Read in తెలుగు / ಕನ್ನಡ / தமிழ் / देवनागरी / English (IAST)
[గమనిక: ఈ అధ్యాయం (శ్లోకాలు మాత్రమే) “శ్రీ దుర్గా స్తోత్రనిధి” పారాయణ గ్రంథములో కూడా ఉన్నది. Click here to buy.]
|| ప్రథమ చరితమ్ ||
అస్య శ్రీ ప్రథమచరితస్య బ్రహ్మా ఋషిః, గాయత్రీ ఛందః, శ్రీమహాకాళీ దేవతా, నందా శక్తిః, రక్తదంతికా బీజం, అగ్నిస్తత్త్వం, ఋగ్వేద ధ్యానం, శ్రీమహాకాళీప్రీత్యర్థే ప్రథమచరిత పారాయణే వినియోగః |
ప్రథమ చరిత్రకు బ్రహ్మ ఋషి, గాయత్రీ ఛందస్సు, శ్రీ మహాకాళీ దేవత. నందా శక్తి, రక్తదంతిక బీజం, అగ్ని తత్త్వం. ఋగ్వేద రూపం దీని ధ్యానం. శ్రీ మహాకాళీ ప్రీతి కోసం ఈ పారాయణ చేయబడుతోంది.
ధ్యానం –
ఖడ్గం చక్రగదేషుచాపపరిఘాన్ శూలం భుశుండీం శిరః
శంఖం సందధతీం కరైస్త్రినయనాం సర్వాంగభూషావృతామ్ |
నీలాశ్మద్యుతిమాస్యపాదదశకాం సేవే మహాకాలికాం
యామస్తౌత్ స్వపితే హరౌ కమలజో హంతుం మధుం కైటభమ్ ||
పది ముఖాలు, పది కాళ్ళు కలిగి, నీలమణి (నీలాశ్మ) వంటి నల్లని దేహకాంతితో ప్రకాశించే మహాకాళికను నేను సేవిస్తున్నాను. ఆమె తన పది చేతులలో ఖడ్గం, చక్రం, గద, బాణం, ధనుస్సు, పరిఘ, శూలం, భుశుండి, తెగిపడిన తల (శిరస్సు) మరియు శంఖాన్ని ధరించి ఉంది. శ్రీమహావిష్ణువు యోగనిద్రలో ఉన్న సమయంలో, మధుకైటభులనే రాక్షసులను సంహరించడం కోసం బ్రహ్మదేవుడు ఏ దేవిని స్తుతించాడో.. ఆ త్రినేత్రి, సర్వాంగ భూషిత అయిన మహాకాళికి నమస్కారం.
ఓం నమశ్చండికాయై ||
ఓం ఐం ||
మార్కండేయ ఉవాచ || ౧ ||
మార్కండేయ మహర్షి (శిష్యుడైన క్రౌష్టుకితో) ఇలా పలికెను.
సావర్ణిః సూర్యతనయో యో మనుః కథ్యతేఽష్టమః |
నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్గదతో మమ || ౨ ||
సూర్య పుత్రుడైన సావర్ణి ఎనిమిదవ మనువుగా చెప్పబడుతున్నాడు. ఆయన పుట్టుక గురించి నేను విస్తారంగా చెబుతాను, శ్రద్ధగా వినుము.
మహామాయానుభావేన యథా మన్వంతరాధిపః |
స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః || ౩ ||
ఆ మహాభాగుడైన సూర్యపుత్రుడు సావర్ణి, మహామాయా దేవి ప్రభావం వల్ల ఏ విధంగా మన్వంతరానికి అధిపతి (మనువు) అయ్యాడో వివరిస్తాను.
స్వారోచిషేఽంతరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః |
సురథో నామ రాజాఽభూత్ సమస్తే క్షితిమండలే || ౪ ||
పూర్వం స్వారోచిష మన్వంతర కాలంలో, చైత్ర వంశంలో పుట్టిన ‘సురథుడు’ అనే రాజు ఈ భూమండలాన్నంతటినీ పరిపాలించేవాడు.
తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ |
బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తదా || ౫ ||
తన ప్రజలను తన స్వంత బిడ్డల వలె (ఔరస పుత్రుల వలె) ఎంతో చక్కగా పరిపాలిస్తున్న ఆ రాజుకు, ‘కోలావిధ్వంసులు’ అనే శత్రు రాజులు యుద్ధంలో ఎదురయ్యారు.
తస్య తైరభవద్యుద్ధమతిప్రబలదండినః |
న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః || ౬ ||
గొప్ప సైన్యం ఉన్నప్పటికీ, సురథుడు ఆ శత్రువులతో యుద్ధం చేశాడు. కానీ సంఖ్యాపరంగా తక్కువగా ఉన్న ఆ కోలావిధ్వంసుల చేతిలో సురథుడు ఓడిపోయాడు.
తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపోఽభవత్ |
ఆక్రాంతః స మహాభాగస్తైస్తదా ప్రబలారిభిః || ౭ ||
ఆ ఓటమి తర్వాత రాజు తన నగరానికి తిరిగి వచ్చాడు. కానీ అక్కడ కూడా ఆ ప్రబలమైన శత్రువులు ఆయనను వదలకుండా చుట్టుముట్టారు.
అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టైర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః |
కోశో బలం చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః || ౮ ||
రాజు బలహీనపడటం గమనించిన ఆయన దుష్ట మంత్రులు (అమాత్యులు), అధికారం కోసం రాజు యొక్క ధనాగారాన్ని (కోశం), సైన్యాన్ని (బలం) అపహరించారు.
తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భూపతిః |
ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనమ్ || ౯ ||
తన అధికారాన్ని, సర్వస్వాన్ని కోల్పోయిన ఆ రాజు, వేట నెపంతో (మృగయా వ్యాజేన) ఒంటరిగా గుర్రం ఎక్కి దట్టమైన అడవికి వెళ్ళిపోయాడు.
స తత్రాశ్రమమద్రాక్షీద్ద్విజవర్యస్య మేధసః |
ప్రశాంతశ్వాపదాకీర్ణం మునిశిష్యోపశోభితమ్ || ౧౦ ||
ఆ అడవిలో ఆయన బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడైన ‘మేధా మహర్షి’ ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. ఆ ఆశ్రమం క్రూర మృగాలు కూడా శాంతంగా మెలిగేంతటి ప్రశాంతతతో, ముని శిష్యులతో కలకళలాడుతూ ఉంది.
తస్థౌ కంచిత్ స కాలం చ మునినా తేన సత్కృతః |
ఇతశ్చేతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే || ౧౧ ||
మేధా మహర్షి ఆ రాజును సాదరంగా ఆహ్వానించి సత్కరించగా, రాజు కొంతకాలం అక్కడే ఉండిపోయాడు. ఆ ఆశ్రమ పరిసరాల్లో ఆయన ఇటు అటు తిరుగుతూ కాలం గడపసాగాడు.
సోఽచింతయత్తదా తత్ర మమత్వాకృష్టమానసః || ౧౨ ||
అక్కడ ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన మనస్సు ‘మమకారం’ (నాది అనే భావం) తో పీడించబడుతూ, తన రాజ్యం మరియు సుఖాల గురించి తీవ్రంగా ఆలోచించసాగాడు.
మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయా హీనం పురం హి తత్ |
మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైర్ధర్మతః పాల్యతే న వా || ౧౩ ||
(సురథుడు తనలో తాను ఇలా చింతిస్తున్నాడు) “పూర్వం నా పూర్వీకులచే పరిపాలించబడిన ఆ నగరం (రాజధాని), ఇప్పుడు నేను లేనందున ఆ దుర్మార్గులైన నా సేవకుల చేతిలో ధర్మబద్ధంగా పాలించబడుతోందో లేదో కదా!”
న జానే స ప్రధానో మే శూరో హస్తీ సదా మదః |
మమ వైరివశం యాతః కాన్ భోగానుపలప్స్యతే || ౧౪ ||
“ఎప్పుడూ మదంతో నిండి ఉండి, యుద్ధంలో శౌర్యాన్ని ప్రదర్శించే నా ప్రధాన పట్టపు ఏనుగు, ఇప్పుడు శత్రువుల వశమై ఎటువంటి కష్టాలను అనుభవిస్తోందో నాకు తెలియడం లేదు.”
యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః |
అనువృత్తిం ధ్రువం తేఽద్య కుర్వంత్యన్యమహీభృతామ్ || ౧౫ ||
“నేను ఇచ్చే బహుమతులు, ధనము మరియు భోజనము తిని నా వెంట తిరిగిన నా అనుచరులందరూ, నిశ్చయంగా ఇప్పుడు వేరే రాజులను ఆశ్రయించి వారికి సేవలు చేస్తూ ఉండవచ్చు.”
అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయమ్ |
సంచితః సోఽతిదుఃఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి || ౧౬ ||
“నేను ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన ధనాగారం (కోశం), వ్యర్థంగా ఖర్చు చేసే అలవాటు ఉన్న ఆ కొత్త పాలకుల చేతిలో పడి చివరకు హరించుకుపోతుందేమో!”
ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చింతయామాస పార్థివః |
తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాశే వైశ్యమేకం దదర్శ సః || ౧౭ ||
ఈ విధంగా సురథ మహారాజు ఎప్పుడూ తన రాజ్యం గురించే ఆలోచిస్తూ ఉన్న సమయంలో, ఆ ముని ఆశ్రమం సమీపంలో ఒక వైశ్యుడిని (వ్యాపారిని) చూశాడు.
స పృష్టస్తేన కస్త్వం భో హేతుశ్చాగమనేఽత్ర కః |
సశోక ఇవ కస్మాత్త్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే || ౧౮ ||
రాజు ఆ వైశ్యుడిని ఇలా అడిగాడు: “అయ్యా! నీవు ఎవరు? ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? ఎంతో శోకంతో, దిగులుగా ఎందుకు కనిపిస్తున్నావు?”
ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితమ్ |
ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్ || ౧౯ ||
ఆ రాజు ఎంతో ప్రేమతో, ఆత్మీయంగా అడిగిన మాటలు విని, ఆ వైశ్యుడు ఎంతో వినయంతో తల వంచి రాజుకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
వైశ్య ఉవాచ || ౨౦ ||
సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే |
పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః || ౨౧ ||
(వైశ్యుడు పలికెను): “మహారాజా! నా పేరు సమాధి. నేను ఒక ధనిక కుటుంబంలో పుట్టిన వైశ్యుడిని. కానీ ధనంపై ఉన్న లోభం (పిసినారితనం) కారణంగా, నా భార్యాపుత్రులే నన్ను ఇంటి నుండి గెంటివేశారు.”
విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్ |
వనమభ్యాగతో దుఃఖీ నిరస్తశ్చాప్తబంధుభిః || ౨౨ ||
“నా ధనాన్ని మొత్తం అపహరించి, నా భార్యాబిడ్డలు, బంధువులు నన్ను తృణీకరించగా.. దిక్కుతోచని స్థితిలో దుఃఖంతో ఈ అడవికి వచ్చాను.”
సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్ |
ప్రవృత్తిం స్వజనానాం చ దారాణాం చాత్ర సంస్థితః || ౨౩ ||
“నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పటికీ, అక్కడ నా కుమారులు, భార్య మరియు బంధువులు క్షేమంగా ఉన్నారో లేదో నాకు తెలియడం లేదు.”
కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సాంప్రతమ్ || ౨౪ ||
“ప్రస్తుతం మా ఇంట్లో అంతా శుభమే జరుగుతోందా? లేక ఏదైనా అశుభం సంభవించిందా?”
కథం తే కిం ను సద్వృత్తా దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః || ౨౫ ||
“నా కుమారులు మంచి మార్గంలో నడుస్తున్నారా? లేక దుర్మార్గులుగా మారిపోయారా? అని నా మనసు ఇప్పటికీ ఆవేదన చెందుతోంది.”
రాజోవాచ || ౨౬ ||
యైర్నిరస్తో భవాంల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః || ౨౭ ||
(రాజు పలికెను): “ధనంపై ఆశతో నిన్ను ఇంటి నుండి వెళ్లగొట్టిన ఆ లోభులైన పుత్రులు, భార్య మరియు బంధువుల పట్ల…”
తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసమ్ || ౨౮ ||
“…నీ మనస్సు ఇంకా ఎందుకు స్నేహంతో, అనురాగంతో ముడిపడి ఉంది? (నిన్ను బాధించిన వారిని నువ్వు ఇంకా ఎందుకు ప్రేమిస్తున్నావు? అని రాజు ప్రశ్న).”
వైశ్య ఉవాచ || ౨౯ ||
ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః |
కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః || ౩౦ ||
(వైశ్యుడు పలికెను): “మహారాజా! మీరు నా గురించి చెప్పిన మాటలు అక్షరాలా నిజం. కానీ నేను ఏమి చేయగలను? నా మనస్సు వారి పట్ల కఠినంగా (నిష్ఠురంగా) మారడం లేదు.”
యైః సంత్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుబ్ధైర్నిరాకృతః |
పతిస్వజనహార్దం చ హార్ది తేష్వేవ మే మనః || ౩౧ ||
“ధనకాంక్షతో తండ్రిపై ఉండవలసిన ప్రేమను వదిలిపెట్టి నన్ను వెళ్లగొట్టిన నా కుమారులు, అలాగే భర్తపై ఉండవలసిన అనురాగాన్ని వీడిన నా భార్యాబంధువుల పట్లే నా మనస్సు ఇంకా ప్రేమను కురిపిస్తోంది.”
కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే |
యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బంధుషు || ౩౨ ||
“ఓ మహామతే! గుణహీనులైన (నన్ను ఇబ్బంది పెట్టిన) ఆ బంధువుల పట్ల నా చిత్తం ఎందుకు ఇంత ప్రేమతో వంగిపోతోందో.. అన్నీ తెలిసినా నేను తెలుసుకోలేకపోతున్నాను.”
తేషాం కృతే మే నిఃశ్వాసో దౌర్మనస్యం చ జాయతే || ౩౩ ||
“వారిని తలుచుకుంటూనే నేను నిట్టూర్పులు విడుస్తున్నాను, నా మనస్సు వికలమైపోతోంది (దౌర్మనస్యం).”
కరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురమ్ || ౩౪ ||
“నాపై అప్రీతి (ప్రేమ లేని) కలిగి ఉన్న వారి పట్ల నా మనస్సు కఠినంగా మారడం లేదు.. నేనేమి చేయాలి?”
మార్కండేయ ఉవాచ || ౩౫ ||
తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ || ౩౬ ||
(మార్కండేయుడు పలికెను): “ఓ బ్రాహ్మణుడా (క్రౌష్టుకి)! ఆ తర్వాత సురథ మహారాజు మరియు సమాధి అనే వైశ్యుడు ఇద్దరూ కలిసి మేధా మహర్షి వద్దకు వెళ్లారు.”
సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్థివసత్తమః || ౩౭ ||
కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదమ్ |
ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్యపార్థివౌ || ౩౮ ||
“ఆ ఉత్తమ పాలకుడైన రాజు, ఆ వైశ్యుడు.. ఇద్దరూ మేధా మహర్షికి శాస్త్రోక్తంగా నమస్కరించి, వినయంతో ఆయన ఎదుట కూర్చున్నారు. ఆపై వారిద్దరూ మహర్షితో తమ మనసులోని బాధలను, కథలను పంచుకోవడం ప్రారంభించారు.”
రాజోవాచ || ౩౯ ||
భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్ఛామ్యేకం వదస్వ తత్ || ౪౦ ||
దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా || ౪౧ ||
(రాజు పలికెను): “భగవంతుడా! ఓ మహర్షి! నా మనస్సు నా ఆధీనంలో లేకపోవడం వల్ల (స్వచిత్తాయత్తతాం వినా) నాకు ఎంతో దుఃఖం కలుగుతోంది. ఈ విషయంలో మిమ్మల్ని ఒక ప్రశ్న అడగాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి సమాధానం చెప్పండి.”
మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాంగేష్వఖిలేష్వపి |
జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ || ౪౨ ||
“రాజ్యాన్ని కోల్పోయినప్పటికీ, ఆ రాజ్యంలోని అన్ని అంగములపై (ప్రజలు, కోశం, సైన్యం) నాకు ఇంకా మమకారం వదలడం లేదు. ఓ మునిశ్రేష్ఠా! అన్నీ తెలిసినవాడినైనా, ఏమీ తెలియని అజ్ఞాని వలె (యథాజ్ఞస్య) నాకు ఇలా ఎందుకు జరుగుతోంది?”
అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఝితః |
స్వజనేన చ సంత్యక్తస్తేషు హార్దీ తథాప్యతి || ౪౩ ||
“ఇక ఈ వైశ్యుడి విషయానికి వస్తే—ఈయన తన కుమారులు, భార్య మరియు సేవకులచే అవమానించబడ్డాడు. స్వజనులందరూ ఈయనను వదిలేశారు. అయినా సరే, ఈయనకు వారి పట్ల ఇంకా అమితమైన అనురాగం ఎందుకు ఉంటోంది?”
ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యంతదుఃఖితౌ |
దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ || ౪౪ ||
“ఈ విధంగా ఈయన, నేను.. మేమిద్దరం అత్యంత దుఃఖితులమై ఉన్నాము. మా బంధువుల వల్ల, రాజ్యం వల్ల దోషాలు (కష్టాలు) ఎదురవుతాయని కళ్లారా చూస్తున్నా, మా మనస్సులు ఇంకా మమకారంతో అటువైపే ఎందుకు లాగబడుతున్నాయి?”
తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి |
మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాంధస్య మూఢతా || ౪౫ ||
“ఓ మహాభాగ! వివేకాన్ని కప్పివేసే ఈ మూఢత్వం మాలో ఎందుకు కలుగుతోంది? జ్ఞానులమని అనుకునే మాకు కూడా ఈ విధమైన మోహం కలగడానికి కారణం ఏమిటి?”
ఋషిరువాచ || ౪౬ ||
జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జంతోర్విషయగోచరే |
విషయాశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్పృథక్ || ౪౭ ||
(మహర్షి పలికెను): “ఓ మహాభాగ! ప్రతి ప్రాణికి తన విషయ గోచరంలో (ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాల్లో) కొంత జ్ఞానం ఉంటుంది. ఆ జ్ఞానం ఒక్కో ప్రాణికి ఒక్కో రకంగా, వేర్వేరుగా ఉంటుంది.”
దివాంధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావంధాస్తథాపరే |
కేచిద్దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః || ౪౮ ||
“కొన్ని ప్రాణులు పగటిపూట చూడలేవు (దివాంధాః – గుడ్లగూబ వంటివి), మరికొన్ని రాత్రిపూట చూడలేవు. ఇంకొన్ని ప్రాణులు పగలు, రాత్రి కూడా సమానంగా చూడగలవు.”
జ్ఞానినో మనుజాః సత్యం కిం ను తే న హి కేవలమ్ |
యతో హి జ్ఞానినః సర్వే పశుపక్షిమృగాదయః || ౪౯ ||
“మనుషులు జ్ఞానులన్న మాట నిజమే, కానీ వారు మాత్రమే జ్ఞానులు కాదు. ఎందుకంటే పశువులు, పక్షులు, మృగాలు కూడా తమ పరిధిలో జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.”
జ్ఞానం చ తన్మనుష్యాణాం యత్తేషాం మృగపక్షిణామ్ |
మనుష్యాణాం చ యత్తేషాం తుల్యమన్యత్తథోభయోః || ౫౦ ||
“ఏ జ్ఞానమైతే మృగపక్షులకు ఉందో, అదే జ్ఞానం మనుషులకు ఉంది. మనుషులకు ఏవైతే ఆహార విహారాల వంటి జ్ఞానాలు ఉంటాయో, అవి పక్షులకు కూడా ఉంటాయి. ఈ విషయంలో మనుషులు, పశుపక్ష్యాదులు ఇద్దరూ సమానమే (తుల్యమ్).”
జ్ఞానేఽపి సతి పశ్యైతాన్ పతంగాంఛావచంచుషు |
కణమోక్షాదృతాన్మోహాత్ పీడ్యమానానపి క్షుధా || ౫౧ ||
“ఓ రాజా! జ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ (జ్ఞానేఽపి సతి) ఈ పక్షులను చూడు. అవి ఆకలితో అలమటిస్తున్నప్పటికీ (పీడ్యమానానపి క్షుధా), మోహం వల్ల తాము సంపాదించిన గింజలను తమ పిల్లల నోళ్లలో వేస్తున్నాయి తప్ప, తాము తినడం లేదు.”
మానుషా మనుజవ్యాఘ్ర సాభిలాషాః సుతాన్ ప్రతి |
లోభాత్ప్రత్యుపకారాయ నన్వేతాన్ కిం న పశ్యసి || ౫౨ ||
“ఓ పురుషశ్రేష్ఠా! మనుషులు కూడా అంతే. తమ కుమారులు భవిష్యత్తులో తమకు ప్రత్యుపకారం చేస్తారనే ఆశతో (లోభాత్ ప్రత్యుపకారాయ), వారిపై అమితమైన అనురాగాన్ని చూపిస్తారు. పక్షులు ఆశ లేకుండా చేస్తే, మనుషులు ఆశతో చేస్తారు. ఇది నువ్వు గమనించడం లేదా?”
తథాపి మమతావర్తే మోహగర్తే నిపాతితాః |
మహామాయాప్రభావేణ సంసారస్థితికారిణా || ౫౩ ||
“అయినప్పటికీ, మనుషులు ‘మమకారం’ అనే సుడిగుండంలో, ‘మోహం’ అనే గోతిలో పడిపోతున్నారు. ఈ సంసార చక్రం కొనసాగడానికి కారణమైన ఆ ‘మహామాయ’ ప్రభావమే దీనికి కారణం.”
తన్నాత్ర విస్మయః కార్యో యోగనిద్రా జగత్పతేః |
మహామాయా హరేశ్చైషా తయా సమ్మోహ్యతే జగత్ || ౫౪ ||
“కాబట్టి ఈ విషయంలో నువ్వు ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు. జగన్నాథుడైన ఆ విష్ణుమూర్తికి సంబంధించిన ‘యోగనిద్ర’యే ఈ మహామాయ. ఆమెయే ఈ జగత్తునంతటినీ సమ్మోహితుల్ని చేస్తోంది.”
జ్ఞానినామపి చేతాంసి దేవీ భగవతీ హి సా |
బలాదాకృష్య మోహాయ మహామాయా ప్రయచ్ఛతి || ౫౫ ||
“ఆ భగవతి అయిన మహామాయ.. గొప్ప జ్ఞానుల చిత్తాలను (మనస్సులను) కూడా బలవంతంగా లాగి (బలాదాకృష్య), మోహంలో పడేస్తుంది.”
తయా విసృజ్యతే విశ్వం జగదేతచ్చరాచరమ్ |
సైషా ప్రసన్నా వరదా నృణాం భవతి ముక్తయే || ౫౬ ||
“ఈ చరాచర జగత్తు అంతా ఆమె వల్లే సృష్టించబడింది. ఆ దేవి ప్రసన్నురాలై వరమిస్తే, మనుషులకు మోక్షం (ముక్తి) లభిస్తుంది.”
సా విద్యా పరమా ముక్తేర్హేతుభూతా సనాతనీ || ౫౭ ||
సంసారబంధహేతుశ్చ సైవ సర్వేశ్వరేశ్వరీ || ౫౮ ||
“ముక్తికి హేతువు, సనాతనమైనది అయిన ‘పరమ విద్య’ ఆమెయే. అలాగే సంసార బంధనానికి కారణం కూడా ఆమెయే. ఆమె సర్వేశ్వరులకే ఈశ్వరీ (సర్వేశ్వరేశ్వరీ).”
రాజోవాచ || ౫౯ ||
భగవన్ కా హి సా దేవీ మహామాయేతి యాం భవాన్ |
బ్రవీతి కథముత్పన్నా సా కర్మాస్యాశ్చ కిం ద్విజ || ౬౦ ||
యత్ప్రభావా చ సా దేవీ యత్స్వరూపా యదుద్భవా || ౬౧ ||
(రాజు పలికెను): “భగవంతుడా! మీరు చెబుతున్న ఆ ‘మహామాయ’ అనే దేవి ఎవరు? ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! ఆమె ఎలా పుట్టింది? ఆమె చేసే పనులేమిటి? ఆమె ప్రభావం ఎలాంటిది? ఆమె స్వరూపం ఏమిటి?”
తత్సర్వం శ్రోతుమిచ్ఛామి త్వత్తో బ్రహ్మవిదాం వర || ౬౨ ||
“బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడవైన ఓ మహర్షీ! ఆమె గురించి, ఆమె ఆవిర్భావం గురించి అంతా నీ ద్వారా వినాలని కోరుకుంటున్నాను.”
ఋషిరువాచ || ౬౩ ||
నిత్యైవ సా జగన్మూర్తిస్తయా సర్వమిదం తతమ్ || ౬౪ ||
తథాపి తత్సముత్పత్తిర్బహుధా శ్రూయతాం మమ || ౬౫ ||
(మహర్షి పలికెను): “ఓ రాజా! ఆ దేవి నిత్యమైనది (ఆది అంతం లేనిది). ఈ జగత్తంతా ఆమె స్వరూపమే. ఈ విశ్వమంతా ఆమెతోనే నిండి ఉంది. అయినప్పటికీ, ఆమె ఆవిర్భవించే వివిధ రీతుల గురించి నా నుండి వినుము.”
దేవానాం కార్యసిద్ధ్యర్థమావిర్భవతి సా యదా |
ఉత్పన్నేతి తదా లోకే సా నిత్యాప్యభిధీయతే || ౬౬ ||
“ఆమె ఎల్లప్పుడూ ఉండే నిత్య స్వరూపిణి అయినప్పటికీ, దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం (రాక్షస సంహారం వంటి పనుల కోసం) ఆమె ఎప్పుడు ఆవిర్భవించినా.. అప్పుడు ఆమె ‘పుట్టినది’ లేదా ‘ఉద్భవించినది’ అని లోకంలో పిలువబడుతుంది.”
యోగనిద్రాం యదా విష్ణుర్జగత్యేకార్ణవీకృతే |
ఆస్తీర్య శేషమభజత్కల్పాంతే భగవాన్ ప్రభుః || ౬౭ ||
“ఒక కల్పాంత సమయంలో, ఈ జగత్తంతా ఏకార్ణవమై (జలమయమై) ఉన్నప్పుడు, భగవంతుడైన విష్ణుమూర్తి శేషతల్పంపై యోగనిద్రలో మునిగిపోయారు.”
తదా ద్వావసురౌ ఘోరౌ విఖ్యాతౌ మధుకైటభౌ |
విష్ణుకర్ణమలోద్భూతౌ హంతుం బ్రహ్మాణముద్యతౌ || ౬౮ ||
“ఆ సమయంలో విష్ణుమూర్తి చెవులలోని మలం (కర్ణమలం) నుండి ‘మధువు’, ‘కైటభుడు’ అనే ఇద్దరు భయంకరమైన అసురులు పుట్టారు. వారు విష్ణువు నాభి కమలంలో ఉన్న బ్రహ్మదేవుడిని చంపడానికి సిద్ధపడ్డారు.”
స నాభికమలే విష్ణోః స్థితో బ్రహ్మా ప్రజాపతిః |
దృష్ట్వా తావసురౌ చోగ్రౌ ప్రసుప్తం చ జనార్దనమ్ || ౬౯ ||
“విష్ణువు నాభి కమలంలో కూర్చుని ఉన్న ప్రజాపతి అయిన బ్రహ్మదేవుడు.. ఆ భయంకరమైన రాక్షసులను చూశాడు. అదే సమయంలో జనార్దనుడైన విష్ణుమూర్తి గాఢ నిద్రలో ఉండటం గమనించాడు.”
తుష్టావ యోగనిద్రాం తామేకాగ్రహృదయస్థితః |
విబోధనార్థాయ హరేర్హరినేత్రకృతాలయామ్ || ౭౦ ||
“శ్రీహరిని మేల్కొల్పడం కోసం, ఆయన నేత్రాలలో నివసిస్తున్న ఆ ‘యోగనిద్ర’ను బ్రహ్మదేవుడు ఏకాగ్రతతో స్తుతించడం ప్రారంభించాడు.”
విశ్వేశ్వరీం జగద్ధాత్రీం స్థితిసంహారకారిణీమ్ |
నిద్రాం భగవతీం విష్ణోరతులాం తేజసః ప్రభుః || ౭౧ ||
“విశ్వేశ్వరి, జగద్ధాత్రి, సృష్టి స్థితి సంహారకారిణి, అతుల్యమైన తేజస్సు గలది అయిన ఆ భగవతిని (విష్ణు నిద్రను) బ్రహ్మదేవుడు ప్రార్థించాడు.”
బ్రహ్మోవాచ || ౭౨ ||
త్వం స్వాహా త్వం స్వధా త్వం హి వషట్కారః స్వరాత్మికా |
సుధా త్వమక్షరే నిత్యే త్రిధా మాత్రాత్మికా స్థితా || ౭౩ ||
(బ్రహ్మదేవుడు పలికెను): “అమ్మా! నీవే స్వాహాకారానివి (దేవతలకు హవిస్సు అందించే శక్తి), నీవే స్వధాకారానివి (పితృదేవతలకు తర్పణం అందించే శక్తి). నీవే వషట్కారానివి మరియు స్వర స్వరూపిణివి (ఉదాత్త, అనుదాత్త స్వరాలు). ఓ నిత్యమైన అక్షర స్వరూపిణీ! అమృతం నీవే. ‘ఓంకార’ మందలి అ-ఉ-మ అనే మూడు మాత్రల రూపంలో నీవు ఉన్నావు.”
అర్ధమాత్రాస్థితా నిత్యా యానుచ్చార్యా విశేషతః |
త్వమేవ సంధ్యా సావిత్రీ త్వం దేవి జననీ పరా || ౭౪ ||
“నోటితో ఉచ్చరించడానికి వీలులేని అత్యంత సూక్ష్మమైన ‘అర్ధమాత్ర’ (బిందువు) నీవే. నీవే సంధ్యా వందనానివి, నీవే గాయత్రివి (సావిత్రివి). ఓ దేవీ! నీవే ఈ జగత్తుకు పరమ జననివి.”
త్వయైతద్ధార్యతే విశ్వం త్వయైతత్సృజ్యతే జగత్ |
త్వయైతత్పాల్యతే దేవి త్వమత్స్యంతే చ సర్వదా || ౭౫ ||
“ఈ విశ్వమంతా నీ ద్వారానే ధరించబడుతోంది. ఈ జగత్తు నీ ద్వారానే సృష్టించబడుతోంది. ఓ దేవీ! నీవే దీనిని పాలిస్తున్నావు మరియు కల్పాంతంలో దీనిని నీలో లీనం చేసుకుంటున్నావు.”
విసృష్టౌ సృష్టిరూపా త్వం స్థితిరూపా చ పాలనే |
తథా సంహృతిరూపాంతే జగతోఽస్య జగన్మయే || ౭౬ ||
“ఓ జగన్మయీ! సృష్టి సమయంలో నీవు సృష్టి రూపానివి, స్థితి (పాలన) సమయంలో స్థితి రూపానివి మరియు ప్రళయ కాలంలో సంహార రూపానివి.”
మహావిద్యా మహామాయా మహామేధా మహాస్మృతిః |
మహామోహా చ భవతీ మహాదేవీ మహేశ్వరీ || ౭౭ ||
“నీవు మహావిద్యవు, మహామాయవు, మహామేధవు, మహాస్మృతివి. జ్ఞానాన్ని కప్పివేసే మహామోహానివి నీవే. నీవే మహాదేవివి మరియు మహేశ్వరివి.”
ప్రకృతిస్త్వం చ సర్వస్య గుణత్రయవిభావినీ |
కాలరాత్రిర్మహారాత్రిర్మోహరాత్రిశ్చ దారుణా || ౭౮ ||
“సత్వ, రజ, తమో గుణాలను ప్రకటించే మూల ప్రకృతివి నీవే. భయంకరమైన కాలరాత్రివి, మహారాత్రివి మరియు మోహరాత్రివి కూడా నీవే.”
త్వం శ్రీస్త్వమీశ్వరీ త్వం హ్రీస్త్వం బుద్ధిర్బోధలక్షణా |
లజ్జా పుష్టిస్తథా తుష్టిస్త్వం శాంతిః క్షాంతిరేవ చ || ౭౯ ||
“నీవే లక్ష్మివి (శ్రీ), నీవే ఈశ్వరివి, నీవే హ్రీ (లజ్జా బీజము). బోధన కలిగించే బుద్ధివి నీవే. లజ్జ, పుష్టి, తుష్టి, శాంతి మరియు క్షమ (క్షాంతి) కూడా నీవే.”
ఖడ్గినీ శూలినీ ఘోరా గదినీ చక్రిణీ తథా |
శంఖినీ చాపినీ బాణభుశుండీపరిఘాయుధా || ౮౦ ||
“నీవు ఖడ్గము, శూలము, గద, చక్రము, శంఖము, ధనుస్సు, బాణము, భుశుండి మరియు పరిఘ వంటి భయంకర ఆయుధాలను ధరించిన దానవు.”
సౌమ్యా సౌమ్యతరాశేషసౌమ్యేభ్యస్త్వతిసుందరీ |
పరాపరాణాం పరమా త్వమేవ పరమేశ్వరీ || ౮౧ ||
“నీవు సౌమ్యురాలివి, సౌమ్యమైన వాటికంటే అత్యంత సౌమ్యురాలివి. అతి సుందరివి. గొప్ప వాటికంటే గొప్పదానివి, నీవే పరమేశ్వరివి.”
యచ్చ కించిత్క్వచిద్వస్తు సదసద్వాఖిలాత్మికే |
తస్య సర్వస్య యా శక్తిః సా త్వం కిం స్తూయసే మయా || ౮౨ ||
“ఓ అఖిలాత్మికా! ఎక్కడైనా, ఏ వస్తువులోనైనా సరే.. సత్ (ఉన్నది) లేదా అసత్ (లేనిది) రూపంలో ఉండే శక్తివి నీవే. అటువంటప్పుడు నిన్ను స్తుతించడానికి నాకెంతటి శక్తి ఉంది?”
యయా త్వయా జగత్స్రష్టా జగత్పాత్యత్తి యో జగత్ |
సోఽపి నిద్రావశం నీతః కస్త్వాం స్తోతుమిహేశ్వరః || ౮౩ ||
“ఈ జగత్తును సృష్టించేవాడు, పాలించేవాడు మరియు హరించేవాడు అయిన ఆ విష్ణుమూర్తినే నీవు నిద్రకు వశం చేశావు. ఇక నిన్ను స్తుతించే సమర్థుడు ఈ లోకంలో ఎవరున్నారు?”
విష్ణుః శరీరగ్రహణమహమీశాన ఏవ చ |
కారితాస్తే యతోఽతస్త్వాం కః స్తోతుం శక్తిమాన్ భవేత్ || ౮౪ ||
“విష్ణువుకు, నాకు మరియు ఈశ్వరుడికి కూడా శరీర ధారణ కల్పించిన శక్తివి నీవే. అటువంటి నిన్ను స్తుతించే శక్తి ఎవరికి ఉంటుంది?”
సా త్వమిత్థం ప్రభావైః స్వైరుదారైర్దేవి సంస్తుతా |
మోహయైతౌ దురాధర్షావసురౌ మధుకైటభౌ || ౮౫ ||
ప్రబోధం చ జగత్స్వామీ నీయతామచ్యుతో లఘు || ౮౬ ||
“ఓ దేవీ! అటువంటి ప్రభావం కలిగిన నీవు, నా స్తోత్రంతో ప్రసన్నురాలై.. ఎదుర్కోవడానికి వీలులేని ఈ మధుకైటభులనే రాక్షసులను మోహంలో పడేయి. అలాగే జగన్నాథుడైన అచ్యుతుని త్వరగా నిద్ర నుండి మేల్కొలుపు.”
బోధశ్చ క్రియతామస్య హంతుమేతౌ మహాసురౌ || ౮౭ ||
“ఈ మహాసురులను సంహరించడం కోసం ఆ విష్ణుమూర్తికి తగిన ప్రేరణను (బుద్ధిని) కలిగించుము.”
ఋషిరువాచ || ౮౮ ||
ఏవం స్తుతా తదా దేవీ తామసీ తత్ర వేధసా |
విష్ణోః ప్రబోధనార్థాయ నిహంతుం మధుకైటభౌ || ౮౯ ||
(మహర్షి పలికెను): “ఓ రాజా! ఈ విధంగా బ్రహ్మదేవుడు (వేధసా) స్తుతించగా, మధుకైటభులను సంహరించడం కోసం విష్ణుమూర్తిని మేల్కొల్పడానికి ఆ తామసీ దేవి (యోగనిద్ర) సిద్ధపడింది.”
నేత్రాస్యనాసికాబాహుహృదయేభ్యస్తథోరసః |
నిర్గమ్య దర్శనే తస్థౌ బ్రహ్మణోఽవ్యక్తజన్మనః || ౯౦ ||
“ఆ దేవి విష్ణుమూర్తి యొక్క కళ్లు, ముఖం, ముక్కు, బాహువులు, హృదయం మరియు వక్షస్థలం నుండి బయటకు వచ్చి, బ్రహ్మదేవునికి కనిపించేలా ఆకాశంలో నిలిచింది.”
ఉత్తస్థౌ చ జగన్నాథస్తయా ముక్తో జనార్దనః |
ఏకార్ణవేఽహిశయనాత్తతః స దదృశే చ తౌ || ౯౧ ||
“యోగానిద్ర ప్రభావం నుండి విముక్తుడైన జగన్నాథుడు (జనార్దనుడు) శేషతల్పం నుండి మేల్కొన్నాడు. ప్రళయ కాలపు ఆ ఏకార్ణవ జలరాశిలో ఆయన ఆ ఇద్దరు రాక్షసులను చూశాడు.”
మధుకైటభౌ దురాత్మానావతివీర్యపరాక్రమౌ |
క్రోధరక్తేక్షణావత్తుం బ్రహ్మాణం జనితోద్యమౌ || ౯౨ ||
“దురాత్ములు, అత్యంత పరాక్రమవంతులు అయిన ఆ మధుకైటభులు, కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో బ్రహ్మదేవుడిని భక్షించడానికి (చంపడానికి) ప్రయత్నిస్తున్నారు.”
సముత్థాయ తతస్తాభ్యాం యుయుధే భగవాన్ హరిః |
పంచవర్షసహస్రాణి బాహుప్రహరణో విభుః || ౯౩ ||
“అప్పుడు భగవంతుడైన హరి (విష్ణువు) శేషతల్పం నుండి లేచి, ఆ ఇద్దరు రాక్షసులతో ఐదు వేల సంవత్సరాల పాటు (పంచవర్ష సహస్రాణి) కేవలం బాహువులతోనే (మల్ల యుద్ధం) పోరాడాడు.”
తావప్యతిబలోన్మత్తౌ మహామాయావిమోహితౌ || ౯౪ ||
ఉక్తవంతౌ వరోఽస్మత్తో వ్రియతామితి కేశవమ్ || ౯౫ ||
“అత్యంత బలవంతులైన ఆ రాక్షసులిద్దరూ మహామాయా ప్రభావంతో మోహితులయ్యారు (గర్వంతో నిండిపోయారు). విష్ణువు పరాక్రమానికి మెచ్చినట్లు నటిస్తూ.. ‘కేశవా! నీ యుద్ధానికి మేము మెచ్చాము, మా నుండి ఏదైనా వరం కోరుకో’ అని విష్ణుమూర్తితోనే పలికారు.”
శ్రీభగవానువాచ || ౯౬ ||
భవేతామద్య మే తుష్టౌ మమ వధ్యావుభావపి || ౯౭ ||
(శ్రీమహావిష్ణువు పలికెను): “మీరు నిజంగా నాపై సంతుష్టులైతే.. మీరిద్దరూ ఇప్పుడు నా చేతిలో వధించబడాలి. నాకు ఇదే వరం కావాలి.”
కిమన్యేన వరేణాత్ర ఏతావద్ధి వృతం మయా || ౯౮ ||
“వేరే ఇతర వరాలతో నాకు పనిలేదు. నేను కోరుకున్న వరం ఇదే (మీ మరణం).”
ఋషిరువాచ || ౯౯ ||
వంచితాభ్యామితి తదా సర్వమాపోమయం జగత్ |
విలోక్య తాభ్యాం గదితో భగవాన్ కమలేక్షణః || ౧౦౦ ||
(మహర్షి పలికెను): “ఓ రాజా! విష్ణుమూర్తి అడిగిన ఆ వరాన్ని విని, తాము మోసపోయామని (వంచితాభ్యామ్) ఆ రాక్షసులు గ్రహించారు. అప్పుడు వారు చుట్టూ చూస్తే ప్రపంచమంతా జలమయమై (ఆపోమయం జగత్) ఉంది. వారు కమలాల వంటి కన్నులు గల భగవంతునితో ఇలా అన్నారు.”
ఆవాం జహి న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా || ౧౦౧ ||
“ఓ కేశవా! ఎక్కడైతే ఈ భూమి నీటితో మునిగిపోలేదో (న యత్రోర్వీ సలిలేన పరిప్లుతా), అటువంటి చోట మాత్రమే మమ్మల్ని సంహరించు.”
ఋషిరువాచ || ౧౦౨ ||
తథేత్యుక్త్వా భగవతా శంఖచక్రగదాభృతా |
కృత్వా చక్రేణ వై చ్ఛిన్నే జఘనే శిరసీ తయోః || ౧౦౩ ||
(మహర్షి పలికెను): “అప్పుడు శంఖ చక్ర గదాధారి అయిన భగవంతుడు ‘సరే (తథేతి)’ అని పలికాడు. వెంటనే ఆయన తన విశాలమైన తొడలపై (జఘనే) ఆ రాక్షసులను పడుకోబెట్టి, తన సుదర్శన చక్రంతో వారి శిరస్సులను ఖండించాడు.”
ఏవమేషా సముత్పన్నా బ్రహ్మణా సంస్తుతా స్వయమ్ |
ప్రభావమస్యా దేవ్యాస్తు భూయః శృణు వదామి తే || ౧౦౪ ||
“ఓ రాజా! ఈ విధంగా బ్రహ్మదేవుడు స్వయంగా స్తుతించగా ఆ మహామాయ ఆవిర్భవించింది. ఆ దేవి యొక్క అద్భుతమైన ఇతర ప్రభావాలను (మహిషమర్దిని వంటి గాథలను) నీకు మళ్లీ వివరిస్తాను, వినుము.”
|| ఐం ఓమ్ ||
ఇతి శ్రీమార్కండేయపురాణే సావర్ణికే మన్వంతరే దేవీమాహాత్మ్యే మధుకైటభవధో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః || ౧ ||
(ఉవాచమంత్రాః – ౧౪, అర్ధమంత్రాః – ౨౪, శ్లోకమంత్రాః – ౬౬, ఏవం – ౧౦౪)
ద్వితీయోఽధ్యాయః (మహిషాసురసైన్యవధ) >>
గమనిక: పైన ఇవ్వబడిన శ్రీచండీ సప్తశతిలోని అధ్యాయం (శ్లోకాలు మాత్రమే), ఈ క్రింది పుస్తకములో కూడా ఉన్నది.
శ్రీ దుర్గా స్తోత్రనిధి
(నిత్య పారాయణ గ్రంథము)
సంపూర్ణ శ్రీ దుర్గా సప్తశతీ చూడండి.
మా ప్రచురణ: "శ్రీ బగళాముఖీ స్తోత్రనిధి (తాత్పర్య సహితం)" ప్రింటింగు పూర్తి అయి కొనుగోలుకు సిద్ధంగా ఉంది.
స్తోత్రనిధి (తెలుగు) వాట్సాప్ ఛానల్ : మా తెలుగు వాట్సాప్ ఛానల్ ని ఫాలో చేయడానికి ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి.
Support this Dharma Karya : If you find value in the Stotranidhi collection, please consider supporting this work. You can make a contribution through these links - PhonePe/GooglePay/BHIM (within India) or Paypal (outside India)
Buy Prabhata Stotranidhi Book: A single book with important stotras of Devatas is available in 4 languages - "తెలుగు" , "ಕನ್ನಡ" , "देवनागरि" , "English (IAST)".
విప్రులకు, ద్విజులకు విజ్ఞప్తి : మంత్ర అనుష్ఠానం లేక నేటి కాలంలో ధర్మాచరణ క్షీణిస్తూ ఉన్నది. దయచేసి మీకు ఉపదేశం ఉన్న మంత్రం కనీసం లక్ష జపం చేయండి. మీకు అతిదగ్గరలో ఉన్న దేవాలయానికి ప్రతిరోజూ వెళ్ళి అక్కడి దేవత మంత్రాన్ని కనీసం 108 జపంచేసి, ఆ దేవత బలాన్ని వృద్ధి చేయండి. దేవత అనుగ్రహం ఉంటేనే ఆ ప్రాంతంలో ధర్మం వర్ధిల్లుతుంది.
Important message to Dharmikas : Please visit your nearest Devalayam and chant mantra of that Devata atleast 108 times daily in that temple. When Devata becomes powerful, it will automatically protect Dharma.
Chant other stotras in తెలుగు, ಕನ್ನಡ, தமிழ், देवनागरी, english.
Did you see any mistake/variation in the content above? Click here to report mistakes and corrections in Stotranidhi content.