యం ఏమిటి? మనం ఏమి చేయాలి?” అని పరస్పరం మాట్లాడుకుంటున్న దేవతలను చూసి బ్రహ్మ ఇలా పలికెను: “ఏ కార్యమూ కారణం లేకుండా జరగదు, ఆహా! దైవ సంకల్పం (ప్రారబ్ధం) ఎంతో బలమైనది కదా!”
ధ్యాయేత దేవీం కరుణార్ద్రచిత్తాం
బ్రహ్మాండసృష్ట్యాదికహేతుభూతామ్ |
సర్వాణి కార్యాణి విధాస్యతే నః
సా సర్వశక్తా సగుణాఽగుణా చ || ౨-౬ ||
కరుణతో నిండిన మనస్సు కలట్టియు (కరుణార్ద్ర-చిత్తామ్), బ్రహ్మాండము యొక్క సృష్టి స్థితి లయలకు మూలకారణమైనట్టియు (బ్రహ్మాండ-సృష్ట్యాదిక-హేతుభూతామ్) ఆ దేవిని ధ్యానించండి. సర్వశక్తిమంతురాలు, సగుణ మరియు నిర్గుణ స్వరూపిణి (సగుణా-అగుణా చ) అయిన ఆమే మన కార్యాన్నంతటినీ (విధాస్యతే) చక్కదిద్దుతుంది.
ఇత్యూచుషః ప్రేరణయా విధాతు-
-స్త్వామేవ వేదా నునువుః సురాశ్చ |
దివి స్థితా దేవగణాంస్త్వమాత్థ
భద్రం భవేద్వో హరిణేదృశేన || ౨-౭ ||
ఇలా పలికిన విధాత (బ్రహ్మ) యొక్క ప్రేరణతో, వేదములు మరియు దేవతలు నిన్నే (త్వామేవ) స్తుతించారు. అప్పుడు ఆకాశంలో (దివి) ఉన్న దేవగణములతో నీవు ఇలా పలికితివి: “ఓ దేవతలారా! మీకు భద్రం కలుగుగాక. హరి (విష్ణువు) కి ఇటువంటి పరిస్థితి కలగడం వెనుక ఒక కారణం ఉంది.”
దైత్యో హయగ్రీవ ఇతి ప్రసిద్ధో
మయైవ దత్తేన వరేణ వీరః |
వేదాన్ మునీంశ్చాపి హయాస్యమాత్ర-
-వధ్యో భృశం పీడయతి ప్రభావాత్ || ౨-౮ ||
“హయగ్రీవుడు అని ప్రసిద్ధి పొందిన దైత్యుడు, నేను ఇచ్చిన వరం వల్లే వీరుడైనాడు. కేవలం గుర్రపు ముఖం కలవాని చేత మాత్రమే వధించబడతాననే (హయాస్య-మాత్ర-వధ్యో) వరం వల్ల, వాడు తన ప్రభావంతో వేదాలను మరియు మునులను కూడా మిక్కిలి పీడిస్తున్నాడు.”
దైవేన కృత్తం హరిశీర్షమద్య
సంయోజ్యతాం వాజిశిరోఽస్య కాయే |
తతో హయగ్రీవతయా మురారి-
-ర్దైత్యం హయగ్రీవమరం నిహంతా || ౨-౯ ||
“దైవవశాత్తు నేడు తెగిపోయిన ఈ హరి (విష్ణువు) శిరస్సు స్థానంలో, ఒక గుర్రపు తలను (వాజి-శిరో) ఆయన శరీరానికి (కాయే) సంధించండి. దాని ద్వారా హయగ్రీవ రూపం పొందిన మురారి, ఆ హయగ్రీవ దైత్యుడిని శీఘ్రముగా (అరం) సంహరించగలడు.”
త్వమేవముక్త్వా సదయం తిరోధా-
-స్త్వష్ట్రా కబంధేఽశ్వశిరో మురారేః |
సంయోజితం పశ్యతి దేవసంఘే
హయాననః శ్రీహరిరుత్థితోఽభూత్ || ౨-౧౦ ||
నీవు ఈ విధంగా పలికి దయతో అంతర్థానమయ్యావు (తిరోధాః). ఆ తర్వాత దేవశిల్పి అయిన త్వష్ట (విశ్వకర్మ) చేత, విష్ణువు యొక్క మొండెమునకు (కబంధే) అశ్వ శిరస్సు సంధించబడింది. దేవతల సమూహం చూస్తుండగానే, గుర్రపు ముఖము కలవాడై (హయాననః) శ్రీహరి నిద్ర నుండి లేచినట్లుగా ఉత్థితుడైనాడు.
దైత్యం హయగ్రీవమహన్ హయాస్యో
రణే మురారిస్త్వదనుగ్రహేణ |
సదా జగన్మంగళదే త్వదీయాః
పతంతు మే మూర్ధ్ని కృపాకటాక్షాః || ౨-౧౧ ||
రణరంగంలో హయగ్రీవ రూపం దాల్చిన మురారి, నీ అనుగ్రహం వల్లే ఆ హయగ్రీవ దైత్యుడిని సంహరించాడు. ఓ సదా జగత్తుకు మంగళాన్ని ప్రసాదించే మాతా! అటువంటి నీ కృపాకటాక్ష వీక్షణాలు ఎల్లప్పుడూ నా శిరస్సుపై (మే మూర్ధ్ని) ఉండుగాక!
తృతీయ దశకమ్ (౩) – మహాకాళ్యవతారమ్ >>
సంపూర్ణ దేవీ నారాయణీయం (41 దశకాలు) చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.