Tripuropanishad (with Telugu Meaning) – త్రిపురోపనిషత్

Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)

స్తోత్రనిధి → ఉపనిషత్తులు → త్రిపురోపనిషత్

[గమనిక: ఈ ఉపనిషత్తు (శ్లోకాలు మాత్రమే) “శ్రీ లలితా స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]

(త్రిపురోపనిషత్తులోని ఈ మంత్రాలు శ్రీవిద్యను కేవలం పూజగా కాక, అది ఒక ‘బ్రహ్మవిద్య’ అని నిరూపిస్తాయి. ఇది కేవలం ఒక స్తోత్రం కాదు, శ్రీవిద్యోపాసనకు సంబంధించిన అత్యున్నత తాత్త్విక మరియు యోగ రహస్యాలను వివరించే ఉపనిషత్తు.)

ఓం వాఙ్మే మనసి ప్రతిష్ఠితా | మనో మే వాచి ప్రతిష్ఠితమ్ | ఆవిరావీర్మ ఏధి | వేదస్య మ ఆణీస్థః | శ్రుతం మే మా ప్రహాసిః | అనేనాధీతేనాహోరాత్రాన్ సందధామి | ఋతం వదిష్యామి | సత్యం వదిష్యామి | తన్మామవతు | తద్వక్తారమవతు | అవతు మామ్ | అవతు వక్తారమ్ | ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః ||

తిస్రః పురాస్త్రిపథా విశ్వచర్షణా అత్రాకథా అక్షరాః సన్నివిష్టాః |
అధిష్ఠాయైనామజరా పురాణీ మహత్తరా మహిమా దేవతానామ్ || ౧ ||

ఈ సృష్టిలో మూడు పురములు (జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి అవస్థలు లేదా ఇచ్ఛా, జ్ఞాన, క్రియా శక్తులు) ఉన్నాయి. వీటిని మించి, మూడు మార్గాల (త్రిపథా) ద్వారా ప్రవహించే పరాశక్తి ఉంది. ఆమె అక్షర రూపంలో (అ-క-థా వర్ణమాల) అన్నిటిలో నిండి ఉంది. ఆమె అజరా (ముసలితనం లేనిది), పురాణీ (అనాది కాలం నాటిది). దేవతలందరి మహిమలకు ఆమెయే మూలాధారం.

నవయోనీర్నవచక్రాణి దీధిరే నవైవయోగా నవయోగిన్యశ్చ |
నవానాం చక్రే అధినాథాః స్యోనా నవ ముద్రా నవ భద్రా మహీనామ్ || ౨ ||

శ్రీచక్రంలో తొమ్మిది యోనులు (త్రికోణాలు), తొమ్మిది చక్రాలు ఉన్నాయి. తొమ్మిది రకాల యోగ స్థితులు, తొమ్మిది మంది యోగినులు ఇందులో కొలువై ఉన్నారు. ఈ తొమ్మిది చక్రాలకు అధిదేవతలు, తొమ్మిది ముద్రలు ఈ మహత్తరమైన చక్రంలో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. ఇవన్నీ భక్తులకు మంగళాన్ని (భద్ర) చేకూరుస్తాయి.

ఏకా సా ఆసీత్ ప్రథమా సా నవాసీదాసోన వింశదాసోనత్రింశత్ |
చత్వారింశదథ తిస్రః సమిధా ఉశతీరివ మాతరో మా విశన్తు || ౩ ||

మొదట ఆమె ఒక్కతే (ఏక) అయి ఉంది. ఆపై ఆమె తొమ్మిదిగా, పందొమ్మిదిగా (ఆసోన వింశతి), ఇరవై తొమ్మిదిగా (ఆసోన త్రింశత్), నలభై మూడు (చత్వారింశదథ తిస్రః) కిరణాలుగా విస్తరించింది. ఈ శక్తులన్నీ మాతృమూర్తుల వలె నన్ను అనుగ్రహించు గాక. (ఇవి శ్రీవిద్యలోని మంత్ర అక్షరాల సంఖ్యలను మరియు శ్రీచక్ర కోణాలను సూచిస్తాయి).

ఊర్ధ్వజ్వలజ్జ్వలనం జ్యోతిరగ్రే తమో వై తిరశ్చీనమజరం తద్రజోఽభూత్ |
ఆనన్దనం మోదనం జ్యోతిరిన్ద్రో రేతా ఉ వై మణ్డలా మణ్డయన్తి || ౪ ||

పైకి ప్రజ్వలించే జ్యోతి స్వరూపం ఆమె. ఆదిలో ఉన్న అంధకారాన్ని తొలగించి, రజోగుణం ద్వారా సృష్టిని ఉద్భవింపజేసింది. ఆమె ఆనందాన్ని, మోదాన్ని ఇచ్చే ఇంద్రుని వంటి తేజస్సు. ఆమె మండలాలన్నీ చైతన్యంతో నిండి ఉన్నాయి.

తిస్రశ్చ రేఖాః సదనాని భూమేస్త్రివిష్టపాస్త్రిగుణాస్త్రిప్రకారాః |
ఏతత్పురం పూరకం పూరకాణామత్ర ప్రథతే మదనో మదన్యా || ౫ ||

శ్రీచక్రంలోని భూపురంలో మూడు రేఖలు ఉన్నాయి. ఇవి మూడు లోకాలను (త్రివిష్టప), మూడు గుణాలను (త్రిగుణ), మూడు ప్రకారాలను సూచిస్తాయి. ఈ పురమే సర్వ సిద్ధులను పూరించేది. ఇక్కడ మదనుడు (శివుడు) తన మనోహారిణి (మదన్యా – శక్తి) తో కలిసి ప్రకాశిస్తున్నాడు.

మదన్తికా మానినీ మంగలా చ సుభగా చ సా సున్దరీ సిద్ధిమత్తా |
లజ్జా మతిస్తుష్టిరిష్టా చ పుష్టా లక్ష్మీరుమా లలితా లాలపన్తీ || ౬ ||

ఆమె వివిధ రూపాల్లో కొలువై ఉంది: మదంతిక, మానిని, మంగళ, సుభగ, సుందరి, సిద్ధిమత్తా, లజ్జ, మతి, తుష్టి, ఇష్టా, పుష్టా, లక్ష్మి, ఉమ మరియు లాలపంతి (నిరంతరం ప్రవహించే చైతన్యం) అయిన లలితా దేవిగా ఆమె వెలుగొందుతోంది.

ఇమాం విజ్ఞాయ సుధయా మదన్తి పరిస్రుతా తర్పయన్తః స్వపీఠమ్ |
నాకస్య పృష్ఠే మహతో వసన్తి పరం ధామ త్రైపురం చావిశన్తి || ౭ ||

ఈ విద్యను (శ్రీవిద్య) తెలుసుకున్న జ్ఞానులు అమృతంతో (సుధయా) తృప్తి చెందుతారు. వారు తమ స్వస్థానమైన ఆత్మపీఠాన్ని దర్శించి, స్వర్గానికి మించిన ఉన్నత స్థితిలో నివసిస్తారు. వారు త్రైపురమనే పరమధామాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందుతారు.

కామో యోనిః కమలా వజ్రపాణిర్గుహా హసా మాతరిశ్వాభ్రమిన్ద్రః |
పునర్గుహా సకలా మాయయా చ పురుచ్యేషా విశ్వమాతాదివిద్యా || ౮ ||

కామః (క), యోనిః (ఎ), కమలా (ఈ), వజ్రపాణిః (ల), గుహా (హ్రీం) – ఇది మొదటి కూటము (వాగ్భవ కూటము). హసా (హ-స), మాతరిశ్వా (క), అభ్రం (హ), ఇన్ద్రః (ల), పునర్గుహా (హ్రీం) – ఇది రెండవ కూటము (కామరాజ కూటము). సకలా (స-క-ల), మాయయా చ (హ్రీం) – ఇది మూడవ కూటము (శక్తి కూటము). ఈ పదునైదు అక్షరాల కలయికే విశ్వమాత అయిన ఆదివిద్య.

షష్ఠం సప్తమమథ వహ్నిసారథిమస్యా మూలత్రిక్రమాదేశయన్తః |
కథ్యం కవిం కల్పకం కామమీశం తుష్టువాంసో అమృతత్వం భజన్తే || ౯ ||

ఈ విద్యలోని అక్షర క్రమాన్ని, వాటి తత్త్వాన్ని (వహ్నిసారథి – అగ్ని వంటి తేజస్సు) ఎవరైతే గురువు ద్వారా తెలుసుకుంటారో, వారు సర్వ సమర్థులైన కవులుగా, కల్పవృక్షం వంటి దాతలుగా మారుతారు. పరమేశ్వరిని స్తుతించే అట్టి సాధకులు మృత్యువును జయించి అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.

త్రివిష్టపం త్రిముఖం విశ్వమాతుర్నవరేఖాః స్వరమధ్యం తదీలే |
బృహత్తిథీర్దశపఞ్చాదినిత్యా సా షోడశీ పురమధ్యం బిభర్తి || ౧౦ ||

విశ్వమాతకు మూడు ముఖములు (సత్త్వ, రజ, తమో గుణములు లేదా మూడు కూటములు). తొమ్మిది రేఖలు (శ్రీచక్ర కోణములు), స్వరముల మధ్యలో ఉండే బిందువు ఆమె నివాసం. 15 తిథి నిత్యలతో పాటు, 16వ కళగా ఆమె షోడశీ (శ్రీ రాజరాజేశ్వరి) రూపంలో శ్రీచక్రం మధ్యలో వెలుగుతోంది.

ద్వా మణ్డలాద్వా స్తనా బింబమేకం ముఖం చాధస్త్రీణి గుహా సదనాని |
కామీం కలాం కామ్యరూపాం విదిత్వా నరో జాయతే కామరూపశ్చ కామ్యః || ౧౧ ||

ఇక్కడ దేవి యొక్క కామకలా స్వరూపం వర్ణించబడింది. రెండు మండలములు (బిందువులు) ఆమె కుచములుగా, ఒక బిందువు ముఖముగా, క్రింద ఉన్న త్రికోణము యోని (గుహా) గా ధ్యానించాలి. ఈ రహస్యాన్ని (కామకలా విద్య) తెలిసిన మానవుడు కోరిన రూపము కలవాడై, అందరికీ ప్రియమైనవాడు (కామ్యః) అవుతాడు.

పరిస్రుతం ఝషమాద్యం పలం చ భక్తాని యోనీః సుపరిష్కృతాని |
నివేదయన్ దేవతాయై మహత్యై స్వాత్మీకృత్య సుకృతీ సిద్ధిమేతి || ౧౨ ||

బాహ్య పూజలో చెప్పబడే మద్యం (పరిస్రుతం), మత్స్యం (ఝషం), మాంసం (పలం), ముద్ర (భక్తాని), మైథునం (యోనిః) అనే ఐదు తత్త్వాలను అంతర్గత శుద్ధి ద్వారా (ఇంద్రియ నిగ్రహం, ప్రాణాయామం) దేవికి నివేదించాలి. ఇలా తనను తాను దేవికి అర్పించుకున్న సుకృతి మాత్రమే సిద్ధిని పొందుతాడు.

సృణ్యేవ సితయా విశ్వచర్షణిః పాశేన ప్రతిబధ్నాత్యభీకాన్ |
ఇషుభిః పఞ్చభిర్ధనుషా విధ్యత్యాదిశక్తిరరుణా విశ్వజన్యా || ౧౩ ||

ఆదిశక్తి అయిన ఆ తల్లి అరుణ వర్ణము (ఎరుపు) లో ప్రకాశిస్తోంది. ఆమె తన చేతిలోని పాశముతో భక్తుల భయాలను, అజ్ఞానాన్ని బంధిస్తుంది. అంకుశముతో వారిని సన్మార్గంలో నడిపిస్తుంది. ఐదు పుష్ప బాణములను, చెరకు విల్లును ధరించి సంసార మోహాన్ని ఛేదిస్తుంది.

భగః శక్తిర్భగవాన్కామ ఈశ ఉభా దాతారావిహ సౌభగానామ్ |
సమప్రధానౌ సమసత్త్వౌ సమోజౌ తయోః శక్తిరజరా విశ్వయోనిః || ౧౪ ||

కామేశ్వరి (శక్తి) మరియు కామేశ్వరుడు (శివుడు) ఇద్దరూ సమానమైన ప్రధానత్వం కలిగినవారు. ఇద్దరూ సమానమైన శక్తి, ఓజస్సు కలవారు. వీరిద్దరి కలయికే సౌభాగ్యాలకు మూలం. ఆ శక్తియే అజరా (నాశనం లేనిది) మరియు సకల విశ్వానికి మూలకారణమైన విశ్వయోని.

పరిస్రుతా హవిషా పావితేన ప్రంసకోచే గలితే వైమనస్కః |
శర్వః సర్వస్య జగతో విధాతా ధర్తా హర్తా విశ్వరూపత్వమేతి || ౧౫ ||

పరిశుద్ధమైన హవిస్సుతో (అనగా తనలోని అరిషడ్వర్గాలను, అహంకారాన్ని దేవికి అర్పించడం ద్వారా) మనస్సు పవిత్రమైనప్పుడు, సాధకుడు ‘వైమనస్కః’ (మనస్సును మించిన తురీయ స్థితి) పొందుతాడు. అప్పుడు సంకోచాలన్నీ తొలగిపోతాయి. అట్టి స్థితిలో శివుడు (శర్వః) ఈ జగత్తుకు విధాతగా (సృష్టికర్త), ధర్తగా (పోషకుడు), హర్తగా (లయకారుడు) మారుతూ, సర్వమూ తానై విశ్వరూపాన్ని పొందుతాడు. అంటే ఉపాసకుడు దేవీ అనుగ్రహంతో సర్వవ్యాప్తమైన పరమాత్మ తత్త్వంలో లీనమవుతాడు.

ఇయం మహోపనిషత్ త్రిపురాయా యామక్షరం పరమే గీర్భిరీట్టే |
ఏషర్గ్యజుః పరమేతచ్చ సామేవాయమథర్వేయమన్యా చ విద్యామ్ || ౧౬ ||

ఇది త్రిపురా దేవికి సంబంధించిన మహోపనిషత్తు. ఏ అక్షర పరబ్రహ్మ తత్త్వాన్ని వేదవాక్కులు స్తుతిస్తున్నాయో, ఆ తత్త్వమే ఇక్కడ వివరించబడింది. ఈ విద్యయే ఋగ్వేదము, యజుర్వేదము, సామవేదము మరియు అథర్వణ వేదము. సకల వేదాల సారం, అన్ని విద్యల పరమార్థం ఈ త్రిపురా విద్యయే.

ఓం హ్రీం ఓం హ్రీం ఇత్యుపనిషత్ ||

‘హ్రీం’ అనే మాయా బీజమే ఈ ఉపనిషత్తుకు ప్రాణం. దీనిని జపించడం ద్వారానే పరమ శాంతి సిద్ధిస్తుంది.

ఓం వాఙ్మే మనసి ప్రతిష్ఠితా | మనో మే వాచి ప్రతిష్ఠితమ్ | ఆవిరావీర్మ ఏధి | వేదస్య మ ఆణీస్థః | శ్రుతం మే మా ప్రహాసిః | అనేనాధీతేనాహోరాత్రాన్ సందధామి | ఋతం వదిష్యామి | సత్యం వదిష్యామి | తన్మామవతు | తద్వక్తారమవతు | అవతు మామ్ | అవతు వక్తారమ్ | ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః ||

నా వాక్కు (మాట) నా మనస్సు నందు ప్రతిష్ఠితమగుగాక (అనగా నేను చెప్పే మాట మనస్ఫూర్తిగా ఉండాలి). నా మనస్సు నా వాక్కు నందు ప్రతిష్ఠితమగుగాక (అనగా నా మనస్సులో ఉన్న భావమే నా మాటగా రావాలి). ఓ స్వయంప్రకాశ స్వరూపమా (పరమాత్మా)! నాకు ప్రకాశమును (జ్ఞానమును) ప్రసాదించుము. వేద జ్ఞానమును గ్రహించుటకు నా మనస్సు, వాక్కులు సాధనములుగా ఉండుగాక. నేను విన్న (నేర్చుకున్న) జ్ఞానము నన్ను వదిలిపోకుండుగాక. నేను చదువుకున్న ఈ విద్య ద్వారా పగలు, రాత్రి (ఎల్లవేళలా) జ్ఞానంతో అనుసంధానమై ఉంటాను. నేను ధర్మాన్నే పలుకుతాను (ఋతం), సత్యాన్నే పలుకుతాను (సత్యం). ఆ పరమాత్మ తత్త్వం నన్ను (శిష్యుడిని) రక్షించుగాక, వక్తను (బోధించే గురువును) రక్షించుగాక. నన్ను రక్షించుగాక, గురువును రక్షించుగాక. ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక అనే మూడు రకాల తాపత్రయాల నుండి శాంతి కలుగుగాక.

ఇతి త్రిపురోపనిషత్ |

---

---

మరిన్ని ఉపనిషత్తులు చూడండి.